BUDJET TUSHUMLARINI OSHIRISHDA BOJXONA TOʻLOVLARIGA TAʼSIR ETUVCHI OMILLARNI EKONOMETRIK BAHOLASH VA PROGNOZLASH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21515121Abstract
Oʻzbekistonda bojxona toʻlovlari tushumlarining 2020–2025-yillardagi dinamikasi hamda ularning import
hajmi bilan statistik bogʻliqligi baholangan. Kuzatuvlar sonining cheklanganligi hisobga olinib, import hajmiga asoslangan
bir omilli OLS regressiya modeli qoʻllanildi. Model natijasiga ko‘ra, import hajmining 1 mlrd AQSH dollariga oshishi bojxona
tushumlarining o‘rtacha 2,196 trln soʻmga ko‘payishi bilan bogʻliq bo‘lib, model bojxona tushumlaridagi o‘zgarishlarning
98,4 foizini izohlaydi. 2026–2028-yillar uchun bazaviy prognoz ishlab chiqildi. Raqamlashtirish, risklarni boshqarish,
post-bojxona auditi va idoralararo axborot almashinuvi regressiyaga kiritilmagan bo‘lsa-da, bojxona maʼmuriyatchiligi
samaradorligini oshiruvchi institutsional omillar sifatida tahlil qilindi. Tadqiqot yakunida bojxona tushumlarini baholash va
prognozlashga moʻljallangan CRFM konseptual modeli taklif etildi.
Keywords
bojxona toʻlovlari, davlat byudjeti, fiskal siyosat, ekonometrik model, regressiya tahlili, prognozlash, import hajmi, bojxona maʼmuriyatchiligi, risklarni boshqarish, raqamlashtirish.References
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (yangi tahrir) // URL: https://constitution.uz/oz
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksi // URL: https://lex.uz/docs/2876354
O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi // URL: https://lex.uz/docs/4674902
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 27-apreldagi “Bojxona maʼmuriyatchiligini yanada takomillashtirishga
doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-122-son Farmoni // URL: https://lex.uz/docs/5998615
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 25-martdagi “Davlat bojxona xizmati organlarining faoliyati
samaradorligini oshirish bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-57-son Farmoni // URL: https://lex.uz/docs/7451997
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 25-martdagi “Davlat bojxona xizmati organlarining faoliyatini tashkil
etish va bojxona maʼmuriyatchiligini yanada takomillashtirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-122-son
qarori // URL: https://lex.uz/uz/docs/-7452043
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona qo‘mitasi. Rasmiy axborot va statistik maʼlumotlar. Elektron manba. https://customs.
uz/uz
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Tashqi savdo va makroiqtisodiy statistika. Elektron manba. https://
stat.uz/uz
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Valyuta kurslari va makroiqtisodiy sharhlar. Elektron manba. https://cbu.uz/
uz
World Trade Organization. Agreement on Trade Facilitation. Elektron manba. https://www.wto.org/english/docs_e/
legal_e/tfa_e.htm
World Trade Organization. Agreement on Implementation of Article VII of GATT 1994 (Customs Valuation). Elektron
manba. https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/20-val.pdf
World Customs Organization. SAFE Framework of Standards to Secure and Facilitate Global Trade. Elektron manba.
safe-framework-of-standards.pdf
World Customs Organization. Revised Kyoto Convention. Elektron manba. https://www.wcoomd.org/en/topics/
facilitation/instrument-and-tools/conventions/pf_revised_kyoto_conv.aspx
World Customs Organization. Time Release Study Guide. Elektron manba. https://www.wcoomd.org/-/media/wco/
public/global/pdf/topics/facilitation/instruments-and-tools/tools/time-release-study/wco-time-release-study-guide--
version-4-2025.pdf
International Monetary Fund. World Economic Outlook Database. Elektron manba. https://www.imf.org/en/Publications/
WEO/weo-database
International Monetary Fund. Fiscal Monitor. Elektron manba. https://www.imf.org/en/Publications/FM
World Bank. World Development Indicators. Elektron manba. https://databank.worldbank.org/source/world
development-indicators
OECD. Trade Facilitation Indicators. Elektron manba. https://www.oecd.org/en/topics/sub-issues/trade-facilitation.html
UNCTAD. Review of Maritime Transport. Elektron manba. Murojaat sanasi: 17.07.2026 // URL: https://unctad.org/
topic/transport-and-trade-logistics/review-of-maritime-transport
Asian Development Bank. Central Asia Regional Economic Cooperation Program. Elektron manba. Murojaat sanasi:
07.2026 // URL: https://carecprogram.org/
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
