O‘ZBEKISTONDA IQTISODIY O‘SISH SIFATINI TA’MINLASHDA BOZOR MEXANIZMLARINING HUDUDIY OMILLARI: OMILLI TAHLIL YONDASHUVI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23204316Abstract
Maqolada O‘zbekiston hududlarida iqtisodiy o‘sish sifati bilan bozor mexanizmlarining rivojlanganlik darajasi o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganilgan. Tadqiqot muammosi yuqori o‘sish sur’atlari fonida hududlararo tafovutning saqlanib qolayotgani bilan izohlanadi. Milliy statistika qo‘mitasining 2025-yil uchun 14 hudud bo‘yicha ma’lumotlari asosida bosh komponentlar usuli va varimaks aylantirish qo‘llanildi. Natijada umumiy dispersiyaning 90,5 foizini tushuntiruvchi ikki latent omil - investitsion-sanoat omili hamda institutsional-bozor va daromad omili ajratildi. Kichik tadbirkorlikning YaHMdagi ulushi emas, balki rasmiy kichik korxonalar zichligi o‘sish sifatining ishonchli ko‘rsatkichi ekani asoslandi. Hududlar tipologiyasi va bozor mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi.Keywords
iqtisodiy o‘sish sifati, bozor mexanizmlari, hududiy tafovut, omilli tahlil, bosh komponentlar usuli, kichik tadbirkorlik, investitsiyalarReferences
Acemoglu, D. and Robinson, J.A. (2012) Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty. New York: Crown Publishers.
Alimardonov, G‘. (2026) ‘Mamlakatimizda norasmiy iqtisodiyot va soliqqa tortish tizimi xususida’, Ilg‘or iqtisodiyot va pedagogik texnologiyalar, 3(1), 309–319.
Barro, R.J. (2002) ‘Quality and quantity of economic growth’, Central Bank of Chile Working Papers, No. 168.
Bekbutayev, N. (2026) ‘Monopoliyaga qarshi davlat organi va uning hududiy boshqarmalari faoliyatining institutsional mexanizmlari va ularning samaradorligini baholash’, Ilg‘or iqtisodiyot va pedagogik texnologiyalar, 3(1), 120–126.
Erumban, A.A. and de Vries, G.J. (2024) ‘Structural change and poverty reduction in developing economies’, World Development, 181, 106674. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2024.106674
IMF (2025) Republic of Uzbekistan: 2025 Article IV Consultation – Press Release; and Staff Report. IMF Country Report No. 25/143. Washington, DC: International Monetary Fund.
IMF (2026) Uzbekistan: Staff Concluding Statement of the 2026 Article IV Mission. 13 April. Available at: https:// www.imf.org/en/news/articles/2026/04/13/mcs041326-uzbekistan
Makarov, L.M. (2004) Vzaimosvyaz’ faktorov ekonomicheskogo rosta v transformiruyemoy ekonomike Rossii [Rossiyaning transformatsiyalanayotgan iqtisodiyotida iqtisodiy o‘sish omillarining o‘zaro bog‘liqligi]. Iqtisod fanlari nomzodi dissertatsiyasi. Chelyabinsk: Ural davlat iqtisodiyot universiteti.
Ma’murov, B. (2026) ‘Hududiy rivojlanish salohiyatini baholash va barqaror rivojlanish strategiyalarini shakllantirishning ilmiy asoslari’, Ilg‘or iqtisodiyot va pedagogik texnologiyalar, 3(1), 470-482.
Milliy statistika qo‘mitasi (2026a) O‘zbekiston Respublikasi yalpi hududiy mahsuloti: 2025-yil yanvar-dekabr oylari uchun. Press-reliz, 26.01.2026. Available at: https://stat.uz/img/news/analitika-vrp_zb-lotin_p63000.pdf
Milliy statistika qo‘mitasi (2026b) O‘zbekiston Respublikasida asosiy kapitalga investitsiyalar: 2025-yil yanvardekabr oylari uchun. Press-reliz, 24.01.2026. Available at: https://stat.uz/img/press-relizlar/invest-uzb_p62788.pdf
Milliy statistika qo‘mitasi (2026c) O‘zbekiston Respublikasida kichik tadbirkorlik subyektlarining asosiy ko‘rsatkichlari: 2025-yil yanvar-dekabr oylari uchun. Press-reliz, 26.01.2026. Available at: https://stat.uz/img/news/kb_uz_ p60509.pdf
Milliy statistika qo‘mitasi (2026d) O‘zbekiston Respublikasi aholisining umumiy daromadlari: 2025-yil yanvardekabr oylari bo‘yicha dastlabki ma’lumot. Press-reliz, 26.01.2026. Available at: https://stat.uz/img/news/aoli-umumijdaromadlari_lotin--24_01_2025_p94578.pdf
Mkrtchyan, T., Khachatryan, A. and Ratner, S. (2025) ‘Measuring inclusive growth in developing countries: Composite index approach and sectoral transformation analysis’, Journal of Risk and Financial Management, 18(6), 336.
Mlachila, M., Tapsoba, R. and Tapsoba, S.J.A. (2017) ‘A quality of growth index for developing countries: A proposal’, Social Indicators Research, 134(2), 675–710.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti (2023) “O‘zbekiston - 2030” strategiyasi to‘g‘risida. 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son Farmon. Available at: https://lex.uz
Rodrik, D. (2016) ‘Premature deindustrialization’, Journal of Economic Growth, 21(1), 1-33. https://doi.org/10.1007/ s10887-015-9122-3
Shadiyeva, G. (2026) ‘O‘zbekiston hududlarida innovatsion tadbirkorlikni integral indeks yondashuvi asosida baholashning hududiy differensial modeli’, Ilg‘or iqtisodiyot va pedagogik texnologiyalar, 3(1), 428-434.
Thomas, V., Dailami, M., Dhareshwar, A., Kaufmann, D., Kishor, N., López, R. and Wang, Y. (2000) The Quality of Growth. New York: Oxford University Press for the World Bank.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
