TIJORAT BANKLARIDA KREDIT MONITORINGINI RAQAMLASHTIRISH ORQALI KREDIT RISKLARINI BOSHQARISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH

Authors

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23532691

Abstract

Tijorat banklarida kredit monitoringini raqamlashtirish orqali kredit risklarini boshqarish samaradorligini oshirishning nazariy, metodologik va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida kredit monitoringining an’anaviy va raqamli mexanizmlari, kredit portfeli sifatini baholash, muammoli kreditlarni erta aniqlash, mijozlarning moliyaviy holatini real vaqtga yaqin rejimda kuzatish, avtomatlashtirilgan kredit skoringi, sun’iy intellekt va mashinaviy o‘qitish algoritmlaridan foydalanish masalalari tahlil qilingan. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2024–2026-yillarga oid rasmiy statistik ma’lumotlari asosida bank tizimidagi kredit portfeli va muammoli kreditlar dinamikasi o‘rganilgan. 2026-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra, O‘zbekiston bank tizimining jami kredit portfeli 604,0 trln so‘mni tashkil etib, 2025-yil boshiga nisbatan 13 foizga oshgan. Shu davrda muammoli kreditlarning jami kreditlardagi ulushi 4,0 foizdan 3,0 foizgacha kamaygan. Tadqiqotda AQSh, Xitoy va Yevropa mamlakatlarining kreditlarni raqamli baholash va monitoring qilish tajribasi O‘zbekiston bank amaliyoti bilan qiyosiy tahlil qilingan. Olingan natijalar asosida kredit monitoringini retrospektiv nazoratdan prognozlovchi va riskka asoslangan monitoring tizimiga transformatsiya qilish, kredit ma’lumotlarini integratsiyalash, real vaqt indikatorlari asosida erta ogohlantirish tizimini yaratish hamda sun’iy intellekt modellarini inson ekspertizasi bilan uyg‘unlashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.

Keywords

tijorat banklari, kredit monitoringi, kredit riski, raqamlashtirish, raqamli bank, kredit skoringi, sun’iy intellekt, mashinaviy o‘qitish, NPL, katta ma’lumotlar, risklarni boshqarish, erta ogohlantirish tizimi

References

Bank for International Settlements. Artificial Intelligence and the Economy: Implications for Central Banks. (2024). BIS Annual Economic Report.

Bazarbash, M. (2019). FinTech in Financial Inclusion: Machine Learning Applications in Assessing Credit Risk. International Monetary Fund.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Information on Main Indicators of the Banking Sector as of January 1, 2026. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2026.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Information on the Types of Loans. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2026.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Information on Non-Performing Loans of Commercial Banks as of January 1, 2024. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2024.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Information on Non-Performing Loans of Commercial Banks as of May 1, 2024. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2024.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Information on Non-Performing Loans of Commercial Banks as of July 1, 2024. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2024.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Information on Non-Performing Loans of Commercial Banks as of October 1, 2024. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2024.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Information on Non-Performing Loans of Commercial Banks as of December 1, 2024. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2024.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Financial Stability Report for 2025. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2026.

Basel Committee on Banking Supervision. Principles for the Management of Credit Risk. – Basel: Bank for International Settlements, 2021.

World Bank. Digital Credit. (2026). Digital Finance Inclusion.

World Bank. Credit Reporting. (2026). Digital Finance Inclusion.

World Bank. Approaches to Digital Finance and Alternative Credit Assessment. (2026). Digital Finance Inclusion.

International Monetary Fund. Fintech Credit Risk Assessment for SMEs: Evidence from China. – Washington, DC: International Monetary Fund, 2020. – IMF Working Paper No. 2020/193. – DOI: https://doi. org/10.5089/9781513557618.001.

European Central Bank. AI and the Euro Area Economy. – Frankfurt am Main: European Central Bank, 2026.

Financial Conduct Authority. Credit Where Credit Is Due: How Can We Explain AI’s Role in Credit Decisions for Consumers? – London: Financial Conduct Authority, 2025–2026. – FCA Research Note.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Information on Main Indicators of the Banking Sector. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2026.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Information on Major Indicators of Commercial Banks as of January 1, 2026. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2026.

Downloads

Published

2026-07-01
Vol. 4 No. 7 (2026): «Muhandislik va Iqtisodiyot» jurnali 7-son