IJTIMOIY HIMOYA TIZIMIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH YOʻNALISHLARINI TAKOMILLASHTIRISH MEXANIZMLARI

Authors

  • Ulugʻbek Xayotjonovich Muxtorov Tashkent International University Karyera Rivojlantirish Markazi boshligʻi

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23341619

Abstract

Mazkur maqolada ijtimoiy himoya tizimida raqamli texnologiyalardan foydalanish yoʻnalishlarini takomillashtirishning asosiy mexanizmlari, xususan, sunʼiy intellekt (SI) texnologiyalarining samaradorlikni oshirish vositasi sifatidagi oʻrni oʻrganiladi. Tadqiqot doirasida proaktiv xizmatlar va tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) asosidagi chatbot yechimlarining ijtimoiy himoya tizimlarida qoʻllanilishi, ularning afzalliklari hamda cheklovlari tahlil qilinadi. Xalqaro tashkilotlar tomonidan 2024–2025-yillarda nashr etilgan tadqiqotlar asosida sunʼiy intellektning ijtimoiy himoya boʻyicha xizmat koʻrsatish samaradorligini oshirish imkoniyatlari, bunda yuzaga keladigan xavflar va ularni bartaraf etish mexanizmlari koʻrib chiqiladi. Maqolada mijozga yoʻnaltirilgan chatbotlar, bashoratli tahlil (predictive analytics), avtomatlashtirilgan qaror qabul qilish tizimlari va proaktiv xizmat koʻrsatish modellarini joriy etishning uch bosqichli konseptual mexanizmi taklif qilinadi.

Keywords

ijtimoiy himoya, sunʼiy intellekt, NLP, chatbot, proaktiv xizmatlar, bashoratli tahlil, raqamli transformatsiya, avtomatlashtirish, samaradorlik, interoperabellik

References

OECD (2025). AI and the future of social protection in OECD countries. OECD Artificial Intelligence Papers, No. 42, OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/7b245f7e-en

ISSA, UNU-EGOV (2024). Artificial Intelligence in Social Security Organizations. International Social Security Association & United Nations University Operating Unit on Policy-Driven Electronic Governance.

ISSA (2025). AI Applications in Social Security: Evidence and insights from the TechByte. International Social 3 Manba: DCI (2025), OECD (2025) va XMT (2024) ma’lumotlari asosida tuzilgan. Security Association, Geneva.

Digital Convergence Initiative (DCI) (2025). AI in social protection: harnessing potential, preventing harm. https:// spdci.org/resource/ai-in-social-protection-harnessing-potential-preventing-harm/

Grand View Research (2024). AI In Government And Public Services Market Report, 2033. https://www. grandviewresearch.com/industry-analysis/ai-government-public-services-market-report

Global Market Insights (2025). AI in Government and Public Services Market Size, 2034 Report. https://www. gminsights.com/industry-analysis/ai-in-government-and-public-services-market

Gartner (2026). Gartner Predicts at Least 80% of Governments Will Deploy AI Agents To Automate Routine Decision-Making by 2028.

World Bank (2021). Artificial Intelligence in the Public Sector: Maximizing Opportunities, Managing Risks. Equitable Growth, Finance & Institutions Notes. https://documents1.worldbank.org/curated/en/746721616045333426/pdf/Artificial-Intelligence-in-the-Public-Sector-Summary-Note.pdf

OECD (2024). Modernising Access to Social Protection: Strategies, Technologies and Data Advances in OECD Countries. OECD Publishing, Paris. https://www.oecd.org/en/publications/modernising-access-to-social-protection_ af31746d-en.html

OECD (2025). Harnessing Artificial Intelligence in Social Security: Use Cases, Governance and Workforce Readiness. OECD Digital Government Studies, OECD Publishing, Paris. https://www.oecd.org/en/publications/harnessingartificial-intelligence-in-social-security_b52405c1-en.html

OECD (2025). Governing with Artificial Intelligence. OECD Publishing, Paris. https://www.oecd.org/en/publications/ governing-with-artificial-intelligence_795de142-en.html

World Bank DIME (2025). DIME Artificial Intelligence: ImpactAI and Context-Specific LLMs. https://www.worldbank. org/en/about/unit/unit-dec/impactevaluation/ai

ILO (2025). Digital transformation is pivotal to achieving the goal of universal social protection. International Labour Organization. https://www.ilo.org/resource/article/digital-transformation-pivotal-achieving-goal-universal-social-protection

socialprotection.org (2025). Artificial Intelligence and Social Protection: a tool for enhanced efficiency or for exclusion?

Wirtz, B. W., Weyerer, J. C. and Geyer, C. (2019). Artificial Intelligence and the Public Sector - Applications and Challenges. International Journal of Public Administration, 42(7), 596–615. https://doi.org/10.1080/01900692.2018.14981

Zuiderwijk, A., Chen, Y.-C. and Salem, F. (2021). Implications of the use of artificial intelligence in public governance: A systematic literature review and a research agenda. Government Information Quarterly, 38(3), 101577.

Androutsopoulou, A., Karacapilidis, N., Loukis, E. and Charalabidis, Y. (2019). Transforming the communication between citizens and government through AI-guided chatbots. Government Information Quarterly, 36(2), 358–367. https:// doi.org/10.1016/j.giq.2018.10.001

Herd, P. and Moynihan, D. P. (2018). Administrative Burden: Policymaking by Other Means. New York: Russell Sage Foundation.

Lindert, K., Karippacheril, T. G., Rodríguez Caillava, I. and Nishikawa Chávez, K. (Eds.) (2020). Sourcebook on the Foundations of Social Protection Delivery Systems. Washington, D.C.: World Bank. https://openknowledge.worldbank. org/handle/10986/34044

Eubanks, V. (2018). Automating Inequality: How High-Tech Tools Profile, Police, and Punish the Poor. New York: St. Martinʼs Press.

van Bekkum, M. and Zuiderveen Borgesius, F. (2021). Digital welfare fraud detection and the Dutch SyRI judgment. European Journal of Social Security, 23(4), 323–340. https://doi.org/10.1177/13882627211031257

Tilaganboyev, J. (2026). Oʻzbekiston Respublikasida ijtimoiy himoya tizimining institutsional transformatsiyasi: yangi paradigma, inklyuziv yondashuv va barqaror rivojlanish istiqbollari. Jamiyat va innovatsiyalar, 7(Special Issue 1), 238–247. https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol7-iss1/S-pp238-247

Kudbidinova, M. I. (2024). Aholini ijtimoiy himoya qilishni ifodalovchi statistik koʻrsatkichlar tizimi va ularning axborotlar bazasini shakllantirish. Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali, 4(09), 217–223.

Downloads

Published

2026-10-01
Vol. 4 No. 10 (2026): «Muhandislik va Iqtisodiyot» jurnali 10-son