“O‘ZBEKISTON TEMIR YO‘LLARI” AJ SANOAT KORXONALARIDA MEHNAT UNUMDORLIGINI OSHIRISHNING IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH

Authors

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23356736

Abstract

Ushbu tadqiqotda “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ sanoat va ishlab chiqarish korxonalarida mehnat unumdorligini oshirish hamda operatsion samaradorlikni ta’minlashning iqtisodiy mexanizmlari tadqiq qilingan. Maqolada 2014–2025-yillardagi temir yo‘l transporti tarmog‘ining iqtisodiy-statistik dinamikasi, jumladan, sotishdan sof tushum, sof foyda, EBITDA, aktivlar rentabelligi (ROA), debitorlik va kreditorlik qarzdorliklarining aylanish davri, energiya sig‘imi hamda mehnat unumdorligi indikatorlari kompleks tahlil etilgan. Tahlillar natijasida sanoat korxonalarida mehnat unumdorligi o‘sayotgan bo‘lsa-da, xarajatlar bosimi, aktivlar rentabelligining pastligi (0,01%) va debitorlik qarzlari aylanishining sekinlashuvi kabi tizimli muammolar mavjudligi aniqlandi. Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun sun’iy intellektga (AI) asoslangan budjetlashtirish va dispetcherlik, predictive maintenance (proaktiv texnik xizmat) hamda KPI asosida moslashuvchan rag‘batlantirish mexanizmlarini joriy etish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Keywords

temir yo‘l sanoati, mehnat unumdorligi, iqtisodiy mexanizmlar, EBITDA, aktivlar rentabelligi, raqamlashtirish, predictive maintenance, KPI

References

Profillidis, V. A. (2016). Railway Management and Engineering (4th ed.). Routledge.

Button, K. (2022). Transport Economics (4th ed.). Edward Elgar Publishing.

Macharis, C., & Bernardini, A. (2015). Reviewing the use of Multi-Criteria Decision Analysis for the evaluation of transport projects. Transport Reviews, 35(2), 214–235. https://doi.org/10.1080/01441647.2015.1013832

Lapidus, B. M. (2014). Ekonomika jeleznodorojnogo transporta. Moskva: UMTs JDT.

Tereshina, N. P., & Galaburda, V. G. (2020). Ekonomika transporta: kriterii effektivnosti i sotsialnie aspekti. Moskva: Transport.

Rasulov, M. X. (2018). Temir yo‘l transporti iqtisodiyoti. Toshkent: «Adolat» nashriyoti.

Sanaev, Q. S. (2021). Temir yo‘l transporti korxonalarida boshqaruv samaradorligini oshirish yo‘llari. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar ilmiy jurnali, (3), 45–52.

World Bank. (2025). Transport services (% of service exports, BoP). World Bank Data360. https://data360.worldbank. org/en/infrastructure/transport

UIC. (2025). Railway Statistics Synopsis 2025. International Union of Railways.

“O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ. (2025). 2014–2024-yillardagi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish yakunlari va 2025-yilgi prognoz hisobotlari hamda statistik ma’lumotlari. Toshkent: ATJ ichki nashri.

Downloads

Published

2026-10-01
Vol. 4 No. 10 (2026): «Muhandislik va Iqtisodiyot» jurnali 10-son