IPAK MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARISH JARAYONINING TEXNOLOGIK VA SIFAT KO‘RSATKICHLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19338524Ключевые слова:
ipak sanoati, pilla yetishtirish, ishlab chiqarish texnologiyasi, sifat nazorati, xalqaro standartlar, OEKOTEX ®, GOTS, O‘zDSt, GOST, ISO, sifat ko‘rsatkichlari, eksport salohiyati, innovatsion texnologiyalar, texnologik jarayon, sifat tizimiАннотация
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida ipak sanoati tarmog‘ini modernizatsiya qilish, ishlab chiqarish
jarayonlariga innovatsion texnologiyalarni joriy etish hamda xalqaro standartlar bilan uyg‘unlashtirilgan sifat nazorati
tizimini shakllantirish masalalari kompleks tarzda o‘rganilgan. Tadqiqotda pilla yetishtirishdan boshlab ipak iplarini ishlab
chiqarishgacha bo‘lgan texnologik zanjir bosqichma-bosqich tahlil qilinib, har bir bosqichda sifat ko‘rsatkichlari, muhim
nazorat nuqtalari va ularning asosini tashkil etuvchi texnik standartlar aniqlangan.
Maqolada OEKO-TEX® Standard 100 va GOTS kabi xalqaro sifat hamda ekologik standartlar talablari asosida ishlab
chiqarish jarayonini baholash yondashuvi qo‘llanilgan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi hukumati tomonidan qabul
qilingan normativ-huquqiy hujjatlar, soha bo‘yicha xalqaro va mahalliy ilmiy adabiyotlar hamda amaliy tajriba natijalariga
tayangan holda ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan.
Tadqiqot metodologiyasi sifatida texnologik xaritalar, standartlar tahlili hamda sifat ko‘rsatkichlarini baholash usullariga
asoslangan tizimli yondashuv qo‘llanilgan. Natijada ipak mahsulotlari sifatini oshirish, ishlab chiqarish jarayonlarini
takomillashtirish va eksport salohiyatini kengaytirish uchun zarur bo‘lgan texnologik hamda nazorat mexanizmlari asoslab
berilgan.
Библиографические ссылки
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. – Toshkent, 2022-yil 28-yanvar, PF-60-son https://lex.uz/ru/docs/-5841063
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Pillachilik tarmog‘ida chuqur qayta ishlashni rivojlantirish bo‘yicha qo‘shimcha
chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Qarori. – Toshkent, 2019-yil 31-iyul, PQ-4411-son https://lex.uz/docs/-4456800
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Pilla yetishtirish va ipakchilik sohasida bozor mexanizmlarini joriy etishni
jadallashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni. – Toshkent, 2024-yil 3-aprel, PF-72-son
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Pillachilik tarmog‘ida ipak qurti ozuqa bazasini rivojlantirish bo‘yicha
qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Qarori. – Toshkent, 2020-yil 17-yanvar, PQ-4567-son https://lex.uz/ru/docs/-
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi Pillachilik va qorako‘lchilikni rivojlantirish
qo‘mitasi faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori. – Toshkent, 2020-yil 10-oktyabr, 705-son https://
lex.uz/uz/docs/-5737476
OEKO-TEX® Standard 100. General Requirements. – Zurich: OEKO-TEX Association, 2024. – Available at: https://
www.oeko-tex.com
GOTS 6.0 – Global Organic Textile Standard. – Version 6.0, 2023. – International Working Group on GOTS. – Available
at: https://www.global-standard.org
Vollrath F., Knight D.P. Liquid crystalline spinning of spider silk. – Nature, 2001, Vol. 410, pp. 541–548. DOI: https://
doi.org/10.1038/35069000
Zhang Y.Q. Applications of natural silk protein sericin in biomaterials. – Biotechnology Advances, 2002, Vol. 20, pp.
