O‘ZBEKISTONDA MOSH EKSPORTINING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH: RCA INDEKSI, QO‘SHILGAN QIYMAT VA EKSPORT ZANJIRI TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21071676Keywords:
mosh eksporti, RCA indeksi, qo‘shilgan qiymat, eksport zanjiri, raqobatbardoshlik, bozor diversifikatsiyasi, O‘zbekistonAbstract
Ushbu maqolada O‘zbekiston mosh (Vigna radiata) eksportining raqobatbardoshligi uchta metodologik yondashuv
— Balassa qiyosiy ustunlik indeksi (RCA), qo‘shilgan qiymat tahlili va eksport zanjiri tahlili — asosida chuqur
o‘rganiladi. Milliy statistika qo‘mitasining rasmiy ma’lumotlariga ko‘ra, 2021-yilda 128 ming tonna mosh eksport qilinib,
102,5 million AQSH dollari tushum olingan; 2023-yilda eksport 28,4 foizga o‘sgan. Hisob-kitoblar asosida O‘zbekistonning
mosh bo‘yicha RCA indeksi 1 dan sezilarli yuqori ekanligi aniqlangan, bu esa ushbu mahsulot bo‘yicha aniq qiyosiy ustunlikka
ega ekanligini bildiradi. Biroq eksport zanjiri tahlili shuni ko‘rsatadiki, qo‘shilgan qiymatning asosiy qismi xomashyo
bosqichida qolib ketmoqda va qayta ishlangan mosh mahsulotlari ulushi esa minimal. Mavjud muammolarni bartaraf etish
bo‘yicha qayta ishlash sanoatini rivojlantirish, eksport bozorlarini diversifikatsiyalash va sertifikatlash tizimini takomillashtirish
yo‘nalishida amaliy tavsiyalar taqdim etiladi.
References
1. O’zbekiston Respublikasi Qishloq xo’jaligi vazirligi. 2021-yilda amalga oshirilgan ishlar yuzasidan hisobot. —
Toshkent, 2022. — URL: agro.uz/11-0012 (murojaat: 2024-oktyabr).
2. O’zbekiston Respublikasi Markaziy banki. O’zbekiston eksporti yanada diversifikatsiyalanyapti: tahliliy hisobot. —
Toshkent, 2025. — URL: gazeta.uz/oz/2025/11/05/export (murojaat: 2025-noyabr).
3. Balassa B. Trade Liberalisation and Revealed Comparative Advantage // The Manchester School. — 1965. — Vol.
— P. 99–123.
4. Liu B., Gao J. Normality in the Distribution of Revealed Comparative Advantage Index for International Trade and
Economic Complexity // Applied Sciences. — 2022. — Vol. 12 (3). — P. 1125. https://doi.org/10.3390/app12031125
5. Shahzad U., Xiaoyin H. Importance of Trade Integration and Trade Complementarity Inflow on the Relationship
between China and Europe and Central Asia // Journal of Stock and Forex Trading. — 2023. — Vol. 10. — P. 232. DOI:
4172/2168-9458.23.10.232
6. Porter M. The Competitive Advantage of Nations. — New York: Free Press, 1990. — 855 p.
7. Jumayeva Z.B. Buxoro viloyati misolida meva-sabzavot eksport salohiyati va marketing mexanizmlari // Interjournal.
uz. — 2025. — URL: interjournal.uz/index.php/journals/article/download/395/375/990
8. O’zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo’mitasi. O’zbekiston 5 oyda 25,8 mln dollarlik mosh eksport qilgan:
press-reliz. — Toshkent, 2025. — URL: stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/62369
9. Food and Agriculture Organization (FAO). FAOSTAT Statistical Database. — Rome: FAO, 2024. — URL: fao.org/
faostat (murojaat: 2024-noyabr).
10. Gazeta.uz. Meva-sabzavotlarning eksport narxini tartibga solish: nega bunday qilinyapti? — 2024-yil 7-mart. —
URL: kun.uz/news/2024/03/07/meva-sabzavotlarning-eksport-narxini-tartibga-solish-nega-bunday-qilinyapti
11. Spot.uz. O’zbekiston va Pokiston o’zaro tovar ayirboshlash hajmini 1 mlrdga yetkazmoqchi. — 2022-yil 27-dekabr.
— URL: spot.uz/oz/2022/12/27/uzb-pakistan
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.