RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA FRANCHAYZING TIZIMINI RIVOJLANTIRISHDA PLATFORMA MODELLARI VA ULARNING SAMARADORLIGINI BAHOLASH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19820183Keywords:
franchayzing, raqamli iqtisodiyot, platforma modellari, franchayzing tarmog‘i, royalti, DEA, platforma yetukligi indeksi.Abstract
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida franchayzing tizimini rivojlantirishda platforma modellarining
o‘rni, turlari va samaradorligini baholash masalalari tadqiq qilingan. Tadqiqot 2021–2024-yillarda O‘zbekiston Respublikasida
faoliyat yurituvchi 85 ta franchayzing tarmog‘ini qamrab olgan. Platforma yetukligi indeksi (PYI) ishlab chiqilib,
uning franchayzing tarmog‘ining kengayish sur’ati, royalti daromadi va franchayzi olib keluvchilar rentabelligiga ta’siri
ekonometrik usullar bilan baholangan. Natijalarga ko‘ra, PYI yuqori bo‘lgan franchayzing tarmoqlari an’anaviy modelga
qaraganda 2,3 barobar tez kengayadi, franchayzi olib keluvchilar rentabelligi esa 34,7 foizga yuqori bo‘ladi. Maqolada to‘rt
turdagi platforma modellari (markazlashgan, taqsimlangan, gibrid, ekotizim) taqqoslab o‘rganilib, DEA (Data Envelopment
Analysis) usuli orqali ularning samaradorligi baholangan. Amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
References
O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi. 1996-yil 29-avgust. URL: https://lex.uz/mact/-111189
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022 — 2026-yillarga moʻljallangan Yangi
Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi PF-60-son Farmoni // URL: https://lex.uz/ru/docs/-5841063
Spinelli, S., Rosenberg, R., Birley, S. (2020). Franchising: Pathway to Wealth Creation (2nd ed.). Pearson, Upper
Saddle River.
Justis, R.T., Judd, R.J. (2019). Franchising (4th ed.). DAME Publications, Houston.
Gawer, A., Cusumano, M.A. (2014). Industry platforms and ecosystem innovation. Journal of Product Innovation
Management, 31(3), 417-433.
Evans, D.S., Schmalensee, R. (2016). Matchmakers: The New Economics of Multisided Platforms. Harvard Business
Review Press, Boston.
Parker, G.G., Van Alstyne, M.W., Choudary, S.P. (2016). Platform Revolution: How Networked Markets are Transforming
the Economy. W.W. Norton & Company, New York.
Gillis, W.E., Combs, J.G. (2021). Digital platforms and franchise chain growth. Journal of Business Venturing, 36(2),
-22.
Jensen, M.C., Meckling, W.H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure.
Journal of Financial Economics, 3(4), 305-360.
Combs, J.G., Michael, S.C., Castrogiovanni, G.J. (2004). Franchising: A review and avenues to greater theoretical
diversity. Journal of Management, 30(6), 907-931.
Charnes, A., Cooper, W.W., Rhodes, E. (1978). Measuring the efficiency of decision making units. European Journal
of Operational Research, 2(6), 429-444.
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.