“MIKROSIMULYATSION MODELLAR” VA ULAR YORDAMIDA IQTISODIY SIYOSATGA OID QARORLARNING TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIGA TAʼSIRINI BAHOLASHDAGI AHAMIYATI

“MIKROSIMULYATSION MODELLAR” VA ULAR YORDAMIDA IQTISODIY SIYOSATGA OID QARORLARNING TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIGA TAʼSIRINI BAHOLASHDAGI AHAMIYATI

Authors

  • Dilshod Pulatov
  • Doniyor Raxmonov
  • Niginabonu Ortiqova
  • Jo‘rabek Raxmonov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18018519

Keywords:

mikrosimulyatsion modellar, soliq siyosati tizimi, tadbirkorlik subyektlari, fiskal siyosat, soliq yuki, daromad prognozlari, taqsimot tahlili, iqtisodiy simulyatsiya, soliq maʼlumotlari bazasi, raqamlashtirish, soliq imtiyozlari, yashirin iqtisodiyot.

Abstract

Ushbu maqolada mikrosimulyatsion modellar yordamida iqtisodiy siyosat qarorlarining tadbirkorlik
subyektlariga taʼsirini tahlil qilish usullari va amaliyoti ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot mikrosimulyatsion model loyihasiga
bag‘ishlangan bo‘lib, unda soliq va moliyaviy maʼlumotlar asosida mikro darajadagi iqtisodiy ko‘rsatkichlarni simulyatsiya
qilish imkoniyatlari yoritilgan. Maqolada mikrosimulyatsion modellarning tuzilishi, maqsadlari, qo‘llaniladigan mikro
maʼlumotlar turlari, shuningdek ularning afzalliklari va kamchiliklari tahlil qilinadi. Turli dasturiy vositalar (Excel/
VBA, R, Python) yordamida modellar yaratish usullari, shuningdek soliq stavkasi, kredit siyosati va energiya narxlari
kabi omillarning tadbirkorlik faoliyatiga taʼsirini baholashga oid amaliy misollar keltirilgan. O‘zbekistonda soliq tizimini
raqamlashtirish, yashirin iqtisodiyotni qisqartirish va soliq tushumlarini oshirishdagi tajribalar tahlil qilinadi. Tadqiqot
natijalari mikrosimulyatsion modellarni soliq siyosatini takomillashtirish, budjet prognozlash va iqtisodiy o‘sishni
rag‘batlantirishda samarali qo‘llash mumkinligini ko‘rsatadi.

Author Biographies

Dilshod Pulatov

prof., DSc., Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi
Budjet-soliq ilmiy tadqiqotlari instituti direktorining birinchi o‘rinbosari

Doniyor Raxmonov

Budjet-soliq ilmiy tadqiqotlari instituti
Xalqaro reytinglar va indekslar,
iqtisodiyotdagi investitsiyalar,
moliya bozorlaridagi jarayonlarni takomillashtirish loyihasi bo‘lim boshlig‘i

Niginabonu Ortiqova

Budjet-soliq ilmiy tadqiqotlari instituti
Xalqaro reytinglar va indekslar,
iqtisodiyotdagi investitsiyalar,
moliya bozorlaridagi jarayonlarni takomillashtirish loyihasi bosh mutaxassisi

Jo‘rabek Raxmonov

Budjet-soliq ilmiy tadqiqotlari instituti
Xalqaro reytinglar va indekslar, iqtisodiyotdagi investitsiyalar,
moliya bozorlaridagi jarayonlarni takomillashtirish loyihasi bosh mutaxassisi

References

Xalqaro Monetar Fondi (IMF). (2023). Microsimulation Models for Tax Policy Analysis: A Practical Guide.

Impact of trade policy liberalization on chemical industry: case study of Uzbekistan. https://www.mup.cz/data/files/

IFRS-2022-preliminary-programme.pdf

Soliq Qoʻmitasi. (2024). Oʻzbekiston soliq tizimi statistikasi va hisobotlari.

Bourguignon, F., & Spadaro, A. (2006). Microsimulation as a tool for evaluating redistribution policies. Journal of

Economic Inequality, 4(1), 77-106.

Mercer, W. M. (2022). Tax Microsimulation Modeling: Applications in Developing Economies. World Bank Publications.

CBO (Congressional Budget Office). (2020). The CBO Microsimulation Tax Model: Overview and Applications.

ITEP (Institute on Taxation and Economic Policy). (2021). ITEP Tax Microsimulation Model: Technical Documentation.

R Development Core Team. (2023). MicSim: An R Package for Continuous-Time Microsimulation. Journal of Statistical

Software, 55(8), 1-28.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti. (2024). Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish dasturi.

Soliq kodeksi. (2023). Oʻzbekiston Respublikasi.

World Bank. (2023). Digitalization and Tax Compliance: Lessons from Uzbekistan.

Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot standartlari. (2022). Xalqaro moliyaviy hisob standartlari (IFRS) va ularning

qoʻllanilishi.

Anders Klevmarken Microsimulation. A Tool for Economic Analysis Working Paper 2001:13, Department of Economics,

Uppsala University

Пулатов Д. Методологические аспекты совершенствования казначейского исполнения Государственного

бюджета Республики Узбекистан //Каталог авторефератов. – 2017. – Т. 1. – №. 1. – С. 1-65.

Dilshod, Pulatov. Issues in development of state financial control in Uzbekistan. Perspectives of Innovations,

Economics and Business. 2. 10.15208/pieb.2009.16. (2009)

Dilshod, Pulatov. O‘zbekistonda Investitsion Jozibadorlikning ortib borishi jahon miqyosida joriy etilyotgan Business

Reday” reytingidagi baholash natijalarida yaqqol namoyon bo’lmoqda //Muhandislik va Iqtisodiyot. – 2025. – Т. 3. – №.

Пулатов Д. и др. Необходимость Объединения акцизного налога на нефтепродукты в Республике Узбекистан //

Muhandislik va Iqtisodiyot. – 2025. – Т. 3. – №. 10.

Пулатов Д. Х., Угай Д. С. Выявление взаимосвязи между страновым рискам и макроэкномическими параметрами

с целю улучшения позиции Узбекистана в кредитном рейтинге ОЭСР //Science and innovation. – 2023. – Т. 2. –

№. Special Issue 13. – С. 151-155

Downloads

Published

2025-12-01

Issue

Vol. 3 No. 12 (2025): «Muhandislik va Iqtisodiyot» jurnali

Section

Articles

License

Copyright (c) 2025 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Most read articles by the same author(s)