TIJORAT BANKLARIDA XALQARO PUL O‘TKAZMALARI BILAN BOG‘LIQ MOLIYAVIY RISKLARNI BAHOLASH YO‘LLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21920106Ключевые слова:
tijorat banki, xalqaro pul o‘tkazmalari, moliyaviy risk, risklarni baholash, risk matritsasi, risk-scoring, geografik risk, tranzaksiya riski, mijoz riski, moliyaviy monitoringАннотация
Mazkur maqolada tijorat banklarida xalqaro pul o‘tkazmalari bilan bog‘liq moliyaviy risklarning iqtisodiy
mazmuni, ularning yuzaga kelish omillari hamda baholash usullari tadqiq etilgan. Xalqaro pul o‘tkazmalarining raqamlashtirilishi,
to‘lov kanallarining diversifikatsiyalashuvi va transaksiyalar tezligining oshishi banklarda risklarni aniqlash
va baholashning an’anaviy mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini kuchaytirmoqda. Tadqiqotda klassik risk baholash
usullari, xususan, ekspert baholash, risk matritsasi, balli baholash va vaznlashtirilgan integral baholash usullaridan foydalanilgan.
Xalqaro pul o‘tkazmalari riskini mijoz riski, geografik risk, tranzaksiya riski, operatsion kanal riski hamda identifikatsiya
va axborot riski orqali kompleks baholash usuli taklif etilgan. Tadqiqot natijasida xalqaro pul o‘tkazmalarining
risk darajasini aniqlashga xizmat qiluvchi integral ko‘rsatkich va risklarni past, o‘rta, yuqori hamda juda yuqori guruhlarga
ajratish mezonlari ishlab chiqilgan. Taklif etilgan yondashuv tijorat banklarida xalqaro pul o‘tkazmalari bilan bog‘liq risklarni
erta aniqlash, bank nazorati samaradorligini oshirish va yuqori riskli operatsiyalarga nisbatan tabaqalashtirilgan nazorat
choralarini belgilash imkonini beradi
Библиографические ссылки
Financial Action Task Force (FATF). FATF Updates Standards on Recommendation 16 on Payment Transparency
[Elektron resurs]. – Paris: FATF, 2025. – 18 June. – Murojaat sanasi: 11.08.2026.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi
Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti. Tijorat banklarida jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni
legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi
kurashish bo‘yicha ichki nazorat qoidalariga qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritish haqida: O‘zbekiston Respublikasi
Markaziy banki boshqaruvining 2026-yil 16-apreldagi 343-B-14-son va O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi
huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamentining 2026-yil 15-apreldagi 16-son qarori. – 2026-yil
-mayda 2886-12-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan.
Malikova D.M. Tijorat banklari iqtisodiy xavfsizligini ta’minlashning ilmiy asoslarini takomillashtirish: 08.00.07 – Moliya,
pul muomalasi va kredit ixtisosligi bo‘yicha iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati.
– Toshkent, 2024. – 59 b.
Karimov M.A. Tijorat banklarida bozor risklarini baholash va boshqarishni takomillashtirish: 08.00.07 – Moliya, pul
muomalasi va kredit ixtisosligi bo‘yicha iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. –
Toshkent, 2025. – 62 b.
Akbarov B.U. Tijorat banklari moliyaviy xavfsizligini ta’minlash amaliyotini takomillashtirish: 08.00.07 – Moliya, pul
muomalasi va kredit ixtisosligi bo‘yicha iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. –
Toshkent, 2024. – 58 b.
Alimov B.M. Raqamli transformatsiyalash sharoitida bank risklari boshqarishni takomillashtirish: 08.00.16 – Raqamli
iqtisodiyot va xalqaro raqamli integratsiya; 08.00.07 – Moliya, pul muomalasi va kredit tutash ixtisosliklari bo‘yicha
iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2026. – 61 b.
Saidov J.L. Bank sohasida risklarni baholash asosida xizmatlar samaradorligini oshirish: 08.00.07 – Moliya, pul
muomalasi va kredit ixtisosligi bo‘yicha iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. –
Toshkent: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, 2025.
Исламова Е.А., Львова М.И. Управление финансовыми рисками коммерческих банков // Актуальные проблемы
экономики и управления: сборник научных статей Одиннадцатой Всероссийской научно-практической
конференции с международным участием (Екатеринбург, 19–20 октября 2023 г.) / отв. ред. Л.А. Мочалова, В.Н.
Подкорытов. – Екатеринбург: Изд-во УГГУ, 2023. – С. 120–125.
Порозов В.В. Исследование влияния факторов риска на финансовую устойчивость коммерческих банков:
магистерская диссертация / науч. рук. Е.Г. Шершнева; Уральский федеральный университет имени первого
Президента России Б.Н. Ельцина. – Екатеринбург, 2022. – 117 с.
Altman E.I. Financial Ratios, Discriminant Analysis and the Prediction of Corporate Bankruptcy // The Journal of
Finance. – 1968. – Vol. 23, No. 4. – P. 589–609. – DOI: 10.1111/j.1540-6261.1968.tb00843.x.
Taffler R.J. The Assessment of Company Solvency and Performance Using a Statistical Model // Accounting and
Business Research. – 1983. – Vol. 13, No. 52. – P. 295–308. – DOI: 10.1080/00014788.1983.9729767.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.