UMIDSIZ QARZNI HISOBDAN CHIQARISH VA PENYANI DAROMAD SIFATIDA TAN OLISHNING TO‘RT BELGILI MEZONLAR TIZIMI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23720142Abstract
Maqolada elektr taqsimlash korxonasida umidsiz qarzni hisobdan chiqarish va penyani daromad sifatida tan olish mezonlari o‘rganilgan. MHXS (IFRS) 9 hisobdan chiqarishni «asosli kutilma yo‘qligi» bilan bog‘laydi, ammo uning belgilarini sanamaydi. «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ hisobotlarida 2021–2024-yillarda hisobdan chiqarish aks etmagan, 2025-yil oxirida to‘liq rezervlangan qarz yalpi qarzning 52,0 foizini tashkil etgan. Muallif to‘rt belgili mezonlar tizimini taklif etadi: huquqiy maqom, da’vo muddati, undirilish ehtimoli va undirish xarajati. Undirilish ehtimoli undirish gorizonti H orqali (keyingi undirish K3 ≤ 5 foiz) rezervlar matritsasiga bog‘lanadi, penya esa asosiy qarz undirilishi mumkin bo‘lgandagina daromadga olinadi. Da’vo muddati belgisi (H = 24 oy) to‘liq rezervlangan qarz ulushini 52,0 foizdan 47,9–41,5 foizgacha kamaytirishi mumkin (yuqori chegara).Keywords
umidsiz qarz, hisobdan chiqarish, penya, undirish gorizonti, kutilayotgan kredit zararlariReferences
O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi. (2019). 2019-yil 30-dekabrda qabul qilingan; 2020-yil 1-yanvardan kuchga kirgan // URL: https://lex.uz/docs/4674902
O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism). (1995). 1995-yil 21-dekabrdagi 163-I-son Qonun bilan tasdiqlangan // URL: https://lex.uz/docs/111189
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2026). 2-sonli MHMS «Moliyaviy hisobotlarni tayyorlash 2 Izoh: qoplama va to‘liq rezervlangan ulush (5) bo‘yicha hisoblangan. «Jamoaviy qarz» – 360 kundan ortiq jamoaviy qarz; «kogorta bahosi» va «yuqori chegara» – (6) bo‘yicha yoshi kamida H oy bo‘lgan shunday qarz bahosi. Manba: HET AJ (2024, 10-izoh; 2026a, 10-izoh) bo‘yicha muallif hisobi. asoslari: hisob siyosati va hisob baholari»ni tasdiqlash to‘g‘risida (2026-yil 12-martdagi 345-son buyruq; ro‘yxat raqami 3810, 2026-yil 11-aprel) // URL: https://lex.uz/mact/8130039
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Davlat soliq qo‘mitasi. (2010). Elektr energiyasini sotishni buxgalteriya hisobida aks ettirish tartibi to‘g‘risidagi nizom (2010-yil 7-iyuldagi 53, 2010-32-son qaror; Adliya vazirligida 2010-yil 31-iyulda 2127-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan; 2025-yil 10-sentabrdagi tahrirda) // URL: https://lex.uz/mact/1660446
O‘zbekiston Respublikasi Oliy xo‘jalik sudi Plenumi. (2015). Iqtisodiy sudlar tomonidan fuqarolik qonun hujjatlarining da’vo muddatiga oid normalarini qo‘llashning ayrim masalalari haqida (2015-yil 19-iyundagi 282-son qaror) // URL:
Axmetova, I. (2026, 30-mart). Umidsiz qarzdorlik bo‘yicha QQSni qaytarish mumkinmi. Buxgalter.uz. https://buxgalter. uz/uz/publish/doc/text199732_umidsiz_qarz_buyicha_qqsni_qaytarish_mumkinmi
Xolpo‘lotov, R. O‘. (2024). Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari asosida shubhali debitorlik qarzlari bo‘yicha rezerv tashkil etishni takomillashtirish. Peredovaya ekonomika i pedagogicheskie texnologii, 1(2), 392–401. https:// doi.org/10.71337/inlibrary.uz.aept.59614
«Hududiy elektr tarmoqlari» AJ. (2023). International Financial Reporting Standards consolidated financial statements and independent auditor’s report, 31 December 2022. http://het.uz/uploads/ff9259ce-8161-d5db-1397-0b857ac00408_ media_.pdf
«Hududiy elektr tarmoqlari» AJ. (2024). IFRS Accounting Standards consolidated financial statements and independent auditor’s report, 31 December 2023. http://het.uz/uploads/2e6cc778-3a04-7c76-ef1c-0007275b9b86_media_.pdf
«Hududiy elektr tarmoqlari» AJ. (2025). IFRS Accounting Standards separate financial statements and independent auditor’s report, 31 December 2024. http://het.uz/uploads/c41273d0-d8d4-7009-2099-3e7111933891_media_.pdf
«Hududiy elektr tarmoqlari» AJ. (2026a). Консолидированная финансовая отчетность в соответствии со стандартами бухгалтерского учета МСФО и аудиторское заключение независимого аудитора, 31 декабря 2025 года. http://het.uz/uploads/4da8bd49-5a8c-814a-e327-18f919f4cea5_media_.pdf
«Hududiy elektr tarmoqlari» AJ. (2026b). Сокращенная консолидированная финансовая отчетность, 30 июня 2026 года. http://het.uz/uploads/d2b64e6f-2f0b-561a-9bb2-9d64694fb943_media_.pdf
Federal Financial Institutions Examination Council. (2000). Uniform retail credit classification and account management policy. Federal Register, 65(113), 36903–36906. https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2000-06-12/html/00-14704. htm
Federal Trade Commission. (2013). The structure and practices of the debt buying industry. https://www.ftc.gov/sites/ default/files/documents/public_events/life-debt-data-integrity-debt-collection/debtbuyingreport.pdf
Institute of Chartered Accountants of India, Expert Advisory Committee. (2018). Query No. 19: Accounting for surcharge on delayed payments from customers (beneficiaries) [Opinion finalised 23 July 2018]. In Compendium of opinions (Vol. 38). https://eacopinion.icai.org/html/38/19.pdf
International Accounting Standards Board. (2014). IFRS 9 Financial instruments. IFRS Foundation. https://www.ifrs. org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-9-financial-instruments/
International Accounting Standards Board. (2024, April). Post-implementation review of IFRS 9—Impairment: Interaction of impairment requirements with other requirements (Staff paper, Agenda reference 27C). IFRS Foundation.
National Electric Power Regulatory Authority. (2025). Decision of the Authority in the matter of write-off claims of K-Electric for MYT 2017–2023 (Case No. TRF-362/K-Electric-2016). https://nepra.org.pk/tariff/Tariff/K-Electric/2025/ TRF-362%20KE%20WRITE%20OFF%20CLAIMS%20OF%20KE%20MYT%202027-23%2005-06-2025%20 7859-63.pdf
Termination of collection activity, 31 C.F.R. § 903.3 (n.d.). https://www.law.cornell.edu/cfr/text/31/903.3
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

