20GL MARKALI PO‘LATDAN TAYYORLANADIGAN YUK VAGONI YON RAMASI QUYMASIDA KIRISHUV G‘OVAKLAR HOSIL BO‘LISH QONUNIYATLARINI TADQIQ QILISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21370786Keywords:
20GL quyma po‘lati, yuk vagoni yon ramasi, kirishuv g‘ovak, qotish jarayoni, quyma moduli, issiqlik markazi, Niyama mezoni, oziqlanish, qum qolip, quyma nuqsonlari.Abstract
Maqolada yuk vagonlaridagi og‘ir, murakkab geometriyali va xavfsizlik uchun mas’ul elementi bo‘lgan 20GL
markali po‘latdan tayyorlanadigan yuk vagoni yon ramasi quymasida kirishuv g‘ovaklar hosil bo‘lishi tadqiq qilingan. Tadqiqotning
maqsadi kirishuv g‘ovaklar hosil bo‘lishiga eng moyil zonalarni aniqlash va ularni kamaytirishning amaliy tadbirlarini
ishlab chiqishdan iborat. Quymalar Quyuv-mexanika zavodida (QMZ) induksion pechida eritilib, qum-gil qolipga
quyilib, so‘ngra normalizatsiya yo‘li bilan tayyorlandi. Yon rama kesimlari bo‘yicha nuqsonlarning taqsimlanishi makrotahlil
usulida o‘rganilib, qotish nazariyasi - quyma moduli va Chvorinov qoidasi, issiqlik markazlarining hosil bo‘lishi hamda
Niyama mezoni asosida talqin qilindi. Tahlil shuni ko‘rsatdiki, kirishuv g‘ovaklik II–III, VI–VII va VII–VIII kesimlarining qalin
tutashmalarida to‘planadi, bu joylarda mahalliy qotish vaqti eng uzun va oziqlanish eng kam samarali bo‘ladi. Quyidagi
texnologik tadbirlar ishlab chiqildi: qolip qumi tozaligini oshirish, qolip aralashmasini takomillashtirish va quyish texnologiyasini
optimallashtirish. Natijada g‘ovaklik 16–18 %, sirt nuqsonlari 6–7 % va quymaning to‘lmay qolishi bilan bog‘liq
nuqsonlar 20–24 % ga kamaydi.
References
ГОСТ 32400–2013. Боковые рамы и надрессорные балки тележек грузовых вагонов. Технические условия. –
Москва: Стандартинформ, 2014.
ГОСТ 977–88. Отливки стальные. Общие технические условия. – Москва: Изд-во стандартов.
Tursunov N. K., Toirov O. T. va boshqalar. Temir yo‘l quymalari sifatini oshirish bo‘yicha tadqiqotlar. – Toshkent davlat
texnika universiteti.
Campbell J. Complete Casting Handbook: Metal Casting Processes, Metallurgy, Techniques and Design. 2nd ed. –
Oxford: Elsevier, 2015.
Stefanescu D. M. Science and Engineering of Casting Solidification. 3rd ed. – Cham: Springer, 2015.
Flemings M. C. Solidification Processing. – New York: McGraw-Hill, 1974.
Chvorinov N. Theory of the Solidification of Castings. – Giesserei, 1940.
Niyama E., Uchida T., Morikawa M., Saito S. A Method of Shrinkage Prediction and Its Application to Steel Casting
Practice. – AFS International Cast Metals Journal, 1982.
Carlson K. D., Beckermann C. Prediction of Shrinkage Pore Volume Fraction Using a Dimensionless Niyama Criterion.
– Metallurgical and Materials Transactions A, 2009.
Pellini W. S. Factors Which Determine Riser Adequacy and Feeding Range. – AFS Transactions, 1953.
ASM Handbook. Vol. 15: Casting. – Materials Park (OH): ASM International, 2008.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.