SOLIQ TUSHUMLARINING YIG‘ILUVCHANLIK DARAJASINI BAHOLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.24098467Abstract
Maqolada soliq tushumlarining yig‘iluvchanlik darajasini baholashda prognoz bajarilishi va mutlaq o‘sishga asoslangan amaldagi yondashuvlarning cheklovlari tahlil qilingan. O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasi hamda Milliy statistika qo‘mitasining 2021–2025-yillardagi ma’lumotlari asosida tushumlarning YaIMga nisbati va ta’sirchanlik (buoyancy) koeffitsiyenti hisoblanib, ularning o‘sishi baza va yig‘iluvchanlik effektlariga ajratilgan. Makroiqtisodiy, rejaviy va ma’muriy darajalarni qamrab oluvchi uch bosqichli baholash metodologiyasi hamda integral indeks taklif etilgan. Hisob-kitoblarga ko‘ra, 2022–2024-yillarda tushumlar o‘sishi soliq bazasi o‘sishidan ortda qolgan, 2025-yilda esa 7,3 trln so‘mlik ijobiy yig‘iluvchanlik effekti kuzatilgan.Keywords
soliq tushumlari, yig‘iluvchanlik darajasi, ta’sirchanlik koeffitsiyenti, baza effekti, prognoz bajarilishi, ixtiyoriy to‘lov, soliq qarzdorligi, integral indeksReferences
O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi. 30.12.2019, O‘RQ-599. – https://lex.uz/docs/4674902.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 19-maydagi PF-95-son «Soliq organlari faoliyatini institutsional jihatdan takomillashtirish va soliq ma’muriyatchiligida zamonaviy yondashuvlarni joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni. – https://lex.uz/uz/acts/-8210422.
Allingham, M. G., & Sandmo, A. (1972). Income tax evasion: a theoretical analysis. Journal of Public Economics, 1, 323–338.
Belinga, V., Benedek, D., de Mooij, R., & Norregaard, J. (2014). Tax buoyancy in OECD countries.
Bird, R. M., Martinez-Vazquez, J., & Torgler, B. (2008). Tax effort in developing countries and high income countries: the impact of corruption, voice and accountability. Economic Analysis and Policy, 38, 55–71.
Gupta, A. S. (2007). Determinants of tax revenue efforts in developing countries.
Hutton, E. (2017). The Revenue Administration–Gap Analysis Program: model and methodology for value-added tax gap estimation. model and methodology for value-added tax gap estimation.
Keen, M., & Slemrod, J. (2017). Optimal tax administration. Journal of Public Economics, 152, 133–142.
Kirchler, E. (2007). The economic psychology of tax behaviour. Cambridge University Press.
Le, T. M., Moreno-Dodson, B., & Bayraktar, N. (1994). Tax capacity and tax effort: extended cross-country analysis from 1994 to 2009.
Майбуров, И. А. (2007). Теория и история налогообложения: учебник. ЮНИТИ-ДАНА.
OECD. Tax Administration 2023: Comparative Information on OECD and Other Advanced and Emerging Economies. – Paris: OECD Publishing, 2023.
Slemrod, J. (2019). Tax compliance and enforcement. Journal of Economic Literature, 57, 904–954.
Tanzi, V. (1977). Inflation, lags in collection, and the real value of tax revenue. IMF Staff Papers, 24, 154–167.
Vahobov, A. V., & Jo‘rayev, A. S. (2009). Soliqlar va soliqqa tortish: darslik. Sharq.
O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasi. 2024-yil yakunlari: biznes rivoji va soliq tushumlari. – 07.01.2025. – https:// gov.uz/oz/soliq/news/view/33122.
O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasi. Soliq qo‘mitasi faoliyatining 2024-yildagi yakunlari: natija va kelgusi rejalar. – Press-reliz, 01.04.2025. – https://gov.uz/oz/soliq/news/view/42899.
O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasi. Soliqlarning ixtiyoriy to‘lanish darajasi. – 08.01.2026. – https://gov.uz/oz/ soliq/news/view/121695.
O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasi. 2025-yilda soliq tushumlari 247 trln so‘mdan oshdi. – 27.01.2026. – https:// gov.uz/oz/soliq/news/view/124712.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. 2025-yilda O‘zbekiston yalpi ichki mahsuloti hajmi 7,7 foizga o‘sdi. – 27.01.2026. – https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/66554-2025-jilda-zbekiston-yalpi-ichki-masuloti-azhmi-7-7-foizga-sdi-2.
Buxgalter.uz. 2023-yilda QQSni qanday to‘laymiz. – 05.01.2023. – https://buxgalter.uz/oz/publish/doc/ text186966_2023_yilda_qqsni_qanday_tulaymiz.
Daryo.uz. Aholi va tadbirkorlarning 89 foizi soliqlarni ixtiyoriy to‘lamoqda — Soliq qo‘mitasi. – 11.10.2026. – https:// daryo.uz/2026/10/11/aholi-va-tadbirkorlarning-89-foizi-soliqlarni-ixtiyoriy-tolamoqda-soliq-qomitasi/.
Kun.uz. 2027-yildan boshlab san’atkorlardan daromad solig‘i majburiy undiriladi – Soliq qo‘mitasi. – 02.04.2025. –
Kun.uz. Davlat budjetining 2025-yildagi ijrosi. Defitsit – 39 trln so‘mgacha qisqardi. – 25.03.2026. – https://kun. uz/83262569.
O‘zA. Davlat byudjetiga shu yilning birinchi choragida 40,3 trillion so‘mlik soliq tushumlari tushgan. – 23.04.2024. –
Spot.uz. 2022-yilda soliq tushumlari 16 foizga o‘sdi. – 11.01.2023. – https://www.spot.uz/oz/2023/01/11/tax-revenues/.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

