BUDJET TUSHUMLARINI OSHIRISHDA BOJXONA TOʻLOVLARIGA TAʼSIR ETUVCHI OMILLARNI EKONOMETRIK BAHOLASH VA PROGNOZLASH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21515121Keywords:
bojxona toʻlovlari, davlat byudjeti, fiskal siyosat, ekonometrik model, regressiya tahlili, prognozlash, import hajmi, bojxona maʼmuriyatchiligi, risklarni boshqarish, raqamlashtirish.Abstract
Oʻzbekistonda bojxona toʻlovlari tushumlarining 2020–2025-yillardagi dinamikasi hamda ularning import
hajmi bilan statistik bogʻliqligi baholangan. Kuzatuvlar sonining cheklanganligi hisobga olinib, import hajmiga asoslangan
bir omilli OLS regressiya modeli qoʻllanildi. Model natijasiga ko‘ra, import hajmining 1 mlrd AQSH dollariga oshishi bojxona
tushumlarining o‘rtacha 2,196 trln soʻmga ko‘payishi bilan bogʻliq bo‘lib, model bojxona tushumlaridagi o‘zgarishlarning
98,4 foizini izohlaydi. 2026–2028-yillar uchun bazaviy prognoz ishlab chiqildi. Raqamlashtirish, risklarni boshqarish,
post-bojxona auditi va idoralararo axborot almashinuvi regressiyaga kiritilmagan bo‘lsa-da, bojxona maʼmuriyatchiligi
samaradorligini oshiruvchi institutsional omillar sifatida tahlil qilindi. Tadqiqot yakunida bojxona tushumlarini baholash va
prognozlashga moʻljallangan CRFM konseptual modeli taklif etildi.
References
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (yangi tahrir) // URL: https://constitution.uz/oz
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksi // URL: https://lex.uz/docs/2876354
O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi // URL: https://lex.uz/docs/4674902
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 27-apreldagi “Bojxona maʼmuriyatchiligini yanada takomillashtirishga
doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-122-son Farmoni // URL: https://lex.uz/docs/5998615
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 25-martdagi “Davlat bojxona xizmati organlarining faoliyati
samaradorligini oshirish bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-57-son Farmoni // URL: https://lex.uz/docs/7451997
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 25-martdagi “Davlat bojxona xizmati organlarining faoliyatini tashkil
etish va bojxona maʼmuriyatchiligini yanada takomillashtirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-122-son
qarori // URL: https://lex.uz/uz/docs/-7452043
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona qo‘mitasi. Rasmiy axborot va statistik maʼlumotlar. Elektron manba. https://customs.
uz/uz
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Tashqi savdo va makroiqtisodiy statistika. Elektron manba. https://
stat.uz/uz
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Valyuta kurslari va makroiqtisodiy sharhlar. Elektron manba. https://cbu.uz/
uz
World Trade Organization. Agreement on Trade Facilitation. Elektron manba. https://www.wto.org/english/docs_e/
legal_e/tfa_e.htm
World Trade Organization. Agreement on Implementation of Article VII of GATT 1994 (Customs Valuation). Elektron
manba. https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/20-val.pdf
World Customs Organization. SAFE Framework of Standards to Secure and Facilitate Global Trade. Elektron manba.
safe-framework-of-standards.pdf
World Customs Organization. Revised Kyoto Convention. Elektron manba. https://www.wcoomd.org/en/topics/
facilitation/instrument-and-tools/conventions/pf_revised_kyoto_conv.aspx
World Customs Organization. Time Release Study Guide. Elektron manba. https://www.wcoomd.org/-/media/wco/
public/global/pdf/topics/facilitation/instruments-and-tools/tools/time-release-study/wco-time-release-study-guide--
version-4-2025.pdf
International Monetary Fund. World Economic Outlook Database. Elektron manba. https://www.imf.org/en/Publications/
WEO/weo-database
International Monetary Fund. Fiscal Monitor. Elektron manba. https://www.imf.org/en/Publications/FM
World Bank. World Development Indicators. Elektron manba. https://databank.worldbank.org/source/world
development-indicators
OECD. Trade Facilitation Indicators. Elektron manba. https://www.oecd.org/en/topics/sub-issues/trade-facilitation.html
UNCTAD. Review of Maritime Transport. Elektron manba. Murojaat sanasi: 17.07.2026 // URL: https://unctad.org/
topic/transport-and-trade-logistics/review-of-maritime-transport
Asian Development Bank. Central Asia Regional Economic Cooperation Program. Elektron manba. Murojaat sanasi:
07.2026 // URL: https://carecprogram.org/
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.