BANKLARDA SUN’IY INTELLEKTNI MAS’ULIYATLI BOSHQARISH: XALQARO MODELLAR VA O‘ZBEKISTONDA BARQAROR MOLIYAVIY RIVOJLANISH UCHUN MOSLASHTIRISH YO‘NALISHLARI

Abstract

Maqolada bank sohasida sun’iy intellektni (SI) mas’uliyatli boshqarishning xalqaro modellari tizimlashtiriladi hamda ularni O‘zbekiston bank tizimiga moslashtirish yo‘nalishlari asoslanadi. 2017–2026-yillar davomida xalqaro tartibga solish amaliyotida SI bilan bog‘liq xatarlarni dastlabki aniqlashga yo‘naltirilgan yondashuvlardan yaxlit tashkiliy boshqaruv mexanizmlariga bosqichma-bosqich o‘tish kuzatilmoqda. Yevropa Ittifoqi, AQSh, Buyuk Britaniya, Singapur, Birlashgan Arab Amirliklari, Janubiy Koreya, Yaponiya va Malayziyaning tartibga solish hujjatlari qiyosiy-institutsional tahlil usuli asosida o‘rganiladi. Har bir amaliyotning O‘zbekiston sharoitiga mosligi yetti mezon asosida baholanadi: amaldagi tizimga muvofiqligi, oldini olishga qaratilgan xatarning ahamiyati, ma’lumotlarning mavjudligi, miqdoriy nazorat imkoniyati, amalga oshirish xarajatlari, milliy bozor miqyosiga mutanosibligi hamda qaytariluvchan sinovdan o‘tkazish imkoniyati. Xalqaro amaliyotlar to‘rt toifaga ajratiladi: bevosita qo‘llash mumkin bo‘lgan; milliy sharoitga moslashtirishni talab qiladigan; keng ko‘lamda joriy etishdan oldin qo‘shimcha tayyorgarlik va baholashni talab qiladigan; eksperimental rejimda sinovdan o‘tkazishga mos amaliyotlar. Mas’uliyatli boshqaruvning besh konturli modeli — strategik, prudensial, moliyaviy qarorlar, infratuzilmaviy-tizimli va eksperimental konturlar — taklif etiladi. Mazkur model Markaziy bank uchun SI boshqaruvining milliy me’yoriy-huquqiy va institutsional asoslarini bosqichma-bosqich rivojlantirish, innovatsion jarayonlarni qo‘llab-quvvatlash bilan bir qatorda moliyaviy barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiluvchi metodologik yondashuvni shakllantiradi.