DAVLAT ISHTIROKIDAGI KORXONALARNI OPTIMALLASHTIRISH VA SOGʻLOM RAQOBAT MUHITINI SHAKLLANTIRISH: XORIJIY TAJRIBALAR ASOSIDA OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT SEKTORINI INSTITUTSIONAL ISLOH QILISHNING QIYOSIY TAHLILI

DAVLAT ISHTIROKIDAGI KORXONALARNI OPTIMALLASHTIRISH VA SOGʻLOM RAQOBAT MUHITINI SHAKLLANTIRISH: XORIJIY TAJRIBALAR ASOSIDA OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT SEKTORINI INSTITUTSIONAL ISLOH QILISHNING QIYOSIY TAHLILI

Авторы

  • Umidjon Sharapov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20238190

Ключевые слова:

davlat ishtirokidagi korxonalar, xususiylashtirish, raqobat muhiti, fiskal konsolidatsiya, korporativ boshqaruv, IHTT tamoyillari, Oʻzbekiston – 2030 strategiyasi, Samruk-Qazina modeli, davlat aktivlari, davlat sektorini isloh qilish

Аннотация

Ushbu maqolada davlat ishtirokidagi korxonalarni (DIK) optimallashtirish, davlat sektorida sogʻlom raqobat
muhitini shakllantirish hamda takrorlanuvchi funksiyalarni tugatish orqali budjet xarajatlarini qisqartirish masalalari tizimli
tahlil qilingan. Tadqiqot Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (IHTT) aʼzo mamlakatlari (Buyuk Britaniya, Fransiya,
Norvegiya, Singapur, Yangi Zelandiya), Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi (Rossiya Federatsiyasi va Qozogʻiston Respublikasi)
hamda Oʻzbekiston Respublikasining 2017–2026-yillardagi islohot tajribalari solishtirma yondashuv vositasida oʻrganildi.
Xalqaro valyuta jamgʻarmasi, Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki, IHTT hamda Davlat aktivlarini boshqarish
agentligining rasmiy hujjatlaridan foydalanildi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, Oʻzbekistonda 2021–2024-yillarda davlat aktivlarini
xususiylashtirish hajmi oʻtgan oʻn yillikka nisbatan 30 barobarga oshgan, DIK soni ikki martaga qisqargan hamda davlatning
iqtisodiyotdagi ulushi 13 foizga kamaygan1. Shu bilan birga, 2026-yil 1-yanvar holatiga koʻra, 1 988 ta DIK saqlanib
qolganligi, shundan 85 tasi tugatish jarayonida, 49 tasi bankrot deb e’lon qilinganligi hamda 221 tasi faoliyat ko‘rsatmayotganligi
aniqlandi2. Tadqiqot xulosasiga koʻra, davlat ishtirokidagi korxonalar sonini maqsadli qisqartirish, takroriy vazifalarni
bartaraf etish va davlat muassasalarini belgilangan tartibda tugatish – fiskal samaradorlikni oshirish, iqtisodiyotda
raqobatni rivojlantirish hamda xususiy sektorni jadallashtirishning asosiy sharti hisoblanadi

Биография автора

Umidjon Sharapov

Tadqiqotchi

Библиографические ссылки

Abdullaev, U. (2020). State-Owned Enterprises in Uzbekistan: Taking Stock and Some Reform Priorities.

ADBI Working Paper 1068. Tokyo: Asian Development Bank Institute. URL: https://www.adb.org/publications/

state-owned-enterprises-uzbekistan-taking-stock-reform

Alchian, A. A., & Demsetz, H. (1972). Production, Information Costs, and Economic Organization.

American Economic Review, 62(5), 777–795.

