BANK VA NOBANK MOLIYA INSTITUTLARIDAN BEVOSITA SOLIQLARNI UNDIRISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISHNING STRATEGIK YO‘NALISHLARI

Authors

  • Lobar Raxmatulla qizi Ergasheva Toshkent amaliy fanlar universiteti, Bank va moliya kafedrasi, PhD, dotsent v.b

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23218540

Abstract

Mazkur maqolada bank va nobank moliya institutlaridan bevosita soliqlarni undirish mexanizmini takomillashtirishning institutsional, fiskal va raqamli yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi, O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2025–2026-yillardagi ochiq statistik ma’lumotlari hamda xalqaro tashkilotlarning moliyaviy sektor va soliq ma’muriyatchiligiga oid tahliliy materiallari tizimlashtirildi. Banklar va mikromoliya tashkilotlarining aktivlari, kredit portfeli, depozitlari, kapitali va majburiyatlari dinamikasi qiyosiy-statistik usulda baholandi. Natijalar tijorat banklari aktivlari 2026-yil 1-yanvar holatiga 924,8 trln so‘mga, kreditlari 604,0 trln so‘mga, kapitali 135,3 trln so‘mga yetganini, mikromoliya tashkilotlari aktivlari esa 11,8 trln so‘mni, kredit va mikrolizing hajmi 10,6 trln so‘mni tashkil etganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, mavjud ochiq statistik bazada institutlar kesimida bevosita soliqlar bo‘yicha to‘liq va bir xil formatdagi uzoq muddatli ma’lumotlar yetarli emasligi sababli maqolada asossiz ekonometrik koeffitsiyentlar keltirilmagan; empirik tahlil deskriptiv-statistik va qiyosiy yondashuv bilan cheklangan. Tadqiqot yakunida soliq bazasini aniqlashni standartlashtirish, raqamli fiskal monitoringni kuchaytirish, riskka asoslangan nazoratni joriy etish va soliq preferensiyalarini aniq iqtisodiy natijalar bilan bog‘lash bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.

Keywords

banklar, nobank moliya institutlari, mikromoliya tashkilotlari, bevosita soliqlar, foyda solig‘i, soliq yuki, soliq bazasi, soliq ma’muriyatchiligi, raqamlashtirish, riskka asoslangan nazorat, moliyaviy barqarorlik, fiskal mexanizm

References

Mamedova, G. K. (2024). Analysis of the Current State of Taxation of Commercial Banks’ Profits in Uzbekistan. World Bulletin of Social Sciences, 41, 64–72.

Mamedova, G. K. (2024). O‘zbekistonda moliyaviy institutlarni soliqqa tortishning me’yoriy-huquqiy asoslari. Ilg‘or iqtisodiyot va pedagogik texnologiyalar, 1(1), 267–276. https://doi.org/10.60078/3060-4842-2024-vol1-

Mirramazonova, M. (2024). Improving the Mechanism of Taxation of Commercial Banks. Modern Science and Research, 3, 309–312. https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.science-research.30722

Yuldasheva, U. (2023). The Impact of the Tax Burden on the Financial Activities of Business Entities in Uzbekistan and Its Current State. Economics and Innovative Technologies, 11(5), 356–364. https://doi.org/10.55439/

International Monetary Fund. Republic of Uzbekistan: Financial Sector Assessment Program — Financial System Stability Assessment. (2025). IMF Staff Country Reports, (2025). https://doi.org/10.5089/9798229015103.002

World Bank. Uzbekistan — Country Economic Memorandum: Fostering Private Sector-Led Growth and Global Integration. — Washington, DC: World Bank, 2025. World Bank — rasmiy hisobot sahifasi.

OECD. Tax Administration 3.0: The Digital Transformation of Tax Administration. — Paris: OECD Publishing, 2020. — 73 p. — DOI: 10.1787/ca274cc5-en. OECD — DOI havolasi.

OECD. Tax Administration Digitalisation and Digital Transformation Initiatives. — Paris: OECD Publishing, 2025. — 49 p. — DOI: 10.1787/c076d776-en. OECD — DOI havolasi.

Keen, M. (2011). The Taxation and Regulation of Banks. IMF Working Papers, (2011). https://doi.org/10.5089/9781463902179.001

de Mooij, R. A., Keen, M., & Orihara, M. (2013). Taxation, Bank Leverage, and Financial Crises. IMF Working Papers, (2013). https://doi.org/10.5089/9781475577709.001

Keen, M., & de Mooij, R. A. (2012). Debt, Taxes, and Banks. IMF Working Papers, (2012). https://doi.org/10.5089/9781463937096.001

Maneely, M., & Ratnovski, L. (2024). Bank Profits and Bank Taxes in the EU. IMF Working Papers, (2024). https://doi.org/10.5089/9798400281198.001

Zee, H. H. (2004). (ed.). Taxing the Financial Sector: Concepts, Issues, and Practice. International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9781589063167.071

Claessens, S., Keen, M., & Pazarbasioglu, C. (2010). (eds.). Financial Sector Taxation: The IMF’s Report to the G-20 and Background Material. International Monetary Fund.

Downloads

Published

2026-09-01
Vol. 4 No. 9 (2026): «Muhandislik va Iqtisodiyot» jurnali 9-son