QUYOSH FOTOELEKTRIK MODULLARINI SUV YORDAMIDA TOZALASH VA SOVITISH USULLARI TAHLILI

QUYOSH FOTOELEKTRIK MODULLARINI SUV YORDAMIDA TOZALASH VA SOVITISH USULLARI TAHLILI

Authors

  • Umidjon Ibragimov
  • Shahzod Izomov
  • Jobir Qodirov
  • Quvonchbek To‘ymurodov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18950616

Keywords:

fotoelektrik panellar, quyosh energiyasi, PV sovitish texnologiyalari, suv purkagichli sovitish, chang to‘planishi, energiya samaradorligi, faol va passiv sovitish, tabiiy tozalash usullari, nano-suyuqliklar, quyosh panellarini tozalash.

Abstract

Mazkur tadqiqot fotoelektrik panellar (PV) samaradorligiga atrof-muhit omillari, xususan harorat va chang
to‘planishining ta’sirini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqot natijalari PV modullarining ish haroratining ortishi hamda
ularning yuzasida chang va iflosliklarning to‘planishi elektr energiyasi ishlab chiqarish samaradorligini sezilarli darajada
kamaytirishini ko‘rsatadi. Shu sababli PV panellarini samarali tozalash va sovitish texnologiyalarini qo‘llash energiya ishlab
chiqarish jarayonining barqarorligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot doirasida suv asosidagi tozalash va
sovitish tizimlari, jumladan purkagichli sovitish, impulsli sovitish, suv plyonkasi orqali sovitish hamda nano-suyuqliklar
yordamida sovitish texnologiyalarining samaradorligi tahlil qilindi. Natijalar suv yordamida sovitish PV haroratini sezilarli
darajada pasaytirib, elektr energiyasi ishlab chiqarish samaradorligini taxminan 10-30 % gacha oshirishi mumkinligini
ko‘rsatadi. Shuningdek, shamol va yog‘ingarchilikka asoslangan tabiiy tozalash usullari ham o‘rganilib, ularning quruq
va changli hududlarda qo‘llanish samaradorligi nisbatan cheklanganligi aniqlandi. Tadqiqot natijalari suv resurslaridan
tejamkor foydalanishga asoslangan innovatsion sovitish va tozalash texnologiyalarini ishlab chiqish muhim ilmiy va
amaliy ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi

Author Biographies

Umidjon Ibragimov

Qarshi davlat texnika universiteti,
Energetika muhandisligi kafedrasi professori, t.f.d (DSc)

Shahzod Izomov

Buxoro davlat universiteti,
Geliofizika, qayta tiklanuvchi energiya manbalari
va elektronika kafedrasi doktoranti

Jobir Qodirov

Buxoro davlat universiteti,
Geliofizika, qayta tiklanuvchi energiya manbalari
va elektronika kafedrasi dotsenti


Quvonchbek To‘ymurodov

Buxoro davlat universiteti,
Geliofizika, qayta tiklanuvchi energiya manbalari
va elektronika magistranti

References

H. Almukhtar, T. T. Lie, W. A. M. Al-Shohani, T. Anderson, Z. Al-Tameemi. Comprehensive review of dust properties and

their influence on photovoltaic systems: Electrical, optical, thermal models and experimentation techniques. Energies

(Basel), 16(8), 2023. – 3401.

H. A. Kazem, M. T. Chaichan, A. H. Al-Waeli, K. Sopian. A review of dust accumulation and cleaning methods for solar

photovoltaic systems. Journal of Cleaner Production, 276, 2020, 123187.

K. A. Moharram, M. S. Abd-Elhady, H. A. Kandil, H. El-Sherif. Influence of cleaning using water and surfactants on the

performance of photovoltaic panels. Energy Conversion and Management, 68, 2013, pp. 266–272.

A. Elnozahy, A. K. A. Rahman, A. H. H. Ali, M. Abdel-Salam, S. Ookawara. Performance of a PV module integrated

with a standalone building in hot arid areas as enhanced by surface cooling and cleaning. Energy and Buildings, 88,

, pp. 100-109.

Y. Jiang, L. Lu, H. Lu. A novel model to estimate the cleaning frequency for dirty solar photovoltaic (PV) modules in

desert environments. Solar Energy, 140, 2016, pp. 236-240.

