DAVLAT ISHTIROKIDAGI KORXONALARNI OPTIMALLASHTIRISH VA SOGʻLOM RAQOBAT MUHITINI SHAKLLANTIRISH: XORIJIY TAJRIBALAR ASOSIDA OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT SEKTORINI INSTITUTSIONAL ISLOH QILISHNING QIYOSIY TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20238190Ключевые слова:
davlat ishtirokidagi korxonalar, xususiylashtirish, raqobat muhiti, fiskal konsolidatsiya, korporativ boshqaruv, IHTT tamoyillari, Oʻzbekiston – 2030 strategiyasi, Samruk-Qazina modeli, davlat aktivlari, davlat sektorini isloh qilishАннотация
Ushbu maqolada davlat ishtirokidagi korxonalarni (DIK) optimallashtirish, davlat sektorida sogʻlom raqobat
muhitini shakllantirish hamda takrorlanuvchi funksiyalarni tugatish orqali budjet xarajatlarini qisqartirish masalalari tizimli
tahlil qilingan. Tadqiqot Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (IHTT) aʼzo mamlakatlari (Buyuk Britaniya, Fransiya,
Norvegiya, Singapur, Yangi Zelandiya), Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi (Rossiya Federatsiyasi va Qozogʻiston Respublikasi)
hamda Oʻzbekiston Respublikasining 2017–2026-yillardagi islohot tajribalari solishtirma yondashuv vositasida oʻrganildi.
Xalqaro valyuta jamgʻarmasi, Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki, IHTT hamda Davlat aktivlarini boshqarish
agentligining rasmiy hujjatlaridan foydalanildi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, Oʻzbekistonda 2021–2024-yillarda davlat aktivlarini
xususiylashtirish hajmi oʻtgan oʻn yillikka nisbatan 30 barobarga oshgan, DIK soni ikki martaga qisqargan hamda davlatning
iqtisodiyotdagi ulushi 13 foizga kamaygan1. Shu bilan birga, 2026-yil 1-yanvar holatiga koʻra, 1 988 ta DIK saqlanib
qolganligi, shundan 85 tasi tugatish jarayonida, 49 tasi bankrot deb e’lon qilinganligi hamda 221 tasi faoliyat ko‘rsatmayotganligi
aniqlandi2. Tadqiqot xulosasiga koʻra, davlat ishtirokidagi korxonalar sonini maqsadli qisqartirish, takroriy vazifalarni
bartaraf etish va davlat muassasalarini belgilangan tartibda tugatish – fiskal samaradorlikni oshirish, iqtisodiyotda
raqobatni rivojlantirish hamda xususiy sektorni jadallashtirishning asosiy sharti hisoblanadi
Библиографические ссылки
Abdullaev, U. (2020). State-Owned Enterprises in Uzbekistan: Taking Stock and Some Reform Priorities.
ADBI Working Paper 1068. Tokyo: Asian Development Bank Institute. URL: https://www.adb.org/publications/
state-owned-enterprises-uzbekistan-taking-stock-reform
Alchian, A. A., & Demsetz, H. (1972). Production, Information Costs, and Economic Organization.
American Economic Review, 62(5), 777–795.
ADB (2022). Privatization of State-Owned Enterprises: A Summary of Experience. Governance Brief
No. 047. Manila: Asian Development Bank. URL: https://www.adb.org/sites/default/files/publication/843206/
governance-brief-047-privatization-state-owned-enterprises.pdf
Avesta Investment Group (2025). New wave of privatization in Uzbekistan – 2025. Tashkent. URL:
https://www.avestagroup.com/en/news/243.htm
CIPE – Center for International Private Enterprise (2023). Challenges to Democratic Market Reforms
in Uzbekistan and the Risks of State Capture from State-Owned Enterprises. URL: https://www.cipe.org/
blog/2023/02/21/challenges-to-democratic-market-reforms-in-uzbekistan
Daryo News (2025). Uzbekistan to cut social benefits, raise subsidies in 2026 fiscal plan. URL: https://
daryo.uz/en/2025/08/03/uzbekistan-to-cut-social-benefits-raise-subsidies-in-2026-fiscal-plan
EBRD (2021). Transition Report 2020-21: The State Strikes Back. London: European Bank for
Reconstruction and Development.
European Commission (2016). State-Owned Enterprises in the EU: Lessons Learnt and Ways Forward in
a Post-Crisis Context. Institutional Paper 031. URL: https://economy-finance.ec.europa.eu/system/files/2022-
/ip031_en.pdf
Government of the Republic of Uzbekistan (2025). Privatization targets for 2025. Press release. URL:
https://gov.uz/en/news/view/42484
IMF – International Monetary Fund (2024). Uzbekistan: Staff Concluding Statement of the 2024 Article
IV Mission. URL: https://www.imf.org/en/news/articles/2024/05/14/mcs-uzbekistan-staff-concluding-statementof-
the-2024-article-iv-mission
IMF – International Monetary Fund (2025). Uzbekistan: Staff Concluding Statement of the 2025 Article
IV Mission. URL: https://www.imf.org/en/news/articles/2025/04/23/mcs-042325-uzbekistan
IMF – International Monetary Fund (2025). IMF Country Report No. 25/144 — Republic of Uzbekistan:
Selected Issues. Washington, D.C.: International Monetary Fund. URL: https://www.imf.org/-/media/files/
publications/cr/2025/english/1uzbea2025002-print-pdf.pdf
IMF – International Monetary Fund (2026). Uzbekistan: Staff Concluding Statement of the 2026 Article
IV Mission. URL: https://www.imf.org/en/news/articles/2026/04/13/mcs041326-uzbekistan
INVEXI (2025). Uzbekistan Unveils Ambitious 2025 Privatization Program to Boost Economy. URL:
https://invexi.org/press/uzbekistan-unveils-ambitious-2025-privatization-program-to-boost-economy
Kornai, J. (1986). The Soft Budget Constraint. Kyklos, 39(1), 3–30. URL: https://onlinelibrary.wiley.
com/doi/abs/10.1111/j.1467-6435.1986.tb01252.x
Lee, K. J. (2021). The Effects of Privatization and Corporate Governance of SOEs in Transition
Economies: The Case of Kazakhstan. In: Reforming State-Owned Enterprises in Asia. ADB Institute Series.
