SOLIQLAR YIĞILUVÇANLIGI SAMARADORLIGINI BAHOLAŞNING ILMIY-USLUBIY ASOSLARINI TAKOMILLAŞTIRIŞ
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.24098390Abstract
Maqolada soliqlar yiğiluvçanligi samaradorligi tuşumlar hajmidan farqli ravişda ixtiyoriy tölov, nazorat natijalarini undiriş, soliq bazasini qamrab oliş va qarzdorlik kabi omillar orqali tavsiflanişi asoslangan. Özbekiston Respublikasi Soliq qömitasi va Milliy statistika qömitasining 2024–2026-yillardagi ma’lumotlari asosida soliq turlari kesimida ixtiyoriy tölov darajasi, majburiy undiriladigan tuşum hajmi, soliq imtiyozlari yuki va yaşirin iqtisodiyot bilan boğliq yöqotişlar baholangan. Tört komponentli soliq yiğiluvçanligi samaradorligi integral indeksi (SYSI) taklif etilgan va uning 2025-yildagi qiymati 0,827 ekanligi aniqlangan. Indeks komponentlari orasida eng past körsatkiç soliq nazorati natijalarini undiriş samaradorligi (0,46) böyiça qayd etilgan. Kalit sözlar: soliq yiğiluvçanligi, samaradorlik, ixtiyoriy tölov darajasi, soliq nazorati, soliq imtiyozlari, yaşirin iqtisodiyot, soliq qarzdorligi, integral indeks.Keywords
soliq yiğiluvçanligi, samaradorlik, ixtiyoriy tölov darajasi, soliq nazorati, soliq imtiyozlari, yaşirin iqtisodiyot, soliq qarzdorligi, integral indeksReferences
Özbekiston Respublikasining Soliq kodeksi (2019-yil 30-dekabrdagi O‘RQ-599-son Qonun bilan tasdiqlangan yangi tahrir). – https://lex.uz/docs/-4674902.
Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 19-maydagi PF-95-son “Soliq organlari faoliyatini institutsional jihatdan takomillaştiriş va soliq ma’muriyatçiligida zamonaviy yondaşuvlarni joriy etiş çora-tadbirlari töğrisida”gi Farmoni. – https://lex.uz/uz/acts/-8210422.
Smith, A. (n.d.). An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. W. Strahan and T. Cadell.
Allingham, M. G., & Sandmo, A. (1972). Income tax evasion: a theoretical analysis. Journal of Public Economics, 1, 323–338. https://doi.org/10.1016/0047-2727(72)90010-2
Slemrod, J., & Yitzhaki, S. (1996). The costs of taxation and the marginal efficiency cost of funds. IMF Staff Papers, 43, 172–198. https://doi.org/10.2307/3867356
Keen, M., & Slemrod, J. (2017). Optimal tax administration. Journal of Public Economics, 152, 133–142.
Alm, J. (2019). What motivates tax compliance?. Journal of Economic Surveys, 33, 353–388. https://doi.org/10.1111/joes.12272
Kirchler, E. (2007). The Economic Psychology of Tax Behaviour. Cambridge University Press.
OECD. Tax Expenditures in OECD Countries. – Paris: OECD Publishing, 2010. – https://doi. org/10.1787/9789264076907-en.
Schneider, F., & Enste, D. H. (2000). Shadow economies: size, causes, and consequences. Journal of Economic Literature, 38, 77–114.
Medina, L., & Schneider, F. (2018). Shadow Economies Around the World: What Did We Learn Over the Last 20 Years?. //doi.org/10.5089/9781484338636.001. https://doi.org/10.5089/9781484338636.001
OECD, European Commission, Joint Research Centre. Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide. – Paris: OECD Publishing, 2008. – https://doi.org/10.1787/9789264043466-en.
OECD. Tax Administration 2023: Comparative Information on OECD and Other Advanced and Emerging Economies. – Paris: OECD Publishing, 2023. – https://doi.org/10.1787/900b6382-en.
Майбуров, И. А. (2007). Теория и история налогообложения: учебник. ЮНИТИ-ДАНА.
Vahobov, A. V., & Jörayev, A. S. (2009). Soliqlar va soliqqa tortiş: darslik. Şarq.
Özbekiston Respublikasi Soliq qömitasi. Soliq qömitasi faoliyatining 2024-yildagi yakunlari: natija va kelgusi rejalar. Press-reliz. – 01.04.2025. – https://gov.uz/oz/soliq/news/view/42899.
Özbekiston soliq tuşumlari 2025-yilda 247,8 trillion sömga yetdi. (2026). Özbekiston Milliy axborot agentligi (ÖzA).
Özbekiston Respublikasi Soliq qömitasi. Soliqlarning ixtiyoriy tölaniş darajasi: 2025-yil yakunlari. – 08.01.2026. –
Aholi va tadbirkorlarning 89 foizi soliqlarni ixtiyoriy tölamoqda — Soliq qömitasi. (2026). Daryo.
Özbekiston Respublikasi Korrupsiyaga qarşi kuraşiş agentligi. 2025-yilda soliq va bojxona imtiyozlaridan foydalanış holatlarining oçiqligi tahlil qilindi. – 2026. – https://www.aca.uz/oz/article/2025-yilda-soliq-va-bojxona-imtiyozlaridanfoydalanish-holatlarining-ochiqligi-tahlil-qilindi.
Eng köp soliq tölamaslik holatlari savdo va umumiy ovqatlanış sohasida aniqlandi — Soliq qömitasi. (2025). Kun.uz.
Özbekiston Respublikasi Milliy statistika qömitasi. Özbekiston Respublikasining 2025-yil yanvar–dekabr oylaridagi ijtimoiy-iqtisodiy holati: statistik ma’lumotlar. – 2026. – https://stat.uz/files/611/choraklik-natijalar-2025-yanvardekabruz/4236/---2025-.pdf.
Özbekiston Respublikasi Milliy statistika qömitasi. 2025-yilda Özbekiston yalpi içki mahsuloti hajmi 7,7 foizga ösdi. – 27.01.2026. – https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/66554-2025-jilda-zbekiston-yalpi-ma-sulotiazhmi-7-7-foizga-sdi-2.
Özbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. Davlat budjetining 2025-yildagi ijrosi töğrisidagi ma’lumotlar. (2026). Kun.uz.
Quriliş korxonalari soliq qarzdorligi: 10 ta yirik kompaniya jami qarzning üçdan biriga egalik qiladi. (2026). Anhor.uz.
Özbekistondagi quriliş kompaniyalarining soliq qarzi 3,8 trillion sömga yetdi. (2026). Anhor.uz.
Özbekiston Respublikasi Soliq qömitasi. Taşkilotlar xodimlarida mol-mulk va yer soliği böyiça 831,5 mlrd sömdan ortiq qarzdorlik mavjud. – 20.10.2025. – https://gov.uz/oz/soliq/news/view/94407; Taşkilotlar xodimlarining yer va molmulk böyiça soliq qarzdorligi qariyb 500 mlrd sömga yetdi. (2026). Kun.uz.
Tax debt in Uzbekistan reaches 8.5 trillion UZS. (2025). Kun.uz.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
