NODAVLAT OLIY TA’LIM TASHKILOTLARIDA BOSHQARUV TIZIMINI KORPORATIV BOSHQARUV TAMOYILLARI ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20691887Keywords:
nodavlat oliy ta’lim tashkilotlari, korporativ boshqaruv, Kuzatuv kengashi, manfaatlar to‘qnashuvi, KPI, moliyaviy barqarorlik, ta’lim sifati.Abstract
Maqolada korporativ boshqaruv tamoyillari asosida nodavlat oliy ta’lim tashkilotlarida boshqaruv tizimini
takomillashtirish yo‘nalishlari o‘rganilgan. Tadqiqotning dolzarbligi oliy ta’limda nodavlat sektor rolining ortib borishi, ta’lim
xizmatlari bozorida raqobatning kuchayishi hamda oliy ta’lim tashkilotlaridagi ta’lim sifati, moliyaviy barqarorligi, shaffofligi
va hisobdorligiga qo‘yilayotgan talablarning oshishi bilan belgilanadi. Nodavlat oliy ta’lim tashkilotlarida ta’sischilar (mulkdorlar),
rahbariyat, professor-o‘qituvchilar tarkibi, talabalar, davlat va ish beruvchilar o‘rtasida ko‘p darajali manfaatlar
to‘qnashuvi shakllanishi asoslab berilgan. Tadqiqotning nazariy asosini agentlik nazariyasi, manfaatdor tomonlar nazariyasi,
korporativ boshqaruv tamoyillari va tizimli yondashuv tashkil etadi. Nodavlat oliy ta’lim tashkilotini boshqarishning
Kuzatuv kengashi, strategik va operatsion vakolatlarni chegaralash, ichki nazorat, boshqaruv hisobi, raqamli monitoring
va differensiallashtirilgan KPI tizimini o‘z ichiga oluvchi korporativ modeli taklif etilgan. Korporativ boshqaruvni joriy etish
agentlik xatarlarini kamaytirish, qarorlar shaffofligini oshirish, moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash hamda ta’lim sifatini
xodimlar motivatsiyasi va nodavlat oliy ta’lim tashkilotining strategik rivojlanishi bilan bog‘lash imkonini berishi haqida
xulosa qilingan.
References
Jensen, M. C., Meckling, W. H. Theory of the Firm: Managerial Behavior, Agency Costs and Ownership Structure //
Journal of Financial Economics. 1976. Vol. 3. No. 4. P. 305–360.
Freeman, R. E. Strategic Management: A Stakeholder Approach. Boston: Pitman, 1984.
OECD. G20/OECD Principles of Corporate Governance 2023. Paris: OECD Publishing, 2023.
Tricker, B. Corporate Governance: Principles, Policies, and Practices. Oxford: Oxford University Press, 2019.
Mattos, L. K., Flach, L., Costa, A. M., Moré, R. P. O. Management excellence in higher education institutions: an
analysis based on the Baldrige Excellence Model // Sustainability. 2023.
NIST. Baldrige Excellence Framework: Education Criteria for Performance Excellence. National Institute of Standards
and Technology, 2026.
Harvey, L., Green, D. Defining quality // Assessment & Evaluation in Higher Education. 1993. Vol. 18. No. 1. P. 9–34.
Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area (ESG). Brussels: European
Association for Quality Assurance in Higher Education, 2015.
O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘RQ-637-son, 23.09.2020.
O‘zbekiston Respublikasining “Raqobat to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘RQ-850-son, 03.07.2023.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish
konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5847-son Farmoni, 08.10.2019.
O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tashkilotlarini kompleks davlat akkreditatsiyasidan o‘tkazish tartibi va indikatorlari
bo‘yicha normativ materiallar, 2025.
Karlibayeva, G. Oliy ta’lim tashkilotlarida moliyaviy boshqaruv samaradorligini oshirish va KPI-monitoring tizimini
takomillashtirish bo‘yicha tadqiqot materiallari. 2025.
McCaffery, P. The Higher Education Manager’s Handbook: Effective Leadership and Management in Universities and
Colleges. London: Routledge, 2019.
Clark, B. R. Creating Entrepreneurial Universities: Organizational Pathways of Transformation. Oxford: Pergamon
Press, 1998.
Istamova, S. K. Oliy ta’lim muassasalarini moliyalashtirishning ahamiyati, tartibi va takomillashtirish yo‘llari // Yashil
iqtisodiyot va taraqqiyot. 2025. № 7. B. 112–116.
Bozorova, M. R. Ta’lim xizmatlari bozorining rivojlanishi va raqobatbardoshligini prognozlash metodlari // Muhandislik
va iqtisodiyot. 2026. № 5. B. 845.
Xojiboyev, M. Sh. Nodavlat oliy ta’lim muassasalarida boshqaruv hisobi tizimini tashkil etishning nazariy va amaliy
jihatlari // Muhandislik va iqtisodiyot. 2026. № 4(2). B. 321–325.
Xojiboyev, M. Sh. Nodavlat oliy ta’lim muassasalarida moliyaviy boshqaruv va boshqaruv hisobi tizimining amaliyoti:
muammolar va takomillashtirish yo‘llari // Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot. 2026. № 4(2). B. 416–420.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.