SUYUQ VANNADA ERITISH JARAYONIDA HOSIL BO‘LADIGAN MIS SHLAKLARINI QAYTA ISHLASHNING ZAMONAVIY HOLATI VA ILMIY-TEXNOLOGIK ISTIQBOLLARI

Authors

  • Bunyod Tulkinovich Kurbanov Qarshi davlat texnika universiteti mustaqil tadqiqotchisi https://orcid.org/0009-0007-9835-7671
  • Abdirashid Saliyevich Xasanov “Olmaliq kon-metallurgiya kombinati” AJ Innovatsion texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy etish markazining texnologiyalar bo‘yicha direktor o‘rinbosari Texnika fanlari doktori, professor https://orcid.org/0009-0004-9162-7622

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23720266

Abstract

Mazkur maqolada suyuq vannada eritish jarayonida hosil bo‘ladigan mis metallurgiyasi shlaklarini kambag‘allashtirish va ular tarkibidagi mis, temir, oltin, kumush hamda boshqa qimmatli komponentlarni kompleks ajratib olish bo‘yicha so‘nggi o‘n yillikda jahon va O‘zbekiston olimlari tomonidan olib borilgan ilmiy tadqiqotlarning zamonaviy holati va rivojlanish istiqbollari tahlil qilingan. Mis shlaklarining hosil bo‘lish mexanizmlari, kimyoviy-mineralogik tarkibi, metallarning shlak va shteyn fazalari orasida taqsimlanish qonuniyatlari hamda ularning texnologik jarayonlarda yo‘qotilishiga ta’sir etuvchi fizik-kimyoviy omillar ko‘rib chiqilgan. Shlaklarni qaytaruvchi va sulfidlovchi eritish, flotatsion boyitish, magnitli separatsiya, oksidlovchi-qaytaruvchi kuydirish hamda gidrometallurgik tanlab eritish usullariga oid ilmiy natijalar qiyosiy baholangan. Xususan, magnetitning qaytarilishi, shlak qovushqoqligining kamayishi, metall va shteyn tomchilarining yiriklashishi hamda cho‘kish jarayonlarining qimmatli komponentlarni ajratib olish samaradorligiga ta’siri yoritilgan. «Olmaliq kon-metallurgiya kombinati» AJ mis eritish ishlab chiqarishida hosil bo‘ladigan shlaklarning mineralogik xususiyatlari va resurs salohiyati alohida tahlil qilinib, mavjud texnologiyalarning afzalliklari, cheklovlari va takomillashtirish imkoniyatlari aniqlangan. Adabiyotlar tahlili asosida suyuq shlaklarni dastlabki pirometallurgik kambag‘allashtirish, mis va nodir metallarni shteyn fazasiga konsentratsiyalash hamda qoldiq shlakdan temir va boshqa komponentlarni ajratib olish jarayonlarini o‘zaro uyg‘unlashtirish istiqbolli yo‘nalish ekanligi asoslangan. Tadqiqot natijalari mis metallurgiyasi texnogen chiqindilaridan kompleks foydalanishga qaratilgan yangi resurs tejamkor texnologiyalarni ishlab chiqish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.

Keywords

mis metallurgiyasi, suyuq vannada eritish, Vanyukov pechi, mis shlaki, shlakni kambag‘allashtirish, mis, temir, oltin, kumush, fayalit, magnetit, qaytaruvchi-sulfidlovchi eritish, shteyn, flotatsion boyitish, magnitli separatsiya, gidrometallurgiya, kompleks qayta ishlash, texnogen chiqindilar

References

Comprehensive review on metallurgical recycling and cleaning of copper slag. (2021). Resources, Conservation and Recycling, 168. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2020.105366

Wang, K., Liu, Y., Hao, J., & Dou, Z. (2023). -H., Lv G.-Z., Zhang T.-A. A novel slag cleaning method to recover copper from molten copper converter slag. Transactions of Nonferrous Metals Society of China, 33, 2511–2522.

Wang, Z., Gao, J., Lan, X., & Guo, Z. (2024). A green method to clean copper slag and rapidly recover copper resources via reductionsulfurizing smelting and super-gravity separation at low temperature. Journal of Hazardous Materials, 468. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2024.133834

Chen, M., Sukhomlinov, D., Taskinen, P., Hamuyuni, J., Michallik, R. M., Lindgren, M., & Jokilaakso, A. (2024). Recovery of Metals from Copper Smelting Slag Using Coke and Biochar. Journal of Sustainable Metallurgy, 10, 360–374.

