YENGIL AVTOMOBIL UCHUN YONILG‘I SARFINI KAMAYTIRISHGA QARATILGAN ECO-HARAKAT REJIMLARINI NAZARIY ASOSLASH USLUBI.
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19306518##article.subject##:
tezlik profili, yonilg‘i sarfi, eko-haydash, trapetsiyasimon profil, MATLAB/Simulink, harakat rejimlari.##article.abstract##
Ushbu maqolada shahar sharoitida avtomobillarning harakat rejimlarini optimal tanlash orqali yonilg‘i sarfini
kamaytirish masalasi o‘rganilgan. Tadqiqotda bir o‘rkachli trapetsiyasimon tezlik profili asosida Nexia avtomobili uchun 30,
40, 50, 60 va 70 km/soat maksimal tezliklarda, turli tezlanish (0,5–3,0 m/s²) va sekinlanish (0,3–4,0 m/s²) qiymatlarida 240
dan ortiq harakat profillari hisoblab chiqilgan. MATLAB/Simulink dasturida teskari yondashuv (backward model) asosida
yonilg‘i sarfini aniqlovchi model ishlab chiqilgan. Natijalar asosida har bir maksimal tezlik uchun eng tejamkor (eko)
rejim aniqlangan. Eng past yonilg‘i sarfi 50 km/soat maksimal tezlikda, a = 2,5 m/s² tezlanish va j = 0,3 m/s² sekinlanish
qiymatlarida kuzatilib, 6,60 l/100 km ni tashkil etgan. Muhim ilmiy natija sifatida aniqlanishicha, ma’lum chegaragacha
tezroq tezlanish yonilg‘i sarfini kamaytirishga yordam berishi mumkin, silliq va nazoratli sekinlanish esa samaradorlikni
oshiradi. Olingan natijalar haydovchilarga optimal tezlanish va silliq sekinlashuv orqali yonilg‘i sarfini sezilarli darajada
kamaytirish mumkinligini ko‘rsatadi.
Библиографические ссылки
O‘zbekistonda shaxsiy avtomobillar soni qanchaga yetgani ma’lum bo‘ldi // Spot – Biznes va IT yangiliklari. – 2025-yil
-dekabr. – https://www.spot.uz/oz/2025/12/11/personal-car/
Davies H. Global CO₂ emissions in 2025: Data, trends and climate solutions // Sustainability Global. – 2025-yil 25-may.
– https://sustainabilityglobal.org/global-co2-emissions-in-2025-data-trends-and-climate-solutions/
Kontaxi A., Triantafyllou A., Yannis G. Investigation of the Impact of Eco-driving on Fuel Consumption Using
Smartphone Data // Proceedings of the 30th Intelligent Transportation Systems (ITS) World Congress. – Dubai, 2024.
Bagheri E., Tehrani M.M., Azadi M., Moosavian A. Impact of driving characteristic parameters and vehicle type on fuel
consumption and emissions performance over real driving cycles // PLoS ONE. – 2025. – 20(1): e0317098. – https://
doi.org/10.1371/journal.pone.0317098
Loman M., Šarkan B., Skrucany T. Comparison of fuel consumption of a passenger car depending on the driving style
of the driver // Transportation Research Procedia. – 2021. – https://doi.org/10.1016/j.trpro.2021.07.009
Liu E., Lin Z., Chen H. et al. Multiobjective Eco-Driving Speed Optimization with Real-time Traffic: Balancing Fuel,
NOx, and Travel Time // Energy. – 2025. – Vol. 324. – 135793.
Rivera N., Molina J., Idrovo D., Narváez J. Influence Analysis of Driving Style on the Energy Consumption of an
Electric Vehicle Through PID Signals Study // ICAT 2023, CCIS 2049. – 2024. – pp. 194–205.
Zhang Z., Demir E., Mason R., Di Cairano-Gilfedder C. Understanding freight drivers’ behavior and the impact on
vehicles’ fuel consumption and CO₂ emissions // Journal of Transport Geography. – 2023. – https://doi.org/10.1007/
s12351-023-00798-2
SAE International. SAE J2944 – Vehicle Acceleration and Smooth Driving Guidelines. – 2015.
IEEE. Johnson D., Trivedi M. Driving Style Recognition Using Vehicle Dynamics. – 2011.
EN 12299:2009. Railway applications – Ride comfort for passengers.
ISO 2631-1:1997. Mechanical vibration and shock – Evaluation of human exposure to whole-body vibration.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Yo‘l harakati qoidalariga o‘zgartirish kiritish to‘g‘risida qaror. – 2023-yil
-aprel. – https://lex.uz/docs/6422892
Liticom. Tezlik cheklovlari va normativ o‘zgarishlar bo‘yicha ma’lumot // TGStat platformasi. – https://uz.tgstat.com/en/
channel/@liticom_liticom/308
United Nations Economic Commission for Europe. Road Safety Performance Review: Uzbekistan. – 2024. – https://
unece.org/sites/default/files/2024-05/Road%20Safety%20Performance%20Review%20Uzbekistan.pdf
Federal Highway Administration. Signalized Intersections: Informational Guide. – FHWA-HRT-04-091, 2004.
Federal Highway Administration. Traffic Signal Timing Manual. – FHWA-HOP-08-024, 2008.
Mukhitdinov A., Turgunov D., Numanov M., Ravshanbekov J. Evaluation of the influence of the catalyst on the quantity
of exhaust gases // Journal of Transport. – 2025. – Vol. 2, Issue 2. – https://doi.org/10.56143/jot-journal.v2i2.285
Turgunov D., Numanov M. Analysis of the amount of exhaust gases of the engine // International Journal of Transport
and Technological Machines. – 2023. – Issue 1.
Загрузки
##submissions.published##
##issue.issue##
##section.section##
Лицензия
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.