ADB (2022). Privatization of State-Owned Enterprises: A Summary of Experience. Governance Brief

No. 047. Manila: Asian Development Bank. URL: https://www.adb.org/sites/default/files/publication/843206/

governance-brief-047-privatization-state-owned-enterprises.pdf

Avesta Investment Group (2025). New wave of privatization in Uzbekistan – 2025. Tashkent. URL:

https://www.avestagroup.com/en/news/243.htm

CIPE – Center for International Private Enterprise (2023). Challenges to Democratic Market Reforms

in Uzbekistan and the Risks of State Capture from State-Owned Enterprises. URL: https://www.cipe.org/

blog/2023/02/21/challenges-to-democratic-market-reforms-in-uzbekistan

Daryo News (2025). Uzbekistan to cut social benefits, raise subsidies in 2026 fiscal plan. URL: https://

daryo.uz/en/2025/08/03/uzbekistan-to-cut-social-benefits-raise-subsidies-in-2026-fiscal-plan

EBRD (2021). Transition Report 2020-21: The State Strikes Back. London: European Bank for

Reconstruction and Development.

European Commission (2016). State-Owned Enterprises in the EU: Lessons Learnt and Ways Forward in

a Post-Crisis Context. Institutional Paper 031. URL: https://economy-finance.ec.europa.eu/system/files/2022-

/ip031_en.pdf

Government of the Republic of Uzbekistan (2025). Privatization targets for 2025. Press release. URL:

https://gov.uz/en/news/view/42484

IMF – International Monetary Fund (2024). Uzbekistan: Staff Concluding Statement of the 2024 Article

IV Mission. URL: https://www.imf.org/en/news/articles/2024/05/14/mcs-uzbekistan-staff-concluding-statementof-

the-2024-article-iv-mission

IMF – International Monetary Fund (2025). Uzbekistan: Staff Concluding Statement of the 2025 Article

IV Mission. URL: https://www.imf.org/en/news/articles/2025/04/23/mcs-042325-uzbekistan

IMF – International Monetary Fund (2025). IMF Country Report No. 25/144 — Republic of Uzbekistan:

Selected Issues. Washington, D.C.: International Monetary Fund. URL: https://www.imf.org/-/media/files/

publications/cr/2025/english/1uzbea2025002-print-pdf.pdf

IMF – International Monetary Fund (2026). Uzbekistan: Staff Concluding Statement of the 2026 Article

IV Mission. URL: https://www.imf.org/en/news/articles/2026/04/13/mcs041326-uzbekistan

INVEXI (2025). Uzbekistan Unveils Ambitious 2025 Privatization Program to Boost Economy. URL:

https://invexi.org/press/uzbekistan-unveils-ambitious-2025-privatization-program-to-boost-economy

Kornai, J. (1986). The Soft Budget Constraint. Kyklos, 39(1), 3–30. URL: https://onlinelibrary.wiley.

com/doi/abs/10.1111/j.1467-6435.1986.tb01252.x

Lee, K. J. (2021). The Effects of Privatization and Corporate Governance of SOEs in Transition

Economies: The Case of Kazakhstan. In: Reforming State-Owned Enterprises in Asia. ADB Institute Series.

Singapore: Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-15-8574-6_6

Lexology (2025). A general introduction to restructuring in Uzbekistan. URL: https://www.lexology.com/

library/detail.aspx?g=271fd0d8-f6c2-4013-a10e-a2188a94a0c7

Megginson, W. L., & Netter, J. M. (2001). From State to Market: A Survey of Empirical Studies on

Privatization. Journal of Economic Literature, 39(2), 321–389.

OECD (2003). Privatising State-Owned Enterprises: An Overview of Policies and Practices in OECD

Countries. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264104099-en

OECD (2015). OECD Guidelines on Corporate Governance of State-Owned Enterprises. Paris: OECD

Publishing. URL: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2015/11/oecd-guidelineson-

corporate-governance-of-state-owned-enterprises-2015-edition_g1g5a749/9789264244160-en.pdf

OECD (2024). Ownership and Governance of State-Owned Enterprises 2024: A Compendium of

National Practices. Paris: OECD Publishing. URL: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/

reports/2024/06/ownership-and-governance-of-state-owned-enterprises-2024

OECD (2024). OECD Review of the Corporate Governance of State-Owned Enterprises in Kazakhstan.