Sun, J., Dong, L., Zhang, T., Shen, P., & Liu, D. (2024). Efficient recovery of copper from copper smelting slag by gravity separation combined with flotation. Chemical Engineering Journal, 494. https://doi.org/10.1016/j

Zhang, X., Wang, H., Zhao, Y., & Luo, L. (2024). Iron extraction from copper slag by additive-free activation roasting-magnetic separation. Minerals Engineering, 217. https://doi.org/10.1016/j.mineng.2024.108956

Qin, Z., Xiao, J., Du, T., & Zhang, J. (2024). Eco-friendly iron extraction from Fe-containing copper smelting slag via reduction roasting with coal and magnetic separation. Journal of Environmental Chemical Engineering, 12.

Liu, J., Xie, H., & Han, B. (2025). The Utilization of the Copper Smelting Slag: A Critical Review. Minerals, 15. https://doi.org/10.3390/min15090926

Effective separation and recovery of valuable metals from copper slag: A comprehensive review. (2025). Environmental Research, 283. https://doi.org/10.1016/j.envres.2025.122145

Innovative approaches to circular economy in copper slag management: Maximizing resource efficiency and sustainability. (2025). Results in Engineering. https://doi.org/10.1016/j.rineng.2025.106903

Toward Zero Waste Mining: Circular Economy of Copper Slags. (2025). Global Challenges, 9. https://doi.org/10.1002/gch2.202500392

Environmental, economic and technological factors affecting Chilean copper smelters – A critical review. (2021). Journal of Materials Research and Technology, 15, 213–225. https://doi.org/10.1016/j.jmrt.2021.08.007

Chemical Composition Data of the Main Stages of Copper Production from Sulfide Minerals in Chile: A Review to Assist Circular Economy Studies. (2022). Minerals, 12.

Sayitov, S. S., Tsoi, V. D., Rasulov, S. M., Pechersky, R. D., Rasulova, A. V., Abduvaitov, A. K., & Asrorov, A. A. (2024). Material composition of copper slag of the Almalyk copper-smelting plant (Uzbekistan). Bulletin of the Tomsk Polytechnic University. Geo Assets Engineering, 335, 148–158. https://doi.org/10.18799/24131830/2024/4/4292

Yakubov, M. M., Yoqubov, M. M., Kholikulov, D. B., & Maksudhodjaeva, M. S. (2024). Depletion of converter slags to waste in the Vanyukov furnace during pyrometallurgical copper production at JSC Almalyk MMC. Complex Use of Mineral Resources, 331, 60–68. https://doi.org/10.31643/2024/6445.39

Yusupov, U. S., & Khasanov, A. S. (2024). Research on the processing of cooled solid slags. Digital Technologies in Industry, 2, 65–69. https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.2.4.2024.43

Alam, S., Tolibov, B., Akhmedov, M., Khujamov, U., & Yarlakabov, S. (2025). Enhanced Extraction of Valuable Metals from Copper Slags by Disrupting Fayalite and Spinel Structures Using Sodium Sulfate. Minerals, 15.

Akhmedov, M. S., Yuldoshev, S. M., & Azimova, A. B. (2026). Non-Conventional Hydrometallurgical Separation of Iron, Zinc, and Copper from Copper Industry Waste. Mining Bulletin of Uzbekistan, 1, 21–26.

Turdieva, A. Y., & Norkhujaev, F. R. (2025). Review of Modern Research on the Processing of Copper Industry Slags (Analysis). Digital Technologies in Industry, 3, 80–85. https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.3.1.2025.13

Ochildiev, K. T., Mukhametdzhanova, Sh. A., Matkarimov, S. T., & Nosirkhudzhaev, S. K. (2025). Improving the technology of smelting sulfide copper concentrates in JSC Almalyk MMC. Tsvetnye Metally, (12). https://doi.org/10.17580/

«Olmaliq kon-metallurgiya kombinati» AJ. Briefing: 2025 Results at AMMC – Summary and Outcomes, Priority Tasks for 2026. – 09.01.2026. – https://agmk.uz/en/press-conference/brifing-okmkda-2025-yil-yakunlari-sarhisob-va-natijalar-2026-yildagi-ustuvor-vazifalar.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy veb-sayti. First stage of new Copper Processing Plant launched in Almalyk. – 16.03.2026. – https://www.president.uz/en/lists/view/9012.

Downloads

Published

2026-10-01
Vol. 4 No. 10 (2026): «Muhandislik va Iqtisodiyot» jurnali 10-son

Most read articles by the same author(s)