YASHIL MOLIYA VA IQLIM RISKLARI: XALQARO TAJRIBA HAMDA O‘ZBEKISTONDA BARQAROR MOLIYALASHTIRISH ISTIQBOLLARI

Authors

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23007827

Abstract

Maqolada yashil moliya instrumentlari va iqlim risklarining moliyaviy barqarorlikka ta’siri xalqaro tajriba hamda O‘zbekiston misolida tahlil qilinadi. NGFS, Basel qo‘mitasi, Jahon banki, OECD, UNDP, Climate Bonds Initiative, EBRD va milliy strategik hujjatlar asosiy ma’lumot bazasini tashkil etadi. Global miqyosda 2025-yilda Climate Bonds metodologiyasiga mos GSS+ emissiyasi 1 trln AQSh dollaridan oshib, yashil obligatsiyalar 653,5 mlrd dollar bilan bozorning eng yirik segmenti bo‘lib qolgan. O‘zbekiston bo‘yicha OECD yashil investitsiya ehtiyojlari va amaldagi xarajatlar o‘rtasidagi bo‘shliqni konservativ tarzda yiliga qariyb 6 mlrd dollar deb baholaydi. 2023-yilda chiqarilgan 4,25 trln so‘mlik suveren yashil obligatsiya ADB hisobida qariyb 349,1 mln dollar ekvivalentiga teng bo‘lib, ushbu yillik bo‘shliqning taxminan 5,8 foizini qoplaydi. EBRDning 2023–2025-yillarda ochiq e’lon qilingan besh tanlangan GEFF yashil kredit liniyasi jami 85 mln dollarni tashkil etadi. Jahon banki bahosiga ko‘ra, moslashuv choralarisiz O‘zbekiston iqtisodiyoti 2050-yilga kelib iqlim ta’sirisiz ssenariyga nisbatan 10 foiz kichikroq bo‘lishi mumkin; dekarbonizatsiyaning 2023–2060-yillardagi infratuzilmaviy foydasi esa 178 mlrd dollardan ortiq baholangan. Maqolada iqlim stress-testlari, yashil taksonomiya, transition finance va mahalliy valyutadagi yashil instrumentlarga asoslangan besh blokli barqaror moliyalashtirish modeli taklif etiladi.

Keywords

yashil moliya, iqlim riski, yashil obligatsiya, climate stress-test, yashil taksonomiya, ESG, dekarbonizatsiya, transition finance, barqaror moliyalashtirish

References

Network for Greening the Financial System. NGFS Climate Scenarios for central banks and supervisors, Phase V / 2025 materials. https://www.ngfs.net/en/publications-and-statistics/publications/ngfs-climate-scenarios-central-banks-andsupervisors

Network for Greening the Financial System. NGFS Short-term Climate Scenarios, 2025. https://www.ngfs.net/en/ press-release/ngfs-publishes-first-vintage-short-term-climate-scenarios

Basel Committee on Banking Supervision. Climate-related financial risks: principles for management and supervision. https://www.bis.org/committees/bcbs/basel-consolidated-guidelines/module/rma/60.htm

World Bank. Uzbekistan Country Climate and Development Report. https://www.worldbank.org/en/country/ uzbekistan/publication/ccdr

OECD. Financing Uzbekistan’s Green Transition: Capital Market Development and Opportunities for Green Bond Issuance. https://www.oecd.org/en/publications/financing-uzbekistan-s-green-transition_27d2489d-en.html

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi “2019 — 2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi PQ-4477-son qarori. (n.d.). URL: https://lex. uz/docs/-4539502.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 2-dekabrdagi “2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PQ-436- son qarori. (n.d.). URL: https://lex.uz/docs/-6303230.

O‘zbekiston – 2030 strategiyasini 2025-yil “Atrof-muhitni asrash va yashil iqtisodiyot yili”da amalga oshirish davlat dasturi. https://gov.uz/oz/dustlik/news/view/35434

Climate Bonds Initiative. Global State of the Market 2025 / 2026 update. https://www.climatebonds.net/newsevents/press-room/press-releases/sustainable-debt-market-nears-usd7-trillion-aligned-issuance-demonstrating-strongglobal-momentum

UNDP / Ministry of Economy and Finance. Uzbekistan October 2023 Green Bond First Allocation and Impact Report; ADB 2024 data on issue equivalent. https://www.undp.org/uzbekistan/publications/uzbekistan-october-2023-greenbond-first-allocation-and-impact-report

EBRD. Green lending and trade in Uzbekistan – Ipak Yuli Bank, 2023. https://www.ebrd.com/home/news-andevents/news/2023/ebrd-promotes-green-lending-and-trade-in-uzbekistan.html

EBRD. Green investment in Uzbekistan – Hamkorbank, 2023. https://www.ebrd.com/news/2023/ebrd-providesfunds-to-promote-green-investment-in-uzbekistan.html

EBRD. Inclusive and green lending in Uzbekistan – Ipoteka Bank, 2024. https://www.ebrd.com/home/news-andevents/news/2024/ebrd-promotes-inclusive-and-green-lending-in-uzbekistan.html

EBRD. Supports green lending in Uzbekistan – Hamkorbank, 2025. https://www.ebrd.com/home/news-andevents/news/2025/ebrd-supports-green-lending-in-uzbekistan.html

EBRD. Ipak Yuli Bank green lending facility, 2025. https://www.ebrd.com/home/news-and-events/news/2025/ebrdand-ipak-yuli-bank-to-support-green-lending-and-uzbek-msmes.html

Flammer, C. (2021). Corporate green bonds. Journal of Financial Economics, 2021, 142(2), 499–516. https://doi. org/10.1016/j.jfineco.2021.01.010. //doi. org/10.1016/j.jfineco.2021.01.

Bolton, P., & Kacperczyk, M. (2021). Do investors care about carbon risk? Journal of Financial Economics, 2021, 142(2), 517–549. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2021.05.008. //doi.org/10.1016/j.jfineco.2021.05. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2021.05.008

Krueger, P., Sautner, Z., & Starks, L. T. (2020). The Importance of Climate Risks for Institutional Investors. Review of Financial Studies, 2020, 33(3), 1067–1111. https://doi.org/10.1093/rfs/hhz137. //doi.org/10. https://doi.org/10.1093/rfs/hhz137

Giglio, S., Kelly, B., & Stroebel, J. (2021). Climate Finance. Annual Review of Financial Economics, 2021, 13, 15–36. https:// doi.org/10.1146/annurev-financial-102620-103311. // doi.org/10. https://doi.org/10.1146/annurev-financial-102620-103311

Bakirov, S. (2025). O‘zbekistonda yashil loyihalarni moliyalashtirish amaliyoti tahlili. Green Economy and Development, 2025. https://green-eco.uz/index.php/GED/article/view/4167.

Axmedov, A., & Maratova, A. (2025). O‘zbekistonda “yashil” iqtisodiyotni rivojlantirishda islomiy moliyaning ahamiyati. Green Economy and Development, 2025. https://green-eco.uz/index.php/GED/article/view/4520.

UNDP. Green Development Finance Assessment for the Republic of Uzbekistan, 2025. https://www.undp.org/ uzbekistan/publications/green-development-finance-assessment

World Bank. Guidance Note on Uzbekistan Green Taxonomy. https://documents1.worldbank.org/curated/ en/099021424113038230/pdf/P1771081039a350761b44917c20eef8174d.pdf

Downloads

Published

2026-09-01
Vol. 4 No. 9 (2026): «Muhandislik va Iqtisodiyot» jurnali 9-son