BUXORO TARIXIY MARKAZIDAGI MUZEY OBYEKTINING SIG‘IM TAHLILI: FAYZULLA XO‘JAYEV UY-MUZEYI TAJRIBASIDA
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20259643Keywords:
turistik sig‘im, fizik sig‘im, meros obyektlarini boshqarish, Buxoro, YUNESKO Jahon merosi, Cifuentes modeli, barqaror turizm.Abstract
Xalqaro turizm oqimining tez o‘sishi YUNESKO Jahon merosi ro‘yxatidagi tarixiy obyektlarda ziyoratchilarni
boshqarish va me’moriy yaxlitlikni saqlash masalasini kun tartibiga qo‘ymoqda. 1993-yildan YUNESKO ro‘yxatida turgan
Buxoro tarixiy markazi har yili yuz minglab sayyohlarni qabul qilishiga qaramay, alohida obyektlar uchun ilmiy asosda
turistik sig‘im o‘lchanmagan. Ushbu tadqiqot mazkur bo‘shliqni to‘ldirish maqsadida Buxoro tarixiy markazidagi Fayzulla
Xo‘jayev uy-muzeyi misolida fizik sig‘im (PCC) va haqiqiy sig‘im (RCC) ko‘rsatkichlarini o‘lchaydi. Tadqiqotda Cifuentesning
uch bosqichli metodologiyasi qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, fizik sig‘im va haqiqiy sig‘im o‘rtasida sezilarli
farq mavjud bo‘lib, RCC/PCC nisbati xalqaro me’yor doirasida joylashadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, Fayzulla Xo‘jayev
uy-muzeyi uchun fizik sig‘im (PCC) kuniga 13 910 tashrif buyuruvchini, haqiqiy sig‘im (RCC) esa kuniga 9 557 tashrif
buyuruvchini tashkil etadi. RCC/PCC nisbati 68,7 foizni tashkil etib, bu xalqaro me’yor doirasida joylashadi. Tadqiqot
O‘zbekistonda alohida meros obyektlari uchun o‘tkazilgan dastlabki miqdoriy sig‘im baholash ishlaridan biri bo‘lib, Buxoro
tarixiy markazini barqaror boshqarishga ilmiy asos yaratadi
References
UN Tourism. International tourist arrivals up 4% in 2025 reflecting strong travel demand around the
world [Elektron resurs]. – URL: https://www.untourism.int/news/international-tourist-arrivals-up-4-in-2025-reflectingstrong-
travel-demand-around-the-world
UN Tourism. International Tourism Recovers Pre-Pandemic Levels in 2024 [Elektron resurs] / UN
Tourism. - URL: https://www.untourism.int/news/international-tourism-recovers-pre-pandemic-levels-in-2024
Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. 2025 yilda Oʻzbekistonga 11,7 million nafar turist
kelgan [Elektron resurs]. – URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/66309-2025-jilda-zbekistonga-
-7-million-nafar-turist-kelgan-2
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 16.02.2026-yildagi “Mamlakat taraqqiyotining
-yilgacha moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga
olib chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-21-sonli Farmoni // URL: https://www.lex.uz/uz/
docs/-8050769
YUNESKO World Heritage Centre. Historic Centre of Bukhara [Elektron resurs]. - URL: https://whc.
YUNESKO.org/en/list/602/
Khamidov O., Khayrullaeva N. Sustainable Tourism Development in the Bukhara Region: A Development
Research Model at Heritage Resources / O. Khamidov, N. Khayrullaeva // Excellencia: International Multidisciplinary
Journal of Education. - 2021. - Vol. 1, No. 1. - URL: https://multijournals.org/index.php/excellenciaimje/
article/download/1162/1158/2247
Kilichov M., Olsavsky F., Baiburiev R., Khayrullaeva N., Dávid L.D. Optimizing Sustainable Tourism
Routes through GIS to Enhance Tourist Length of Stay in Bukhara // Journal of Cultural Analysis and Social
Change. - 2026. - Vol. 11, № 1. - P. 1771-1787. - DOI: 10.64753/jcasc.v11i1.4187.
Srivastava N. Measurement of Carrying Capacity of Tourist Destinations: A Case Analysis / N. Srivastava
// International Journal of Tourism and Travel. - 2017. - Vol. 10, No. 1. - P. 38-46.
Cifuentes Arias M. Determinación de capacidad de carga turística en areas protegidas / M. Cifuentes
Arias. - Turrialba (Costa Rica) : CATIE, 1992. - 28 p.
UNWTO. Indicators of Sustainable Development for Tourism Destinations - A Guidebook / UNWTO. -
Madrid : UNWTO, 2004. - 516 p.
Fayzulla Xo‘jayevning uy-muzeyi [Elektron resurs] // Uzbekistan Travel. – URL: Fayzulla Xo‘jayevning
uy-muzeyi (murojaat qilingan sana: 24.04.2026).
Erdoğan A. Carrying Capacity Assessments for Sustainable Tourism in a Heritage Site / A. Erdoğan //
Advances in Hospitality and Tourism Research (AHTR). - 2025. - Vol. 13, No. 3. - P. 237-274. - DOI: 10.30519/
ahtr.1483060.
Magablih K., Al-Shorman A. The Physical Carrying Capacity at the Cultural Heritage Site
of Petra / K. Magablih, A. Al-Shorman // Tourism Analysis. - 2009. - Vol. 13, No. 5-6. - P. 511-515. - DOI:
3727/108354208788160414.
Jangra R., Kaushik S.P. Assessment of Physical Carrying Capacity for Managing Sustainability at
Religious Tourist Destinations / R. Jangra, S.P. Kaushik // International Journal of Religious Tourism and
Pilgrimage. - 2017. - Vol. 5, Iss. 1, Article 5. - URL: https://arrow.tudublin.ie/ijrtp/vol5/iss1/5/
Boullon R. Framework Guidelines for Assessing Carrying Capacity / R. Boullon // FAO Corporate
Document Repository. - 1985. - URL: https://www.fao.org/docrep/X5626E/x5626e0e.htm
Butler R.W. The Concept of a Tourist Area Cycle of Evolution: Implications for Management of
Resources / R.W. Butler // Canadian Geographer. - 1980. - Vol. 24, No. 1. - P. 5-12.
YUNESKO ; ICCROM ; ICOMOS ; IUCN. Guidance and Toolkit for Impact Assessments in a World
Heritage Context / YUNESKO. - Paris : YUNESKO, 2022. - 148 p.
Doxey G.V. A Causation Theory of Visitor-Resident Irritants: Methodology and Research Inferences /
G.V. Doxey // Proceedings of the Travel Research Association 6th Annual Conference. - San Diego, 1975. - P.
-198.
Makhadmeh A., Al-Badarneh M., Rawashdeh A., Al-Shorman A. Evaluating the Carrying Capacity
at the Archaeological Site of Jerash (Gerasa) Using Mathematical GIS Modeling / A. Makhadmeh [et al.] //
Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Sciences. - 2020. - Vol. 23, No. 2. - P. 159-165. - DOI:
1016/j.ejrs.2018.09.002.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.