SUV TEJOVCHI TEXNOLOGIYALARNI OMMALASHTIRISH VA JORIY ETISHNI DAVLAT TOMONIDAN MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASHNING SAMARALI TIZIMINI SHAKLLANTIRISH (QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI MISOLIDA)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21929934Keywords:
suv tejovchi texnologiyalar, davlat moliyaviy ko‘magi, qishloq xo‘jaligi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, subsidiyalar, imtiyozli kreditlar, suv resurslari, iqtisodiy samaradorlik, tomchilatib sug‘orishAbstract
Ushbu maqolada suv resurslaridan samarali foydalanish sharoitida Qoraqalpog‘iston Respublikasida
suv tejovchi texnologiyalarni joriy etishni davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini kompleks ilmiy
yondashuv asosida takomillashtirish masalalari o‘rganiladi. Iqlim o‘zgarishi, suv tanqisligi va yerlarning degradatsiyaga
uchrashi sharoitida qishloq xo‘jaligida suvdan foydalanish samaradorligini oshirishning iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy
ahamiyati chuqur tahlil etilgan.
Tadqiqotda suv tejovchi texnologiyalar, xususan, tomchilatib va purkagichli sug‘orish tizimlarini joriy etish natijasida suv
sarfini kamaytirish, hosildorlikni oshirish va mahsulot tannarxini pasaytirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Shu bilan birga,
ushbu texnologiyalarning samaradorligi BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) hamda Jahon banki
ma’lumotlari asosida xalqaro tajriba bilan qiyosiy tahlil qilingan.
Maqolada davlat tomonidan qo‘llanilayotgan moliyaviy vositalar — subsidiyalar, imtiyozli kreditlar, grantlar va davlat dasturlarining
amaldagi holati baholanib, ularning iqtisodiy samaradorligi va qamrovi tahlil qilingan. Mavjud qo‘llab-quvvatlash
mexanizmlari ijobiy natijalar berayotgani bilan birga, ularning institutsional samaradorligini va amaliy qamrovini yanada
oshirish imkoniyatlari mavjudligi aniqlangan.
Shuningdek, tadqiqot doirasida moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari ishlab
chiqilgan. Jumladan, subsidiyalash mexanizmini optimallashtirish, uzoq muddatli imtiyozli kreditlash hajmini kengaytirish,
davlat-xususiy sheriklik asosida investitsiyalarni jalb qilish hamda raqamli monitoring tizimini joriy etishga alohida e’tibor
qaratilgan.
Tadqiqot natijalari Qoraqalpog‘iston Respublikasida suv resurslaridan oqilona foydalanish, qishloq xo‘jaligi samaradorligini
oshirish va oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, davlatning agrar-moliya
siyosatini yanada takomillashtirishda uslubiy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
References
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-iyuldagi PF–6024-son “O‘zbekiston Respublikasi
suv xo‘jaligini rivojlantirishning 2020–2030-yillarga mo‘ljallangan konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi
Farmoni. – Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, LexUZ.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-avgustdagi PQ–250-son “O‘zbekiston Respublikasida suv
resurslarini boshqarish va irrigatsiya sektorini rivojlantirishning 2025–2028-yillarga mo‘ljallangan dasturini
tasdiqlash to‘g‘risida”gi Qarori. – Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, LexUZ.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 28-apreldagi 206-son “Agrar va oziq-ovqat
sohalarini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
Qarori. 1-ilova: “Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtiruvchilarning suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalarini joriy
etish bo‘yicha xarajatlarining bir qismini qoplash tartibi to‘g‘risida”gi Nizom. – Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi,
LexUZ.
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). Agricultural Water Management. – Rome: FAO.
World Bank. Uzbekistan General Water Security Assessment. – Washington, D.C.: World Bank, 2024.
World Bank. Uzbekistan: Policy Perspectives for Irrigation and Drainage Sector Reform. – Washington, D.C.: World
Bank, 2024.
World Bank. Uzbekistan: National Irrigation and Energy Efficiency Improvement Project. – Washington, D.C.: World
Bank, 2025.
Asian Development Bank. Climate Adaptive Water Resources Management in the Aral Sea Basin Sector Project.
Project No. 53120–001. – Manila: Asian Development Bank, 2022.
Asian Development Bank. Resilient Amu Darya River Basin Sector Development Program. Project No. 58028–001.
– Manila: Asian Development Bank, 2024.
Ibragimov N., Evett S.R., Esanbekov Y., Kamilov B.S., Mirzaev L., Lamers J.P.A. Water use efficiency of irrigated
cotton in Uzbekistan under drip and furrow irrigation // Agricultural Water Management. – 2007. – Vol. 90, № 1–2. – P.
–120. – DOI: 10.1016/j.agwat.2007.01.016.
Bekchanov M., Lamers J.P.A., Martius C. Pros and Cons of Adopting Water-Wise Approaches in the Lower Reaches
of the Amu Darya: A Socio-Economic View // Water. – 2010. – Vol. 2, № 2. – P. 200–216. – DOI: 10.3390/w2020200.
Djumaboev K., Hamidov A., Anarbekov O., Gafurov Z., Tussupova K. Impact of Institutional Change on Irrigation
Management: A Case Study from Southern Uzbekistan // Water. – 2017. – Vol. 9, № 6. – Art. 419. – DOI: 10.3390/
w9060419.
Hamidov A., Kasymov U., Djumaboev K., Paul C. Rebound Effects in Irrigated Agriculture in Uzbekistan: A
Stakeholder-Based Assessment // Sustainability. – 2022. – Vol. 14, № 14. – Art. 8375. – DOI: 10.3390/su14148375.
OECD. Anticipating and Monitoring Water Risks for Agriculture // OECD Food, Agriculture and Fisheries Papers. –
Paris: OECD Publishing, 2026. – № 226. – DOI: 10.1787/24939e6a-en.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Qoraqalpog‘iston Respublikasini iqtisodiy rivojlantirish va aholi bandligini
ta’minlash bo‘yicha ustuvor vazifalar yuzasidan rasmiy material. – Toshkent, 2024.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Qoraqalpog‘iston Respublikasining ijtimoiy-iqtisodiy holati:
rasmiy statistik ma’lumotlar. – Toshkent, 2025.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi statistika boshqarmasi. Qoraqalpog‘iston Respublikasining 2025-yildagi ijtimoiyiqtisodiy
holati: statistik axborotnoma. – Nukus, 2026.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.