HUDUDIY TURIZMDA XALQARO ESG MEZONLARINI MILLIY SHAROITGA MOSLASHTIRISH YOʻNALISHLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21275003Keywords:
hududiy turizm, ESG mezonlari, barqaror turizm, GSTC, moslashtirish, yashil iqtisodiyot, destinatsiya boshqaruvi.Abstract
Ushbu maqolada hududiy turizmda xalqaro ESG (ekologik, ijtimoiy va boshqaruv) mezonlarini milliy sharoitga
moslashtirish yoʻnalishlari tahlil qilingan. Tadqiqotda xalqaro standartlar (GSTC, UN Tourism ESG Framework,
GRI), milliy strategik hujjatlar hamda ekspert soʻrovnomasi (n=88) natijalariga tayanilib, normativ-huquqiy, institutsional,
iqtisodiy-moliyaviy, ijtimoiy-madaniy, ekologik va raqamli monitoring yoʻnalishlarini qamrab oluvchi oltita moslashtirish
yoʻnalishi aniqlangan. Buxoro viloyati misolida oʻtkazilgan qiyosiy va PEST-tahlil xalqaro ESG mezonlari asosan yirik
korporatsiyalar va rivojlangan bozorlar uchun ishlab chiqilganini, milliy sharoitda esa turizm korxonalarining kichik va
oilaviy shaklda faoliyat yuritishi, suv resurslari tanqisligi hamda madaniy meros obyektlarini saqlash zarurati ularni toʻliq
qoʻllashni cheklashini koʻrsatdi. Tadqiqot natijasida «minimal ESG toʻplami» tamoyiliga asoslangan uch bosqichli milliyhududiy
moslashtirish modeli taklif etildi. Mazkur model Buxoro viloyatini barqaror turizmni rivojlantirish boʻyicha pilot
hudud sifatida shakllantirish imkoniyatlarini asoslaydi.
References
Global Sustainable Tourism Council (GSTC). GSTC Destination Criteria v2.0. Washington, D.C.: GSTC, 2019.
Global Sustainable Tourism Council (GSTC). GSTC Industry Criteria for Hotels and Accommodations. Washington, D.C.:
GSTC, 2016.
UN Tourism (UNWTO). ESG Framework for Tourism Businesses. Madrid: UN Tourism, 2024. https://www.untourism.int/
tourism-statistics/environmental-social-governance-tourism
Global Reporting Initiative (GRI). Consolidated Set of GRI Sustainability Reporting Standards. Amsterdam: GRI, 2021.
Bernard S., Singal M., Dias A., Ho J.A., Zizka L. Sustainable Horizons: Navigating ESG Reporting Challenges in the
Hospitality and Tourism Industry // Journal of Hospitality & Tourism Research. 2025. https://doi.org/10.1177/10963480251352232
Camilleri M.A. Using Environmental, Social and Governance (ESG) Factors for the Promotion of Sustainable Tourism
Development // Sustainable Development. 2025. https://doi.org/10.1002/sd.3234
Helfaya A., Aboud A., Amin A. Governance-Aligned CSR, Corporate Sustainable Development Goals Adoption, and
Long-Lasting Performance: An Insight From the Tourism and Hospitality Industry // Sustainable Development. 2025.
https://doi.org/10.1002/sd.70164
World Travel & Tourism Council (WTTC). Economic Impact Research 2024. London: WTTC, 2024.
UNEP. Towards a Green Economy: Pathways to Sustainable Development and Poverty Eradication. Nairobi: UNEP, 2011.
World Bank. Towards a Greener Economy in Uzbekistan. Washington, D.C.: World Bank, 2022.
Torres-Delgado A., Saarinen J. Using indicators to assess sustainable tourism development: a review // Tourism
Geographies. 2014. Vol. 16, No. 1. P. 31–47.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi «2019–2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining
“yashil” iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida» PQ-4477-son qarori. https://lex.uz/docs/-4539502
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 2-dekabrdagi «2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining “yashil”
iqtisodiyotga oʻtishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida» PQ-436-son
qarori. https://lex.uz/docs/-6303230
Font X. Environmental certification in tourism and hospitality: progress, process and prospects // Tourism Management.
Vol. 23, No. 3. P. 197–205.
Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. Turizm va rekreatsiya, 2024. Toshkent: Stat.uz, 2025. https://stat.uz
UN Tourism (UNWTO). World Tourism Barometer. Madrid: UN Tourism, 2025.
Buxoro viloyati turizmni rivojlantirish qoʻmitasi. Buxoro viloyati turizmi asosiy koʻrsatkichlari, 2024-yil. Buxoro, 2025.
Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 18-iyuldagi «Turizm toʻgʻrisida» O‘RQ-549-son Qonuni. https://lex.uz/docs/-
Rasoolimanesh S.M., Ramakrishna S., Hall C.M. et al. A systematic scoping review of sustainable tourism indicators
in relation to the Sustainable Development Goals // Journal of Sustainable Tourism. 2023. Vol. 31, No. 7. P. 1497–1517.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.