MAGNIT O‘ZAGI ELLIPS SHAKLIDAGI TRANSFORMATORLARDA MEXANIK ZO‘RIQISH VA ISROFLARNI KAMAYTIRISH HAMDA TEXNIK-IQTISODIY SAMARADORLIKNI OSHIRISH MAQSADIDA ELLIPS KESIMNING OPTIMAL PARAMETRLARINI TANLASH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19995542Keywords:
magnit o‘zak, ellips shakl, mexanik zo‘riqish, elektrodinamik kuchlar, qisqa tutashuv toki, chulg‘am deformatsiyasi, magnit maydon taqsimotiAbstract
Ushbu maqolada ellips shaklidagi magnit o‘zakka ega kuch transformatorlarining konstruktiv va ekspluatatsion
xususiyatlari kompleks tarzda tahlil qilingan. Tadqiqotda asosiy e’tibor transformator ish rejimida, xususan, qisqa tutashuv
holatlarida hosil bo‘ladigan elektrodinamik kuchlar ta’sirida yuzaga keladigan mexanik zo‘riqishlarni kamaytirishga
qaratilgan.
Ellips kesimli magnit o‘zak geometriyasi klassik silindrsimon konstruksiyaga nisbatan magnit maydonning fazoviy taqsimotini
yaxshilashi, burchak nuqtalaridagi kuch konsentratsiyasini kamaytirishi hamda chulg‘amlardagi radial va aksial
siljishlarni cheklashi bilan ajralib turadi. Shu asosda ellips kesim parametrlarini (a, b, a/b) optimallashtirish orqali mexanik
barqarorlikni oshirish va konstruktsiya ishonchliligini ta’minlash imkoniyatlari o‘rganilgan.
Maqolada, shuningdek, elektromagnit jarayonlar tahlil qilinib, magnit oqim zichligining ellips geometriyasiga bog‘liq o‘zgarishi,
uyurma (vixr) toklar hamda gisterezis yo‘qotishlarining dinamikasi ko‘rib chiqilgan. Yo‘qotishlarni minimallashtirish
nuqtayi nazaridan mis va temir yo‘qotishlarining geometrik parametrlar bilan bog‘liqligi baholangan.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, ellips kesimning optimal parametrlarini tanlash transformatorlarda mexanik zo‘riqishlarni sezilarli
darajada kamaytirish, magnit maydonni bir tekis taqsimlash, energiya yo‘qotishlarini kamaytirish hamda umumiy
texnik-iqtisodiy samaradorlikni oshirish imkonini beradi.
Olingan natijalar zamonaviy yuqori quvvatli va ishonchli kuch transformatorlarini loyihalashda konstruktiv optimallashtirishning
ilmiy asoslangan yondashuvini shakllantiradi
References
Kulkarni, S. V., Khaparde, S. A. Transformer Engineering: Design and Practice. CRC Press, Taylor & Francis Group,
— 744 bet. DOI: 10.1201/9780203492398
Harlow, J. H. (Ed.). Electric Power Transformer Engineering. CRC Press, 2-nashr, 2007. — 899 bet. DOI:
1201/9781420008202
IEC 60076-5. Power Transformers – Ability to Withstand Short Circuit. International Electrotechnical Commission
(IEC), Geneva, 2006 (yangilangan nashr: 2018). URL: https://www.iec.ch
Greenwood, A. Electrical Transients in Power Systems. Wiley-Interscience, 2-nashr, 1991. — 728 bet. DOI:
1002/9780470546800
Kundur, P. Power System Stability and Control. McGraw-Hill, 1994. — 1176 bet.
Bossi, A. “Mechanical Design Considerations in Power Transformers.” IEEE Transactions on Power Apparatus and
Systems, vol. PAS-98, no. 2, 1979, pp. 438–446.
Rogowski, W. “Über die Kräfte zwischen stromdurchflossenen Leitern.” Archiv für Elektrotechnik, 1912, pp. 1–20.
Say, M. G. Alternating Current Machines. Pitman Publishing, 5-nashr, 1983. — 600 bet.
Fitzgerald, A. E., Kingsley Jr., C., Umans, S. D. Electric Machinery. McGraw-Hill, 6-nashr, 2003. — 720 bet.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.