BUXORO TARIXIY MARKAZIDAGI MUZEY OBYEKTINING SIG‘IM TAHLILI: FAYZULLA XO‘JAYEV UY-MUZEYI TAJRIBASIDA

BUXORO TARIXIY MARKAZIDAGI MUZEY OBYEKTINING SIG‘IM TAHLILI: FAYZULLA XO‘JAYEV UY-MUZEYI TAJRIBASIDA

Authors

  • Muattar Odilova
  • Muhriddin Qilichov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20259643

Keywords:

turistik sig‘im, fizik sig‘im, meros obyektlarini boshqarish, Buxoro, YUNESKO Jahon merosi, Cifuentes modeli, barqaror turizm.

Abstract

Xalqaro turizm oqimining tez o‘sishi YUNESKO Jahon merosi ro‘yxatidagi tarixiy obyektlarda ziyoratchilarni
boshqarish va me’moriy yaxlitlikni saqlash masalasini kun tartibiga qo‘ymoqda. 1993-yildan YUNESKO ro‘yxatida turgan
Buxoro tarixiy markazi har yili yuz minglab sayyohlarni qabul qilishiga qaramay, alohida obyektlar uchun ilmiy asosda
turistik sig‘im o‘lchanmagan. Ushbu tadqiqot mazkur bo‘shliqni to‘ldirish maqsadida Buxoro tarixiy markazidagi Fayzulla
Xo‘jayev uy-muzeyi misolida fizik sig‘im (PCC) va haqiqiy sig‘im (RCC) ko‘rsatkichlarini o‘lchaydi. Tadqiqotda Cifuentesning
uch bosqichli metodologiyasi qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, fizik sig‘im va haqiqiy sig‘im o‘rtasida sezilarli
farq mavjud bo‘lib, RCC/PCC nisbati xalqaro me’yor doirasida joylashadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, Fayzulla Xo‘jayev
uy-muzeyi uchun fizik sig‘im (PCC) kuniga 13 910 tashrif buyuruvchini, haqiqiy sig‘im (RCC) esa kuniga 9 557 tashrif
buyuruvchini tashkil etadi. RCC/PCC nisbati 68,7 foizni tashkil etib, bu xalqaro me’yor doirasida joylashadi. Tadqiqot
O‘zbekistonda alohida meros obyektlari uchun o‘tkazilgan dastlabki miqdoriy sig‘im baholash ishlaridan biri bo‘lib, Buxoro
tarixiy markazini barqaror boshqarishga ilmiy asos yaratadi

Author Biographies

Muattar Odilova

Buxoro davlat universiteti 
“Turizm va mehmonxona xoʻjaligi”
kafedrasi magistranti

Muhriddin Qilichov

 Buxoro davlat universiteti
 “Turizm va mehmonxona xoʻjaligi”
 kafedrasi o‘qituvchisi, i.f.f.d. (PhD)

References

UN Tourism. International tourist arrivals up 4% in 2025 reflecting strong travel demand around the

world [Elektron resurs]. – URL: https://www.untourism.int/news/international-tourist-arrivals-up-4-in-2025-reflectingstrong-

travel-demand-around-the-world

UN Tourism. International Tourism Recovers Pre-Pandemic Levels in 2024 [Elektron resurs] / UN

Tourism. - URL: https://www.untourism.int/news/international-tourism-recovers-pre-pandemic-levels-in-2024

Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. 2025 yilda Oʻzbekistonga 11,7 million nafar turist

kelgan [Elektron resurs]. – URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/66309-2025-jilda-zbekistonga-

-7-million-nafar-turist-kelgan-2

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 16.02.2026-yildagi “Mamlakat taraqqiyotining

-yilgacha moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga

olib chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-21-sonli Farmoni // URL: https://www.lex.uz/uz/

docs/-8050769

YUNESKO World Heritage Centre. Historic Centre of Bukhara [Elektron resurs]. - URL: https://whc.

