KISLOROD MIQDORI OPTIMAL BOʻLGAN Y-123 KUPRATIDA CU–O–CU BOGʻI EGILISH BURCHAGINING KRITIK HARORATGA TAʼSIRI

Abstract

Maqolada YBa₂Cu₃O₇−δ (Y-123) kupratining CuO₂ tekisligidagi Cu–O–Cu bogʻi egilish (buckling) burchagi θ ning oʻta oʻtkazuvchanlikka oʻtish harorati Tc ga taʼsiri kovaklar konsentratsiyasi optimal (p ≈ 0,16) boʻlgan holat uchun miqdoriy tahlil qilingan. Neytron difraksiyasining yuqori aniqlikdagi maʼlumotlari asosida optimal kislorodlangan Y-123 uchun oʻrtacha egilish burchagi θ = 7,89° ekanligi aniqlandi. Slater–Koster yaqinlashuvidagi tpd ~ cos θ munosabatidan superalmashinuv integrali uchun J ~ cos⁴ θ va unga mos Tc(θ) = Tc(0)·cos⁴ θ fenomenologik bogʻliqlik keltirib chiqarildi. Superalmashinuv kanalining oʻzi dTc/dθ ≈ −0,90 K/grad qiymatini beradi, bu esa bir oʻqli bosim va RE-123 qatori maʼlumotlaridan baholangan −(2…4) K/grad dan 2–4 marta kichik. Bundan egilish taʼsirining 52–74 % qismi B1g egilish fononi bilan kuchaygan juftlikni buzuvchi elektron-panjara oʻzaro taʼsiri hamda sakrash radiusi r = t′/t ning qisqarishi bilan bogʻliq degan xulosa chiqarildi. Model tekis CuO₂ tekisligiga ega gipotetik Y-123 uchun Tc = 104 ± 4 K ni bashorat qiladi. Egilish burchagini 1° ga kamaytirish Tc ni 2–4 K ga oshirishi koʻrsatildi, bu 77 K da ishlaydigan oʻta oʻtkazgich qurilmalar uchun amaliy ahamiyatga ega. Ishning ilmiy yangiligi egilish taʼsirining legirlanish taʼsiridan ajratilgan holda birinchi marta mikroskopik kanallar boʻyicha miqdoriy taqsimlanganligidadir.