MARKAZIY QIZILQUM FOSFORIT RUDALARIDAN QIMMATBAHO KOMPONENTLARNI KOMPLEKS AJRATISH TEXNOLOGIYASI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18720197Ключевые слова:
past navli fosforit, sulfat kislotali ekstraksiya, termik qayta ishlash, granulometrik tahlil, NP va NPK o‘g‘itlar, suvda eruvchan P₂O₅.Аннотация
Mazkur maqolada Markaziy Qizilqum hududidagi past navli, yuqori karbonatli va magniyli fosforit rudalarini
kompleks qayta ishlashning ilmiy-texnologik asoslari tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida xomashyoning kimyoviy tarkibi
va granulometrik xususiyatlari aniqlanib, zarracha o‘lchamining parchalanish darajasiga ta’siri baholandi. Sulfat kislotali
ekstraksiya digidrat rejimida olib borilib, hosil bo‘lgan fosfat kislota eritmalarining fizik-kimyoviy xossalari, jumladan pH,
elektr o‘tkazuvchanlik va dissotsiatsiya darajasi tahlil qilindi.
Termik qayta ishlashning karbonatlarning parchalanish jarayoni hamda tizimning filtrlash tezligiga ta’siri o‘rganildi.
Ammoniy nitrat ishtirokidagi tizimlarda trikalsiyfosfatning parchalanish darajasi 97–99% gacha yetishi aniqlandi. Kompleks
kimyoviy faollashtirish natijasida suvda eruvchan P₂O₅ miqdori 75–85% bo‘lgan mahsulotlar olindi va ular asosida NP
hamda NPK turidagi mineral o‘g‘itlar sintez qilindi.
Vegetatsion tajribalar natijasida hosildorlikning 15–25% ga oshishi kuzatildi. Olingan natijalar past navli fosforitlarni chuqur
qayta ishlash orqali yuqori samarali va raqobatbardosh mineral o‘g‘itlar ishlab chiqarish imkoniyatini ilmiy asoslaydi.
Библиографические ссылки
Ibotova N. R., Muminova D. R., Kenjayeva M. J., Tagayev I. A. Past navli fosforitlar asosida organomineral o‘g‘itlar
olishning muammo va istiqbollari // International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences. – 2023. – Vol.
, № 2. – P. 54–62.
Ja’Far B. Markaziy Qizilqum tabiiy fosforitlarini kimyoviy faollashtirish asosida samarali fosforli o‘g‘itlar olish
texnologiyasi // Central Asian Journal of Academic Research. – 2025. – Vol. 3, № 10-4. – P. 140–142.
Doniyarov N. A., Tagayev I. A. Obtaining a new kind of organic fertilizer on the basis of low-grade phosphorite of
Central Kyzylkum // Materials and Geoenvironment. – 2018. – Vol. 65, № 3. – P. 157–165.
Nodirjon D., Uktam T., Najimuddin U., Anvar A., Islom M., Ilxam T., Kakhramon K. Organomineral fertilizers based
on sediments of waste water and mineralized mass of phosphorites of Central Kysylkum // Test Engineering and
Management. – 2020. – Vol. 82. – P. 15839–15847.
Донияров Н. А., Асроров А. А., Намазов С. З., Каландарова З. Х. Возможности обогашчения низкосортнйкҳ
фосфоритовйкҳ руд с исползованием микрофлорй активного cила // Саноатда рақамли технологиялар
Сифровйе текҳнологии в промйшленности. – 2023. – Vol. 1, № 2. – P. 26–31.
Becker P. Phosphates and phosphoric acid: Raw materials, technology, and economics of the wet process. – New
York: Marcel Dekker, 1989. – 760 p.
Silverman R. M. Thermal activation of phosphate ores // Journal of Chemical Technology and Biotechnology. – 1998.
– Vol. 73, № 3. – P. 215–223.
Van Kauwenbergh S. J. World phosphate rock reserves and resources. – IFDC Technical Bulletin, 2010. – 60 p.
Liu Y., Zhang W., Wang L. Influence of magnesium impurities on wet-process phosphoric acid production //
Hydrometallurgy. – 2015. – Vol. 157. – P. 45–52. – DOI: 10.1016/j.hydromet.2015.07.012.
Zafar M., Ashraf M., Khan M. A. Upgrading of low-grade phosphate ores by combination of physical and chemical
methods // Minerals Engineering. – 2012. – Vol. 39. – P. 145–150. – DOI: 10.1016/j.mineng.2012.08.005.
Соколов В. Н., Петров А. И. Технология фосфорных и комплексных удобрений. – М.: Химия, 2002. – 496 с.
Rashidova M. A., Karimov U. B. Past navli fosforitlarni qayta ishlashda ekstraksion jarayon parametrlarining ta’siri //
O‘zbekiston kimyo jurnali. – 2019. – № 2. – P. 38–44.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.