SEYSMIK HUDUDLARDA METALL KONSTRUKSIYALARNING HISOBIY ISHONCHLILIGI VA EKSPLUATATSION BARQARORLIGINI OSHIRISHNING MUHANDISLIK-METODOLOGIK ASOSLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21425462Keywords:
metall konstruksiyalar, po‘lat elementlar, seysmik barqarorlik, chegaraviy holat, fazoviy bikrlik, korroziyaga chidamlilik, payvandli birikma, boltli birikma, ekspluatatsion ishonchlilik, konstruktiv xavfsizlikAbstract
Ushbu maqolada metall konstruksiyalarni loyihalash, tayyorlash, montaj qilish va ekspluatatsiya qilish
jarayonida ularning hisobiy ishonchliligi, fazoviy bikrligi, mahalliy va umumiy ustuvorligi, korroziyaga chidamliligi hamda
seysmik hududlar sharoitida xavfsiz ishlashini ta’minlash masalalari ilmiy-metodologik nuqtayi nazardan tadqiq etilgan.
Tadqiqotda po‘lat konstruksiyalarni faqat kesim tanlash yoki yuk ko‘tarish qobiliyati bilan baholash yetarli emasligi, aksincha,
metall elementlarning butun hayotiy sikli — material tanlash, konstruktiv shakl, birikma turi, payvandlash sifati, boltli
bog‘lanishlar, deformatsion moslashuvchanlik, montaj aniqligi, korroziyaviy muhit va texnik monitoring bilan birgalikda
ko‘rib chiqilishi zarurligi asoslangan. Maqolada seysmik hududlarda metall konstruksiyalar uchun chegaraviy holatlar
usuli, konstruktiv rezerv yondashuvi, elastik-plastik ish rejimi, tugunlarning energiya yutish qobiliyati, ekspluatatsion
nuqsonlarning hisobiy modelga ta’siri va konstruksiyaning real ishlash holatini loyihaviy taxminlar bilan solishtirish muhimligi
tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida metall konstruksiyalarning ishonchliligini oshirish uchun ko‘p mezonli muhandislik
baholash algoritmi taklif etilib, unda mustahkamlik, ustuvorlik, deformatsiya, tebranish, korroziya, yong‘inga chidamlilik,
montaj sifati va texnik xizmat ko‘rsatish omillari yagona tizimga keltirilgan. Tadqiqot xulosalariga ko‘ra, metall konstruksiyalarning
samaradorligi ularning yuqori mustahkamligi yoki yengilligida emas, balki loyiha, ishlab chiqarish, montaj va
ekspluatatsiya bosqichlari o‘rtasidagi muhandislik uzviyligi ta’minlangan holatda namoyon bo‘ladi.
References
O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining 2023-yil 29-dekabrdagi “Po‘lat
konstruksiyalari. Ishlab chiqarish va ishlarni qabul qilish qoidalari” qurilish reglamentini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 460-
son buyrug‘i // URL: https://main.tmsiti.uz/media/FILES/shnk/QR_03.02.pdf
O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining 15.08.2025-yildagi “ShNQ 2.01.06-25
“Seysmik hududlarda baland binolarni loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi 01/2-
-son buyrug‘i // URL: https://lex.uz/pdfs/7780243
European Commission, Joint Research Centre. Eurocode 3: Design of Steel Structures (EN 1993). – Luxembourg:
Publications Office of the European Union.
World Steel Association. World Steel in Figures 2025. – Brussels: World Steel Association, 2025.
World Steel Association. Circular Economy: Steel as a Permanent Material in the Circular Economy. – Brussels: World
Steel Association.
Беленя Е.И. Металлические конструкции. Специальный курс. – М.: Стройиздат.
Кузнецов В.В. Металлические конструкции промышленных зданий. – М.: Издательство Ассоциации
строительных вузов.
Salmon C.G., Johnson J.E., Malhas F.A. Steel Structures: Design and Behavior. – 5th ed. – Boston: Pearson.
McCormac J.C., Csernak S.F. Structural Steel Design. – 6th ed. – Boston: Pearson.
Bruneau M., Uang C.M., Sabelli R. Ductile Design of Steel Structures. – 2nd ed. – New York: McGraw-Hill.
Owens G.W., Knowles P.R., Dowling P.J. Steel Designers’ Manual. – 7th ed. – Chichester: Wiley-Blackwell.
Trahair N.S., Bradford M.A., Nethercot D.A., Gardner L. The Behaviour and Design of Steel Structures to EC3. – 4th
ed. – Boca Raton: CRC Press.
GOST 23118–2019. Steel Building Structures. General Specifications. – Moscow: Standartinform.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.