C. D. Love, S. B. Shah, J. L. Grimes, D. W. Willits. Transpired solar collector duct for tempering air in North Carolina

turkey brooder barn and swine nursery. Solar Energy, 102, 2013, pp. 308-317.

M. R. Poole, S. B. Shah, J. L. Grimes, M. D. Boyette, L. F. Stikeleather. Evaluation of a novel, low-cost plastic solar air

heater for turkey brooding. Energy for Sustainable Development, 45, 2018, pp. 1-10.

L. Yu, S. B. Shah, M. T. Knauer, M. D. Boyette, L. F. Stikeleather. Comprehensive evaluation of a landscape fabricbased

solar air heater in a pig nursery. Energies (Basel), 14(21), 2021, 7258. https://doi.org/10.3390/en14217258.

J. Zorrilla-Casanova, M. Piliougine, J. Carretero, P. Bernaola, P. Carpena, L. Mora-Lopez, M. Sidrach-de-Cardona.

Analysis of dust losses in photovoltaic modules. 2011, pp. 2985-2992.

J. Tanesab, D. Parlevliet, J. Whale, T. Urmee. Dust effect and its economic analysis on PV modules deployed in a

temperate climate zone. Energy Procedia, 100, 2016, pp. 65-68.

B. R. Paudyal, S. R. Shakya. Dust accumulation effects on efficiency of solar PV modules for off-grid purpose: A case

study of Kathmandu. Solar Energy, 135, 2016, pp. 103-110.

S. K. Pathak, P. O. Sharma, V. Goel, S. Bhattacharyya, H. Aybar, J. P. Meyer. A detailed review on the performance of

photovoltaic/thermal systems using various cooling methods. Sustainable Energy Technologies and Assessments, 51,

https://doi.org/10.1016/j.seta.2021.101844.

S. Nizetic, D. Coko, A. Yadav, F. Grubisic-Cabo. Water spray cooling technique applied on a PV panel: The performance

response. Energy Conversion and Management, 108, 2016, pp. 287-296.

Z. Rostami, M. Rahimi, N. Azimi. Using high-frequency ultrasound waves and nanofluid for increasing the efficiency

and cooling performance of a PV module. Energy Conversion and Management, 160, 2018, pp. 141-149.

C. Mah, B. Lim, C. Wong, M. Tan, K. Chong, A. Lai. Investigating the performance improvement of a photovoltaic

system in a tropical climate using water cooling method. Energy Procedia, 159, 2019, pp. 78-83.

P. Bevilacqua, R. Bruno, N. Arcuri. Comparing the performances of different cooling strategies to increase

photovoltaic modules electric output in different meteorological conditions. Energy, 2020. https://doi.org/10.1016/j.

energy.2020.116950.

A. Hadipour, M. R. Zargarabadi, S. Rashidi. An efficient pulsed-spray water cooling system for photovoltaic panels:

Experimental study and cost analysis. Renewable Energy, 164, 2021, pp. 867-875.

T. Chea, T. Deethayat, T. Kiatsiriroat, A. Asanakham. Experiment and model of a photovoltaic module with evaporative

cooling. Results in Engineering, 19, 2023, 101290. https://doi.org/10.1016/j.rineng.2023.101290.

Z. N. Soliyeva. O‘zbekiston iqlim sharoitida quyosh fotoelektrik modullariga sovutish tizimini joriy etish samaradorligini

baholash. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, maxsus son, 2024, 281-287-betlar.

Ш. Н. Абилфайзиев, С. Ф. Тошпўлатов, Р. Н. Абилфайзиев. Фотоэлектрик батареяларни ҳаво ва сув ёрдамида

совутишда энергия самарадорлиги таҳлиллари. Муқобил энергетика, 4(07), 2022, 41–46-бетлар.

M. N. Tursunov, H. Sabirov, R. B. Alikulov, T. Z. Akhtamov, U. R. Kholov, M. M. Eshmatov. Development and testing

of various heat collector methods for cooling photovoltaic-thermal batteries. International Journal of Transport and

Technological Machines, 3, 2025.

Downloads

Published

2026-03-01

Most read articles by the same author(s)

Loading...