SUNʼIY INTELLEKT VOSITALARI ASOSIDA UMUMTAʼLIM MAKTABLARIDA INFORMATIKA ÖQITIŞNI TAKOMILLAŞTIRIŞNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI BAHOLAŞ

Authors

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.24085576

Abstract

Maqolada umumtaʼlim maktablarida informatika fanini sunʼiy intellekt vositalari asosida öqitişning iqtisodiy samaradorligi “xarajat – foyda” tahlili yordamida baholangan. Tadqiqotning maqsadi bunday öqitiş uçun sarflanadigan mablağlarning inson kapitali orqali qaytişini miqdoriy asoslaşdan iborat. Hisob-kitoblarda Özbekiston böyiça 2025-yildagi rasmiy maʼlumotlar (6 870,5 ming öquvçi, örtaça oylik iş haqi 6 376,7 ming söm) hamda xalqaro meta-tahlillardagi samaradorlik körsatkiçlari qöllanildi. Bir öquvçiga yiliga 300 ming söm xarajat va öquv natijalarining 0,2 SD ga oşişi şaroitida foyda/xarajat nisbati 13,2 ni taşkil etdi. Zararsizlik uçun yetarli bölgan minimal taʼsir 0,015 SD ga teng bölib, bu xalqaro tajribalarda kuzatilgan taʼsirlardan ança past. Natijalar diskont stavkasi 15 % gaça oşganda ham ijobiy saqlanib qoldi. Ilmiy yangilik sifatida maktab informatika taʼlimiga sunʼiy intellekt vositalarini joriy etiş samaradorligini baholaşning iqtisodiy modeli taklif etildi. Kalit sözlar: sunʼiy intellekt, informatika taʼlimi, inson kapitali, xarajat – foyda tahlili, joriy qiymat, taʼlim iqtisodiyoti, effekt hajmi, umumtaʼlim maktablari.

Keywords

sunʼiy intellekt, informatika taʼlimi, inson kapitali, xarajat – foyda tahlili, joriy qiymat, taʼlim iqtisodiyoti, effekt hajmi, umumtaʼlim maktablari

References

Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantiriş strategiyasini tasdiqlaş töğrisida” PQ-358-son qarori. https://lex.uz/docs/7158604

Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi ““Raqamli Özbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlaş va uni samarali amalga oşiriş çora-tadbirlari töğrisida” PF-6079-son Farmoni. https://lex.uz/docs/5030957

Özbekiston milliy axborot agentligi. (2025). Özbekistondagi maktablar soni ortib bormoqda. https://uza.uz/ar/posts/ ozbekistondagi-maktablar-soni-ortib-bormoqda_839059

Özbekiston milliy axborot agentligi. (2025). Özbekiston maktablarida qança öquvçi tahsil oladi? https://uza.uz/ar/ posts/ozbekiston-maktablarida-kancha-oquvchi-tahsil-oladi_843357

Becker, G. S. (1964). Human capital: A theoretical and empirical analysis, with special reference to education. National Bureau of Economic Research.

Mincer, J. (1974). Schooling, experience, and earnings. National Bureau of Economic Research.

Psacharopoulos, G., & Patrinos, H. A. (2018). Returns to investment in education: A decennial review of the global literature. Education Economics, 26(5), 445–458.

Hanushek, E. A., & Woessmann, L. (2008). The role of cognitive skills in economic development. Journal of Economic Literature, 46(3), 607–668.

Hanushek, E. A., Schwerdt, G., Wiederhold, S., & Woessmann, L. (2015). Returns to skills around the world: Evidence from PIAAC. European Economic Review, 73, 103–130.

Kulik, J. A., & Fletcher, J. D. (2016). Effectiveness of intelligent tutoring systems: A meta-analytic review. Review of Educational Research, 86(1), 42–78.

VanLehn, K. (2011). The relative effectiveness of human tutoring, intelligent tutoring systems, and other tutoring systems. Educational Psychologist, 46(4), 197–221.

Ma, W., Adesope, O. O., Nesbit, J. C., & Liu, Q. (2014). Intelligent tutoring systems and learning outcomes: A meta-analysis. Journal of Educational Psychology, 106(4), 901–918.

Escueta, M., Nickow, A. J., Oreopoulos, P., & Quan, V. (2020). Upgrading education with technology: Insights from experimental research. Journal of Economic Literature, 58(4), 897–996.

Muralidharan, K., Singh, A., & Ganimian, A. J. (2019). Disrupting education? Experimental evidence on technologyaided instruction in India. American Economic Review, 109(4), 1426–1460.

Kraft, M. A. (2020). Interpreting effect sizes of education interventions. Educational Researcher, 49(4), 241–253.

Levin, H. M., McEwan, P. J., Belfield, C., Bowden, A. B., & Shand, R. (2017). Economic evaluation in education: Cost-effectiveness and benefit-cost analysis (3rd ed.). SAGE.

Spot.uz. (2026, January 26). Özbekistonda örtaça oylik iş haqi 2025-yilda 6,4 mln sömni taşkil etdi. https://www. spot.uz/oz/2026/01/26/salary/

Downloads

Published

2026-11-01
Vol. 4 No. 11 (2026): «Muhandislik va Iqtisodiyot» jurnali 11-son