Paris: OECD Publishing. URL: https://www.oecd.org/en/publications/oecd-review-of-the-corporategovernance-

of-state-owned-enterprises-in-kazakhstan_082c508b-en.html

OECD (2025). Roadmap for Sustainable Investment Policy Reforms in Uzbekistan. Paris: OECD

Publishing.

Outpost Eurasia (2024). The Powerhouses: State-Owned Enterprises in Central Asia. URL: https://

outposteurasia.com/insights/tpost/zezl7ssya1-the-powerhouses-state-owned-enterprises

Primeminister.kz (2022). The Comprehensive Privatisation Plan 2021–2025 includes 675 public

and quasi-public properties. Astana. URL: https://primeminister.kz/en/news/the-comprehensive-privatisationplan-

-2025

Samruk-Kazyna JSC (2023). Annual Report 2022. Astana. URL: https://sk.kz

U.S. Department of State (2025). 2025 Investment Climate Statements: Uzbekistan. Washington, D.C.

URL: https://www.state.gov/reports/2025-investment-climate-statements/uzbekistan

UzSAMA – Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (2024). Davlat aktivlarini boshqarish, xususiylashtirish

va boshqa yoʻnalishlar boʻyicha 2024-yilgi faoliyat hisoboti. Toshkent. URL: https://davaktiv.uz

World Bank (2014). Corporate Governance of State-Owned Enterprises: A Toolkit. Washington, D.C.:

World Bank Group. URL: https://documents1.worldbank.org/curated/en/228331468169750340/pdf/Corporategovernance-

of-state-owned-enterprises-a-toolkit.pdf

World Bank (2024). Helping Uzbekistan Undertake a Historic Social and Economic Transformation.

Washington, D.C. URL: https://www.worldbank.org/en/results/2024/07/16/helping-uzbekistan-undertake-ahistoric-

social-and-economic-transformation

Yale Journal of International Affairs (2026). Fur, V. How Uzbekistan Can Escape the Middle-Income

Trap. Vol. 20, Issue 2. URL: https://www.yalejournal.org/publications/how-uzbekistan-can-escape-the-middleincome-

trap

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi (2024). “Davlat mulkini xususiylashtirish toʻgʻrisida”gi Qonun,

OʻRQ-907-son, 14 fevral 2024 y.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2020). “Iqtisodiyotda davlat ishtirokini kamaytirish boʻyicha choratadbirlar

toʻgʻrisida”gi Farmon, PF-6096-son, 27 oktyabr 2020 y. URL: https://lex.uz/uz/docs/-5068824

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2024). “Iqtisodiyotda davlat ishtirokini kamaytirish boʻyicha

qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qaror, PQ-162-son, 19 aprel 2024 y. URL: https://lex.uz/uz/docs/-

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2025). “2025-yilgi xususiylashtirish dasturi toʻgʻrisida”gi Farmon,

PF-70-son, 21-aprel 2025-y. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7488166

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2025). “Yirik davlat ishtirokidagi korxonalarni xalqaro bozorlarda

xususiylashtirish toʻgʻrisida”gi Qaror, PQ-145-son, 21-aprel 2025-y. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7488164

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (2021). “2021 – 2025-yillarda davlat ishtirokidagi

korxonalarni boshqarish va isloh qilish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori, 166-son, 29-mart 2021-y.

URL: https://lex.uz/uz/docs/-5348948

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2023). “Oʻzbekiston – 2030” strategiyasi. URL: https://gov.uz/en/

pages/2030_strategy

President.uz (2024) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev raisligida 16-yanvar kuni

-yilda makroiqtisodiy barqarorlik va iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash bo‘yicha ustuvor vazifalar muhokamasi

yuzasidan o‘tkazilgan videoselektor yig‘ilishi. URL: https://president.uz/oz/lists/view/6971

Gazeta.uz (2025). Senate of Uzbekistan approves law on 2026 state budget. URL: https://www.gazeta.

uz/en/2025/12/18/budget-2026-uzbekistan/

Загрузки

Опубликован

2026-05-01
Loading...