XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASINI O‘ZBEKISTON DAVLAT SEKTORI ICHKI AUDITIGA MOSLASHTIRISHNING KONSEPTUAL MODELI VA MUHIMLILIK DARAJALARINI ME’YORIY-HUQUQIY BAZAGA JORIY ETISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21514530Abstract
Maqolada xorijiy mamlakatlar (AQSh, Germaniya, Rossiya, Qozog‘iston) davlat sektori ichki audit tajribasini
O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot muammosi — milliy me’yoriy-huquqiy bazada
muhimlilik va risk darajalarini aniqlash bo‘yicha takomillashtirish talab etiladigan yo‘nalishlarning mavjudligidan iborat.
Qiyosiy-huquqiy tahlil, tizimli yondashuv va modellashtirish asosida besh tamoyilga tayangan uch bosqichli (o‘rganish —
tahlil va adaptatsiya — joriy etish) moslashtirish konseptual modeli ishlab chiqildi, olti ustuvor yo‘nalish belgilandi hamda
muhimlilikning tabaqalashtirilgan darajalarini (5,0; 3,5 va 1,5 foiz) sektor koeffitsiyentlari bilan milliy me’yoriy hujjatlarga
joriy etish bo‘yicha takliflar asoslandi. Natijalar milliy ichki audit tizimini xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish uchun
uslubiy asos yaratadi.
Keywords
xorijiy tajriba, moslashtirish modeli, ichki audit, davlat sektori, muhimlilik darajalari, me’yoriy-huquqiy baza, ISSAI, me’yoriy takomillashtirish yo‘nalishlari.References
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
strategiyasi to‘g‘risida PF-60-son, 2022-yil 28-yanvar // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/
uz/docs/-5841063
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 21-avgustdagi PQ-3231-son qarori. «Ta’lim va tibbiyot muassasalarini
moliyalashtirish mexanizmini hamda davlat moliyaviy nazorati tizimini yanada takomillashtirish to‘g‘risida» // Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz/docs/3323258
O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. Auditorlik faoliyati to‘g‘risidagi O‘RQ-677-son, 2021-yil 25-fevral // Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/-5307886
Arens A.A., Elder R.J., Beasley M.S., Hogan C.E. Auditing and Assurance Services: An Integrated Approach. 16th ed.
— Harlow: Pearson Education Limited, 2017. — 832 p.
Бычкова С.М., Итыгилова Е.Ю. Аудит: учебное пособие. — Москва: Магистр, 2009. — 463 с.
Government Accountability Office (GAO). Government Auditing Standards: 2018 Revision (Yellow Book). —
Washington, D.C.: U.S. Government Accountability Office, 2018. — 204 p.
International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). Handbook of International Quality Control, Auditing,
Review, Other Assurance, and Related Services Pronouncements. Volume I. — New York: International Federation of
Accountants (IFAC), 2018. — 1021 p.
The Institute of Internal Auditors (IIA). Global Internal Audit Standards. — Lake Mary, FL: The Institute of Internal
Auditors, 2024. — 77 p.
International Organization of Supreme Audit Institutions (INTOSAI). INTOSAI-P 1: The Lima Declaration of Guidelines
on Auditing Precepts. — Vienna: INTOSAI, 2019.
International Organization of Supreme Audit Institutions (INTOSAI). ISSAI 2320: Materiality in Planning and Performing
an Audit. — Vienna: INTOSAI, 2019.
Office of Management and Budget (OMB). Circular No. A-123: Management’s Responsibility for Enterprise Risk
Management and Internal Control. — Washington, D.C.: Executive Office of the President, 2016.
Pickett K.H.S. The Internal Auditing Handbook. 3rd ed. — Chichester: John Wiley & Sons, 2010. — 720 p.
Ibragimov A.K., Sugirbayev B.B. Budjet nazorati va audit: o‘quv qo‘llanma. — Toshkent: InfoCOM.UZ MChJ, 2010. —
b.
Xamidova Z.U. Budjet tashkilotlarida moliyaviy nazorat va ichki audit xizmati faoliyatini takomillashtirish // Iqtisod va
moliya. — 2020. — №3(135). — B. 78–84.
Mehmonov S.U. Budjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobi va ichki audit metodologiyasini takomillashtirish: iqtisodiyot
fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi avtoreferati. — Toshkent, 2018.
Министерство финансов Российской Федерации. Федеральные стандарты внутреннего государственного
финансового контроля и аудита. — Москва: Министерство финансов Российской Федерации.
OECD. Public Integrity Indicators: Monitoring and Evaluation Framework. — Paris: OECD Publishing, 2020.
The Institute of Internal Auditors (IIA). Risk Based Internal Auditing. — Altamonte Springs, FL: The Institute of Internal
Auditors, 2014.
Chartered Institute of Public Finance and Accountancy (CIPFA). Public Sector Internal Audit Standards. — London:
CIPFA, 2017.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

