O‘ZBEKISTONDA ISLOMIY SUG‘URTA (TAKAFUL) TIZIMINI JORIY ETISH IMKONIYATLARI: NAZARIYQIYOSIY TAHLIL

O‘ZBEKISTONDA ISLOMIY SUG‘URTA (TAKAFUL) TIZIMINI JORIY ETISH IMKONIYATLARI: NAZARIYQIYOSIY TAHLIL

##article.authors##

  • Abdullayev Azamat Akbar o‘g‘li

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20848372

##article.subject##:

islomiy sug‘urta (Islamic insurance), takaful, o‘zaro yordam (ta’awun), tabarru (xayriya badali), mudoraba, vakola, surplus taqsimoti, g‘arar (noaniqlik), retakaful, moliyaviy inklyuzivlik, sug‘urta qamrovi.

##article.abstract##

Ushbu maqolada an’anaviy sug‘urta va islomiy sug‘urta (takaful) tizimlari nazariy-qiyosiy nuqtai nazardan
tahlil qilinadi hamda O‘zbekistonda takaful tizimini joriy etish imkoniyatlari o‘rganiladi. Tadqiqotning asosiy g‘oyasi shundan
iboratki, har ikkala tizim ham xavflarni boshqarish (risk management) funksiyasini bajaradi, biroq xavfni o‘tkazish
(risk transfer) va xavfni bo‘lishish (risk sharing) tamoyillari, shuningdek, shartnoma tuzilmasi nuqtai nazaridan bir-biridan
sezilarli darajada farq qiladi. An’anaviy sug‘urtada xavf sug‘urta kompaniyasiga muayyan mukofot evaziga o‘tkaziladi,
takaful tizimida esa ishtirokchilar o‘zaro yordam (ta’awun) tamoyili asosida umumiy jamg‘armaga badal (tabarru) kiritib,
xavflarni birgalikda bo‘lishadilar. Maqolada riba, g‘arar va maysir kabi shar’iy taqiqlar, mudoraba va vakola operatsion
modellari hamda surplus (ortiqcha mablag‘)ni taqsimlash mexanizmi tahlil qilinadi. Shuningdek, jahon takaful bozori 2024-
yilda turli baholashlarga ko‘ra 33–52 milliard AQSh dollari hajmiga yetgani, yiliga o‘rtacha 11–15 foiz sur’atlarda o‘sayotgani
va uning qariyb 85 foizi Fors ko‘rfazi mamlakatlari hissasiga to‘g‘ri kelishi, shuningdek, O‘zbekistonda 2026-yil iyun
oyida “Islomiy bank faoliyati to‘g‘risida”gi Qonunning kuchga kirishi bilan bog‘liq amaliy imkoniyatlar muhokama qilinadi.
Tadqiqot natijalari takaful tizimining O‘zbekistonda sug‘urta qamrovini (insurance penetration) kengaytirish va moliyaviy
inklyuzivlikni mustahkamlash bo‘yicha muhim salohiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi

Биография автора

Abdullayev Azamat Akbar o‘g‘li

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti,
“Iqtisodiyot va menejment” kafedrasi mustaqil izlanuvchisi

Библиографические ссылки

Akhter W., Khan S.U. Determinants of Takāful and conventional insurance demand: A regional analysis // Cogent

Economics & Finance. – 2017. – Vol. 5, № 1. – Art. 1291150.

Archer S., Karim R.A.A., Nienhaus V. (eds.). Takaful Islamic Insurance: Concepts and Regulatory Issues. – Singapore:

John Wiley & Sons, 2009. – 384 p.

Beck T., Demirgüç-Kunt A., Merrouche O. Islamic vs. conventional banking: Business model, efficiency and stability //

Journal of Banking & Finance. – 2013. – Vol. 37, № 2. – P. 433–447.

Billah M.M. Islamic Insurance Products: Exploring Takaful Principles, Instruments and Structures. – Cham: Palgrave

Macmillan, 2019. – 298 p.

Chapra M.U. The Islamic Vision of Development in the Light of the Maqasid al-Shari’ah. – Jeddah: Islamic Research

and Training Institute, 2008. – 87 p.

El-Gamal M.A. Islamic Finance: Law, Economics, and Practice. – Cambridge: Cambridge University Press, 2006. –

p.

Eurasian Development Bank, Islamic Development Bank Institute, LSEG. The Future of Islamic Finance in Central

Asia. – Almaty: Eurasian Development Bank, 2025. – 96 p.

Hassan M.K., Aliyu S. A contemporary survey of Islamic banking literature // Journal of Financial Stability. – 2018. – Vol.

– P. 12–43.

ICD–LSEG. Islamic Finance Development Report 2025. – London: London Stock Exchange Group; Islamic Corporation

for the Development of the Private Sector, 2025. – 148 p.

IFSB. Islamic Financial Services Industry Stability Report 2025. – Kuala Lumpur: Islamic Financial Services Board,

– 112 p.

IMARC Group. Takaful Market: Size, Share and Trends Report 2026–2034. – New York: IMARC Services Private

Limited, 2025. – 210 p.

Iqbal Z., Mirakhor A. An Introduction to Islamic Finance: Theory and Practice. – 2nd ed. – Hoboken: John Wiley &

Sons, 2011. – 405 p.

Khan H. Optimal incentives for takaful (Islamic insurance) operators // Journal of Economic Behavior & Organization.

– 2015. – Vol. 109. – P. 135–144.

Kun.uz. Islamic finance: Unlocking hidden capital for economic growth [Elektron resurs]. – URL: https://kun.uz/en/

news/2025/01/09/ (murojaat qilingan sana: 19.06.2026).

Market Growth Reports. Takaful (Islamic Insurance) Market Size, Share and Forecast [Elektron resurs]. – 2024. – URL:

https://www.marketgrowthreports.com/ (murojaat qilingan sana: 19.06.2026).

Maximize Market Research. Takaful Insurance Market: Global Analysis and Forecast (2025–2032). – Pune: Maximize

Market Research Pvt. Ltd., 2025.

Maysami R.C., Kwon W.J. An analysis of Islamic Takaful insurance // Journal of Insurance Regulation. – 1999. – Vol.

, № 1. – P. 109–132.

Mordor Intelligence. Takaful Market Size, Share, Growth & Trends Report 2030 [Elektron resurs]. – URL: https://www.

mordorintelligence.com/ (murojaat qilingan sana: 19.06.2026).

OECD. Global Insurance Market Trends 2025. – Paris: OECD Publishing, 2025. – 135 p.

Outreville J.F. The relationship between insurance and economic development: 85 empirical papers for a review of the

literature // Risk Management and Insurance Review. – 2013. – Vol. 16, № 1. – P. 71–122.

Swiss Re Institute. World Insurance: Strengthening Global Resilience. Sigma Report. – Zurich: Swiss Re Institute,

– 52 p.

The Business Research Company. Takaful Global Market Report 2025. – London: The Business Research Company,

Загрузки

##submissions.published##

2026-06-01
Loading...