Singapore: Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-15-8574-6_6
Lexology (2025). A general introduction to restructuring in Uzbekistan. URL: https://www.lexology.com/
library/detail.aspx?g=271fd0d8-f6c2-4013-a10e-a2188a94a0c7
Megginson, W. L., & Netter, J. M. (2001). From State to Market: A Survey of Empirical Studies on
Privatization. Journal of Economic Literature, 39(2), 321–389.
OECD (2003). Privatising State-Owned Enterprises: An Overview of Policies and Practices in OECD
Countries. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264104099-en
OECD (2015). OECD Guidelines on Corporate Governance of State-Owned Enterprises. Paris: OECD
Publishing. URL: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2015/11/oecd-guidelineson-
corporate-governance-of-state-owned-enterprises-2015-edition_g1g5a749/9789264244160-en.pdf
OECD (2024). Ownership and Governance of State-Owned Enterprises 2024: A Compendium of
National Practices. Paris: OECD Publishing. URL: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/
reports/2024/06/ownership-and-governance-of-state-owned-enterprises-2024
OECD (2024). OECD Review of the Corporate Governance of State-Owned Enterprises in Kazakhstan.
Paris: OECD Publishing. URL: https://www.oecd.org/en/publications/oecd-review-of-the-corporategovernance-
of-state-owned-enterprises-in-kazakhstan_082c508b-en.html
OECD (2025). Roadmap for Sustainable Investment Policy Reforms in Uzbekistan. Paris: OECD
Publishing.
Outpost Eurasia (2024). The Powerhouses: State-Owned Enterprises in Central Asia. URL: https://
outposteurasia.com/insights/tpost/zezl7ssya1-the-powerhouses-state-owned-enterprises
Primeminister.kz (2022). The Comprehensive Privatisation Plan 2021–2025 includes 675 public
and quasi-public properties. Astana. URL: https://primeminister.kz/en/news/the-comprehensive-privatisationplan-
-2025
Samruk-Kazyna JSC (2023). Annual Report 2022. Astana. URL: https://sk.kz
U.S. Department of State (2025). 2025 Investment Climate Statements: Uzbekistan. Washington, D.C.
URL: https://www.state.gov/reports/2025-investment-climate-statements/uzbekistan
UzSAMA – Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (2024). Davlat aktivlarini boshqarish, xususiylashtirish
va boshqa yoʻnalishlar boʻyicha 2024-yilgi faoliyat hisoboti. Toshkent. URL: https://davaktiv.uz
World Bank (2014). Corporate Governance of State-Owned Enterprises: A Toolkit. Washington, D.C.:
World Bank Group. URL: https://documents1.worldbank.org/curated/en/228331468169750340/pdf/Corporategovernance-
of-state-owned-enterprises-a-toolkit.pdf
World Bank (2024). Helping Uzbekistan Undertake a Historic Social and Economic Transformation.
Washington, D.C. URL: https://www.worldbank.org/en/results/2024/07/16/helping-uzbekistan-undertake-ahistoric-
social-and-economic-transformation
Yale Journal of International Affairs (2026). Fur, V. How Uzbekistan Can Escape the Middle-Income
Trap. Vol. 20, Issue 2. URL: https://www.yalejournal.org/publications/how-uzbekistan-can-escape-the-middleincome-
trap
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi (2024). “Davlat mulkini xususiylashtirish toʻgʻrisida”gi Qonun,
OʻRQ-907-son, 14 fevral 2024 y.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2020). “Iqtisodiyotda davlat ishtirokini kamaytirish boʻyicha choratadbirlar
toʻgʻrisida”gi Farmon, PF-6096-son, 27 oktyabr 2020 y. URL: https://lex.uz/uz/docs/-5068824
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2024). “Iqtisodiyotda davlat ishtirokini kamaytirish boʻyicha
qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qaror, PQ-162-son, 19 aprel 2024 y. URL: https://lex.uz/uz/docs/-
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2025). “2025-yilgi xususiylashtirish dasturi toʻgʻrisida”gi Farmon,
PF-70-son, 21-aprel 2025-y. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7488166
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2025). “Yirik davlat ishtirokidagi korxonalarni xalqaro bozorlarda
xususiylashtirish toʻgʻrisida”gi Qaror, PQ-145-son, 21-aprel 2025-y. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7488164
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (2021). “2021 – 2025-yillarda davlat ishtirokidagi
korxonalarni boshqarish va isloh qilish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori, 166-son, 29-mart 2021-y.
URL: https://lex.uz/uz/docs/-5348948
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2023). “Oʻzbekiston – 2030” strategiyasi. URL: https://gov.uz/en/
pages/2030_strategy
President.uz (2024) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev raisligida 16-yanvar kuni
-yilda makroiqtisodiy barqarorlik va iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash bo‘yicha ustuvor vazifalar muhokamasi
yuzasidan o‘tkazilgan videoselektor yig‘ilishi. URL: https://president.uz/oz/lists/view/6971
Gazeta.uz (2025). Senate of Uzbekistan approves law on 2026 state budget. URL: https://www.gazeta.
uz/en/2025/12/18/budget-2026-uzbekistan/
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.