YUNESKO.org/en/list/602/

Khamidov O., Khayrullaeva N. Sustainable Tourism Development in the Bukhara Region: A Development

Research Model at Heritage Resources / O. Khamidov, N. Khayrullaeva // Excellencia: International Multidisciplinary

Journal of Education. - 2021. - Vol. 1, No. 1. - URL: https://multijournals.org/index.php/excellenciaimje/

article/download/1162/1158/2247

Kilichov M., Olsavsky F., Baiburiev R., Khayrullaeva N., Dávid L.D. Optimizing Sustainable Tourism

Routes through GIS to Enhance Tourist Length of Stay in Bukhara // Journal of Cultural Analysis and Social

Change. - 2026. - Vol. 11, № 1. - P. 1771-1787. - DOI: 10.64753/jcasc.v11i1.4187.

Srivastava N. Measurement of Carrying Capacity of Tourist Destinations: A Case Analysis / N. Srivastava

// International Journal of Tourism and Travel. - 2017. - Vol. 10, No. 1. - P. 38-46.

Cifuentes Arias M. Determinación de capacidad de carga turística en areas protegidas / M. Cifuentes

Arias. - Turrialba (Costa Rica) : CATIE, 1992. - 28 p.

UNWTO. Indicators of Sustainable Development for Tourism Destinations - A Guidebook / UNWTO. -

Madrid : UNWTO, 2004. - 516 p.

Fayzulla Xo‘jayevning uy-muzeyi [Elektron resurs] // Uzbekistan Travel. – URL: Fayzulla Xo‘jayevning

uy-muzeyi (murojaat qilingan sana: 24.04.2026).

Erdoğan A. Carrying Capacity Assessments for Sustainable Tourism in a Heritage Site / A. Erdoğan //

Advances in Hospitality and Tourism Research (AHTR). - 2025. - Vol. 13, No. 3. - P. 237-274. - DOI: 10.30519/

ahtr.1483060.

Magablih K., Al-Shorman A. The Physical Carrying Capacity at the Cultural Heritage Site

of Petra / K. Magablih, A. Al-Shorman // Tourism Analysis. - 2009. - Vol. 13, No. 5-6. - P. 511-515. - DOI:

3727/108354208788160414.

Jangra R., Kaushik S.P. Assessment of Physical Carrying Capacity for Managing Sustainability at

Religious Tourist Destinations / R. Jangra, S.P. Kaushik // International Journal of Religious Tourism and

Pilgrimage. - 2017. - Vol. 5, Iss. 1, Article 5. - URL: https://arrow.tudublin.ie/ijrtp/vol5/iss1/5/

Boullon R. Framework Guidelines for Assessing Carrying Capacity / R. Boullon // FAO Corporate

Document Repository. - 1985. - URL: https://www.fao.org/docrep/X5626E/x5626e0e.htm

Butler R.W. The Concept of a Tourist Area Cycle of Evolution: Implications for Management of

Resources / R.W. Butler // Canadian Geographer. - 1980. - Vol. 24, No. 1. - P. 5-12.

YUNESKO ; ICCROM ; ICOMOS ; IUCN. Guidance and Toolkit for Impact Assessments in a World

Heritage Context / YUNESKO. - Paris : YUNESKO, 2022. - 148 p.

Doxey G.V. A Causation Theory of Visitor-Resident Irritants: Methodology and Research Inferences /

G.V. Doxey // Proceedings of the Travel Research Association 6th Annual Conference. - San Diego, 1975. - P.

-198.

Makhadmeh A., Al-Badarneh M., Rawashdeh A., Al-Shorman A. Evaluating the Carrying Capacity

at the Archaeological Site of Jerash (Gerasa) Using Mathematical GIS Modeling / A. Makhadmeh [et al.] //

Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Sciences. - 2020. - Vol. 23, No. 2. - P. 159-165. - DOI:

1016/j.ejrs.2018.09.002.

Downloads

Published

2026-05-01
Loading...