–100. DOI: https://doi.org/10.1016/S0734-9750(02)00003-4
Altman G.H., Diaz F., Jakuba C., et al. Silk-based biomaterials. – Biomaterials, 2003, Vol. 24, pp. 401–416. DOI:
https://doi.org/10.1016/S0142-9612(02)00353-8
Hu J. Structure and Mechanics of Textile Fibre Assemblies. – Cambridge: Woodhead Publishing, 2004. – 354 p. DOI:
https://doi.org/10.1533/9781845690205
Blackburn R.S. Sustainable Textiles: Life Cycle and Environmental Impact. – Cambridge: Woodhead Publishing,
– 464 p. DOI: https://doi.org/10.1533/9781845696948
Kundu B., Rajkhowa R., Kundu S.C., Wang X. Silk fibroin biomaterials for tissue regeneration. – Advanced Drug
Delivery Reviews, 2013, Vol. 65, pp. 457–470. DOI: https://doi.org/10.1016/j.addr.2012.09.043
Rockwood D.N., Preda R.C., Yücel T., et al. Materials fabrication from Bombyx mori silk fibroin. – Nature Protocols,
, Vol. 6, pp. 1612–1631. DOI: https://doi.org/10.1038/nprot.2011.379
Rehman A.U., Koutsos V., Alam P. Bombyx mori silk cocoons: structure, composition, and mechanical properties — a
review. – Oxford Open Materials Science, 2026, Vol. 6(1). DOI: 10.1093/oxfmat/itag006
Zhang Y., Roohani I. Recent advances in silk fibroin derived from Bombyx mori for regenerative medicine. – Journal of
Functional Biomaterials, 2026, Vol. 17(1), Article 12. DOI: 10.3390/jfb17010012
Lu F., An M., Liang Q. The sustainability of China’s silk trade: analysis of growth effect and influencing factors. –
Frontiers in Sustainable Food Systems, 2025, Vol. 9, Article 1521229. DOI: 10.3389/fsufs.2025.1521229
Fan X., Wei M., Li Y., Xia Q., Wang X. Genetic engineering of silkworm for enhanced silk mechanical properties: a
review. – Materials & Design, 2025, Vol. 260, Article 115031. DOI: 10.1016/j.matdes.2025.115031
Nasirillaev B., Rajabov N., Abdukadirov M., Fozilova Kh. History and development prospects of silk farming in Uzbekistan.
– E3S Web of Conferences, 2023, Vol. 376, Article 02005. DOI: https://doi.org/10.1051/e3sconf/202337602005
Khojimatov R.R. The development strategies of the silk industry of the Republic of Uzbekistan. – International
Multidisciplinary Research in Academic Science (IMRAS), 2025, Vol. 8(2). DOI: 10.5281/zenodo.14861121
Batirova A., Umarov Sh., Sokhibova N., Karimov O. Comparative evaluation of biological parameters in the creation of
heat-resistant breeds and hybrids of mulberry silkworm (Bombyx mori L.). – E3S Web of Conferences, 2024, Vol. 563,
Article 03020. DOI: https://doi.org/10.1051/e3sconf/202456303020
Nasirillaev B., Oserbaeva S., Jumaniyozov M. Qoraqalpog‘iston Respublikasi sharoitida tut ipak qurti zot va
duragaylarining pilla mahsuldorligi. – Agro Inform, 2021, №2, pp. 35–39.
Qodirov Z.A., Shakirov B.M., Madaminova I.O. Ipak qurtini boqish va pilla o‘rash davrining pilla sifatiga ta’siri. –
Academic Research in Educational Sciences, 2022, Vol. 3(4), pp. 630–639. DOI: 10.24412/2181-1385-2022-4-630-
Raximov A.Yu., Raximov A.A., Qodirov Z. Pillaga dastlabki ishlov berish va saqlash texnologik jarayonlarining tahlili. –
Academic Research in Educational Sciences, 2021, Vol. 2(11), pp. 42–51. DOI: 10.24412/2181-1385-2021-11-42-51
Raximov A.Yu., Raximov A.A., Qodirov Z. Pillaning pishib yetilganlik darajasining sifat ko‘rsatkichlariga ta’siri. –
Academic Research in Educational Sciences, 2021, Vol. 2(11), pp. 33–41. DOI: 10.24412/2181-1385-2021-11-33-41
Bekkamov Ch., Bekmuratov A. Rayonlashtirilgan tut navlari va ozuqa beruvchi tutzorlarni kasalliklardan tozalash
hamda davolash usullari. – Agro Inform, 2022, №2(4), pp. 38–43.
Sulaymonov Sh.A. Tabiiy ipakdagi yuqori armirlovchi kimyoviy komponentlarni o‘rganish asosida pillani saqlash
usullari. – Academic Research in Educational Sciences, 2021, Vol. 2(12), pp. 407–413. DOI: 10.24412/2181-1385-
-12-407-413
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.