MEHNAT MUHOFAZASIDA INSON OMILINING O‘RNI VA AHAMIYATI

MEHNAT MUHOFAZASIDA INSON OMILINING O‘RNI VA AHAMIYATI

Authors

  • Qurbonoy Ashirqulova
  • Mamatov Nurbek

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.21719545

Keywords:

mehnat muhofazasi, inson omili, mehnat xavfsizligi, xavfsizlik madaniyati, ishlab chiqarish xavfsizligi, kasbiy kompetensiya, inson resurslari, xavf-xatarlarni boshqarish, kasb kasalliklari, baxtsiz hodisalar, psixologik omillar, motivatsiya, mehnat unumdorligi.

Abstract

Ushbu maqolada mehnat muhofazasi tizimida inson omilining o‘rni va ahamiyati ilmiy-nazariy hamda
amaliy jihatdan tahlil qilingan. Inson omilining mehnat xavfsizligini ta’minlash, ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va
kasb kasalliklarining oldini olish, xavfsizlik madaniyatini shakllantirish hamda mehnat unumdorligini oshirishdagi roli yoritilgan.
Shuningdek, inson omiliga ta’sir etuvchi asosiy omillar, jumladan, kasbiy kompetensiya, psixologik holat, motivatsiya,
malaka darajasi va xavfsizlik bo‘yicha bilimlarning ishlab chiqarish xavfsizligiga ta’siri tahlil qilingan. Xorijiy tajribalar
hamda xalqaro mehnat xavfsizligi standartlari asosida mehnat muhofazasi tizimida inson omilini samarali boshqarish
bo‘yicha ilmiy asoslangan xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari korxonalarda mehnat muhofazasi
samaradorligini oshirish, xavfsizlik madaniyatini rivojlantirish va inson omili bilan bog‘liq xavflarni kamaytirishga
xizmat qiladi.

Author Biographies

Qurbonoy Ashirqulova

Qarshi davlat texnika universiteti
Energetika muhandisligi fakulteti
“Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi” kafedrasi talabasi

Mamatov Nurbek

Ilmiy rahbar: 
Qarshi davlat texnika universiteti o‘qituvchisi

References

O‘zbekiston Respublikasi. O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi: O‘zbekiston Respublikasining 2022-yil

-oktabrdagi O‘RQ-798-son Qonuni [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/

docs/-6257345 (murojaat sanasi: 27.07.2026).

International Labour Organization. World Employment and Social Outlook: Trends 2025 [Electronic resource]. –

Geneva: ILO, 2025. – URL: https://www.ilo.org/publications/flagship-reports/world-employment-and-social-outlooktrends-

(accessed: 27.07.2026).

International Labour Organization. Safety and Health at the Heart of the Future of Work: Building on 100 Years of

Experience [Electronic resource]. – Geneva: ILO, 2019. – URL: https://www.ilo.org/publications/safety-and-healthheart-

future-work-building-100-years-experience-0 (accessed: 27.07.2026).

International Labour Organization. Ensuring Safety and Health at Work in a Changing Climate [Electronic resource].

– Geneva: ILO, 2024. – URL: https://www.ilo.org/publications/ensuring-safety-and-health-work-changing-climate

(accessed: 27.07.2026).

International Organization for Standardization. ISO 45001:2018. Occupational Health and Safety Management

Systems — Requirements with Guidance for Use [Electronic resource]. – Geneva: ISO, 2018. – URL: https://www.iso.

org/standard/63787.html (accessed: 27.07.2026).

Occupational Safety and Health Administration. Recommended Practices for Safety and Health Programs [Electronic

resource]. – Washington, DC: U.S. Department of Labor, 2016. – URL: https://www.osha.gov/sites/default/files/

publications/OSHA3885.pdf (accessed: 27.07.2026).

Reason J. Human Error. – Cambridge: Cambridge University Press, 1990.

Hollnagel E. Safety-I and Safety-II: The Past and Future of Safety Management. – Farnham: Ashgate Publishing, 2014.

Geller E. S. The Psychology of Safety Handbook. – 2nd ed. – Boca Raton: CRC Press, 2001.

Petersen D. Safety Management: A Human Approach. – 3rd ed. – Des Plaines, IL: American Society of Safety Engineers, 2001.

Imai M. Kaizen: The Key to Japan’s Competitive Success. – New York: McGraw-Hill, 1986.

Hale A. R., Borys D. Working to Rule or Working Safely? Part 1: A State of the Art Review // Safety Science. – 2013. –

Vol. 55. – P. 207–221. – DOI: 10.1016/j.ssci.2012.05.011.

Burke M. J., Sarpy S. A., Tesluk P. E., Smith-Crowe K. General Safety Performance: A Test of a Grounded Theoretical

Model // Personnel Psychology. – 2002. – Vol. 55, № 2. – P. 429–457. – DOI: 10.1111/j.1744-6570.2002.tb00116.x.

Salas E., Tannenbaum S. I., Kraiger K., Smith-Jentsch K. A. The Science of Training and Development in Organizations:

What Matters in Practice // Psychological Science in the Public Interest. – 2012. – Vol. 13, № 2. – P. 74–101. – DOI:

1177/1529100612436661.

Griffin M. A., Neal A. Perceptions of Safety at Work: A Framework for Linking Safety Climate to Safety Performance,

Knowledge, and Motivation // Journal of Occupational Health Psychology. – 2000. – Vol. 5, № 3. – P. 347–358. – DOI:

1037/1076-8998.5.3.347.

Christian M. S., Bradley J. C., Wallace J. C., Burke M. J. Workplace Safety: A Meta-Analysis of the Roles of Person and

Situation Factors // Journal of Applied Psychology. – 2009. – Vol. 94, № 5. – P. 1103–1127. – DOI: 10.1037/a0016172.

Cooper M. D. Towards a Model of Safety Culture // Safety Science. – 2000. – Vol. 36, № 2. – P. 111–136. – DOI:

1016/S0925-7535(00)00035-7.

European Agency for Safety and Health at Work. Occupational Safety and Health in Europe: State and Trends 2023

[Electronic resource]. – Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2023. – URL: https://visualisation.

osha.europa.eu/osh-barometer/resources/publications (accessed: 27.07.2026).

National Institute for Occupational Safety and Health. Hierarchy of Controls [Electronic resource]. – Atlanta, GA:

Centers for Disease Control and Prevention, 2024. – URL: https://www.cdc.gov/niosh/hierarchy-of-controls/index.html

(accessed: 27.07.2026).

World Health Organization. WHO Guidelines on Mental Health at Work [Electronic resource]. – Geneva: World Health

Organization, 2022. – URL: https://www.who.int/publications/i/item/9789240053052 (accessed: 27.07.2026).

European Commission. EU Strategic Framework on Health and Safety at Work 2021–2027: Occupational Safety and

Health in a Changing World of Work [Electronic resource]. – Brussels: European Commission, 2021. – COM(2021)

final. – URL: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52021DC0323 (accessed: 27.07.2026).

Downloads

Published

2026-07-01
Loading...