TASHKILOT AXBOROT TIZIMLARINI KVANT TAHDIDLARIDAN HIMOYALASHDA POST-KVANT KRIPTOGRAFIK ALGORITMLARNI QO‘LLASH
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19199805##article.subject##:
post-kvant kriptografiya, kvant kompyuterlar, CRYSTALS-Kyber, NIST standartlari, axborot xavfsizligi, panjara asosidagi kriptografiya, gibrid kriptografiya, “hozir yig‘ib keyinroq ochish” (harvest-now-decrypt-later) hujumi.##article.abstract##
Zamonaviy tashkilotlarning axborot tizimlari kriptografik himoyaning yangi avlodiga – post-kvant
kriptografiyaga (Post-Quantum Cryptography, PQC) o‘tishni talab qilmoqda. Ushbu maqolada kvant kompyuterlarining
an’anaviy kriptografik algoritmlar – RSA, ECC va Diffie–Hellman tizimlariga bo‘lgan tahdidi IMRAD metodologiyasi asosida
tahlil qilingan. Shuningdek, 2024-yilda NIST tomonidan standartlashtirilgan CRYSTALS-Kyber, CRYSTALS-Dilithium,
FALCON va SPHINCS+ algoritmlarining nazariy asoslari hamda amaliy qo‘llanish imkoniyatlari o‘rganilgan. Tadqiqot
natijalari asosida tashkilotlar uchun post-kvant kriptografiyaga o‘tishning bosqichma-bosqich migratsiya strategiyasi
ishlab chiqilgan hamda xarajat-foyda (cost-benefit) tahlili amalga oshirilgan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining
2024-yildagi PQ-293-son qarorida kriptologiya sohasini rivojlantirish bo‘yicha belgilangan vazifalar doirasida milliy axborot
xavfsizligi tizimini mustahkamlashga qaratilgan amaliy tavsiyalar taqdim etilgan.
Библиографические ссылки
Shor P.W. Algorithms for quantum computation: discrete logarithms and factoring // Proceedings 35th Annual Symposium
on Foundations of Computer Science. – IEEE, 1994. – B. 124–134.
Bernstein D.J., Lange T. Post-quantum cryptography // Nature. – 2017. – Vol. 549, №7671. – B. 188–194.
NIST. Post-Quantum Cryptography Standardization. Federal Information Processing Standards (FIPS) 203, 204, 205,
– Gaithersburg: NIST, 2024. [Online]. URL: https://csrc.nist.gov/projects/post-quantum-cryptography
Wikipedia. Post-quantum cryptography. [Online]. URL: https://en.wikipedia.org/wiki/Post-quantum_cryptography (murojaat:
-yil fevral).
Xudoykulov T., Boyquziyev I.M., Allanov O.M., Mardiyev U.R., Jabbarov N.A. Kriptografik usullar: O‘quv qo‘llanma. –
Toshkent: Lesson-Press, 2023. – 255 b.
Abduraximov B.F., Boyquziyev I.M., Arabboyev A.A. Zamonaviy postkvant kriptografik algoritmlar va ularning samaradorligi
// Al-Farg‘oniy avlodlari elektron ilmiy jurnali. – 2025. – Tom 1, Son 3. – B. 29–36.
Fedorov A.K. Zashchita informatsionnykh sistem na osnove kombinatsii ustroystv kvantovogo raspredeleniya klyuchey
i postkvantovykh algoritmov. Doklad na konferentsii RusCrypto. – Moskva, 2023.
Khudoykulov Z., Karimov A., Abdurakhmanov R., Mirzabekov M. Authentication in Cloud Computing: Open Problems
// 2023 4th International Conference on Electronics and Sustainable Communication Systems (ICESC). – IEEE, 2023.
– DOI: 10.1109/ICESC57686.2023.10193438.
Alagic G. et al. Status Report on the Third Round of the NIST Post-Quantum Cryptography Standardization Process.
NIST IR 8413. – Gaithersburg: NIST, 2022.
Yaponova E. et al. Applications of Post-quantum Cryptography // MDPI Technologies. – 2024. – Vol. 12, №12. – DOI:
3390/technologies12120241.
CISA. Post-Quantum Cryptography Initiative. – Washington, 2022. [Online]. URL: https://www.cisa.gov/quantum
U.S. Office of Management and Budget. M-23-02 Memorandum on Migration to Post-Quantum Cryptography. – Washington:
OMB, 2022.
IBM Security. Cost of a Data Breach Report 2024. – New York: IBM Corporation, 2024.
Qodirov F., Abduxalilova M. Kriptografiya va shifrlash usullari // Prикладные nauki v sovremennom mire: problemy i
resheniya. – 2024. – №11. [Online]. URL: https://inlibrary.uz
Загрузки
##submissions.published##
##issue.issue##
##section.section##
Лицензия
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.