TIJORAT BANKLARIDA ICHKI AUDITNING IQTISODIY MOHIYATI VA FUNKSIONAL EVOLYUTSIYASI: XALQARO STANDARTLARNING YANGI AVLODI ASOSIDAGI YONDASHUV
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21514957Keywords:
ichki audit, tijorat banklari, iqtisodiy mohiyat, xalqaro standartlar, kafolat xizmatlari, maslahatchilik xizmatlari, riskka yo‘naltirilgan audit, korporativ boshqaruv.Abstract
Maqolada tijorat banklarida ichki auditning iqtisodiy mohiyati xalqaro standartlarning yangi avlodi — «Ichki
auditning global standartlari» (IIA, 2024) hamda Bazel qo‘mitasining BCBS-223 hujjati talablari asosida qayta ko‘rib chiqilgan.
Xorijiy va milliy adabiyotlarda keltirilgan ta’riflarning qiyosiy kontent-tahlili asosida ichki audit funksiyasining to‘rt
bosqichli konseptual evolyutsiya modeli ishlab chiqilgan hamda bank ichki auditiga oid mualliflik ta’rifi taklif etilgan. Tahlil
natijalari milliy normativ bazani, xususan, O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 3302-son bilan davlat ro‘yxatidan
o‘tkazilgan «Tijorat banklarining ichki auditiga qo‘yiladigan talablar to‘g‘risida»gi nizomni [1] yangi xalqaro standartlar
talablariga muvofiq takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqish imkonini bergan. Tadqiqot xulosalari bank sektorida
ichki audit va korporativ boshqaruv tizimlarini takomillashtirishga xizmat qiladi
References
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2021-yil 16-apreldagi 3/2-son qarori bilan tasdiqlangan
«Tijorat banklarining ichki auditiga qo‘yiladigan talablar to‘g‘risida»gi nizom : O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida
-yil 7-mayda 3302-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. —
URL: https://lex.uz/docs/-5431666 (murojaat sanasi: 21.07.2026).
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
strategiyasi to‘g‘risida»gi Farmoni, 2022-yil 28-yanvar, PF-60-son [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy
bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/-5841063 (murojaat sanasi: 21.07.2026).
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2021-yil 16-apreldagi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
«2020–2025-yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida»gi
Farmoni, 2020-yil 12-may, PF-5992-son [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.
uz/docs/-4811025 (murojaat sanasi: 21.07.2026).
O‘zbekiston Respublikasining «Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida»gi Qonuni, 2019-yil 5-noyabr, O‘RQ-580-son
[Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/-4581969 (murojaat
sanasi:21.07.2026).
O‘zbekiston Respublikasining «Auditorlik faoliyati to‘g‘risida»gi Qonuni, 2021-yil 25-fevral, O‘RQ-677-son [Elektron
resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/-5307886 (murojaat sanasi: 21.07.2026).
Anderson U. L., Head M. J., Ramamoorti S., Riddle C., Salamasick M., Sobel P. J. Internal Auditing: Assurance &
Advisory Services. — 4th ed. — Lake Mary, FL : Institute of Internal Auditors Research Foundation, 2017. — ISBN
-0-89413-987-1.
Arena M., Azzone G. Identifying organizational drivers of internal audit effectiveness // International Journal of Auditing.
— 2009. — Vol. 13, no. 1. — P. 43–60. — DOI: 10.1111/j.1099-1123.2008.00392.x.
Basel Committee on Banking Supervision. The Internal Audit Function in Banks [Elektron resurs]. — Basel : Bank for
International Settlements, 2012. — 19 p. — URL: https://www.bis.org/publ/bcbs223.pdf (murojaat sanasi: 21.07.2026).
Betti N., Sarens G. Understanding the internal audit function in a digitalised business environment // Journal of
Accounting & Organizational Change. — 2021. — Vol. 17, no. 2. — P. 197–216. — DOI: 10.1108/JAOC-11-2019-0114.
Chambers R. F. Agents of Change: Internal Auditors in an Era of Disruption / with R. Pérez. — Lake Mary, FL : Internal
Audit Foundation, 2021. — 154 p. — ISBN 978-1-63454-119-0.
Cohen A., Sayag G. The effectiveness of internal auditing: An empirical examination of its determinants in Israeli
organisations // Australian Accounting Review. — 2010. — Vol. 20, no. 3. — P. 296–307. — DOI: 10.1111/j.1835-
2010.00092.x.
The Institute of Internal Auditors. Global Internal Audit Standards [Elektron resurs]. — Lake Mary, FL : The Institute of
Internal Auditors, 2024. — URL: https://www.theiia.org/en/standards/2024-standards/global-internal-audit-standards/
(murojaat sanasi: 21.07.2026).
The Institute of Internal Auditors. Cybersecurity Topical Requirement [Elektron resurs]. — Lake Mary, FL : The
Institute of Internal Auditors, 2025. — URL: https://www.theiia.org/en/standards/2024-standards/topical-requirements/
cybersecurity/ (murojaat sanasi: 21.07.2026).
Kotb A., Elbardan H., Halabi H. Mapping of internal audit research: A post-Enron structured literature review //
Accounting, Auditing & Accountability Journal. — 2020. — Vol. 33, no. 8. — P. 1969–1996. — DOI: 10.1108/AAAJ-07-
-3581.
Lenz R., Jeppesen K. K. The future of internal auditing: Gardener of governance // EDPACS. — 2022. — Vol. 66, no.
— P. 1–21. — DOI: 10.1080/07366981.2022.2036314.
Mihret D. G., Yismaw A. W. Internal audit effectiveness: An Ethiopian public sector case study // Managerial Auditing
Journal. — 2007. — Vol. 22, no. 5. — P. 470–484. — DOI: 10.1108/02686900710750757.
Sarens G., De Beelde I., Everaert P. Internal audit: A comfort provider to the audit committee // The British Accounting
Review. — 2009. — Vol. 41, no. 2. — P. 90–106. — DOI: 10.1016/j.bar.2009.02.002.
Turetken O., Jethefer S., Ozkan B. Internal audit effectiveness: Operationalization and influencing factors // Managerial
Auditing Journal. — 2020. — Vol. 35, no. 2. — P. 238–271. — DOI: 10.1108/MAJ-08-2018-1980.
Do‘smuratov R. D. Audit asoslari : darslik. — Toshkent : O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2003. — 612 b.
Ahmadjonov K., Yakubov I. Audit asoslari : darslik / B. Yu. Xodiyevning umumiy tahriri ostida. — Toshkent : Iqtisod-
Moliya, 2010. — 288 b. — ISBN 978-9943-13-137-8.
Подольский В. И., Савин А. А., Сотникова Л. В. Аудит : учебник для студентов образовательных учреждений
среднего профессионального образования / под ред. В. И. Подольского. — 8-е изд., стер. — Москва : Академия,
— 350, [1] с. — ISBN 978-5-7695-8939-3.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.