SUTCHILIK FERMER XO‘JALIKLARIDA OZUQA EKINLARI TUZILMASINI CHIZIQLI DASTURLASH ASOSIDA OPTIMALLASHTIRISH VA 2030-YILGACHA SUT HAMDA OZUQA EHTIYOJI PROGNOZI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22943264Abstract
Maqolaning maqsadi – sutchilik yo‘nalishidagi fermer xo‘jaliklarida ozuqa ekinlari maydonlari va sotib olinadigan ozuqalarning eng kam xarajatli nisbatini aniqlash hamda Toshkent va Samarqand viloyatlarida 2030-yilgacha sut ishlab chiqarish va ozuqa ehtiyojini baholash. Tadqiqotda 16 o‘zgaruvchi va 18 cheklovli chiziqli dasturlash modeli, eng kichik kvadratlar usulida baholangan trendlar hamda uch ssenariyli prognoz qo‘llanildi. Uchta model xo‘jalik misolida takroriy va oraliq ekinlar, oq jo‘xori va don makkajo‘xoriga tayangan tuzilma yer yuklamasi koeffitsiyentini 1,73–1,83 gacha oshirishi, 1 kg ozuqa birligi tannarxini 12,9–38,6 %, 1 kg sut tannarxini 12,1–28,0 % kamaytirishi ko‘rsatildi. Trend modellari R² = 0,928–0,993 aniqlikka ega bo‘lib, 2030-yilda Toshkent viloyatida 1 220–1 474 ming t, Samarqand viloyatida 1 649–1 999 ming t sut ishlab chiqarilishini kutish mumkin. Optimal tuzilma qo‘shimcha ozuqa maydoniga bo‘lgan ehtiyojni 45 % ga qisqartiradi.Keywords
sutchilik fermer xo‘jaligi, ozuqa bazasi, chiziqli dasturlash, ekin tuzilmasi, takroriy ekinlar, ikkilamchi baho, trend modeli, ssenariy prognoziReferences
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi «2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida»gi PF-60-son Farmoni. https://lex.uz/ru/docs/-5841063
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 8-fevraldagi «Chorvachilikni yanada rivojlantirish va chorva ozuqa bazasini mustahkamlash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-121-son qarori. https://lex.uz/docs/- 5851475?ONDATE=15.10.2024
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 12-maydagi «Chorvachilik tarmog‘i va yaylov xo‘jaligini zamonaviy boshqaruv tizimi va yangicha yondashuvlar asosida rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-179-son qarori.
Математическое моделирование экономических процессов в сельском хозяйстве / А.М. Гатаулин, Г.В. Гаврилов, Т.М. Сорокина и др.; под ред. А.М. Гатаулина. – М.: Агропромиздат, 1990. – 432 с.: ил.
Лобачева, Т. И. (1997). Эффективность моделирования кормопроизводства / Т.И. Лобачева. АПК: экономика, управление, (2), 74–77.
Толманова, Н. Е. (2005). Организационно-экономические основы кормопроизводства в молочных хозяйствах пригородной зоны: дис. … канд. экон. наук: 08.00.05.
Еременко, О. В. (2007). Экономическая эффективность полевого кормопроизводства Курской области: дис. … канд. экон. наук: 08.00.05. Курская ГСХА.
Низамутдинов, М. М., Халиуллин, А. Р., & Тронина, М. В. (2024). Кормопроизводство как основа эффективного ведения молочного скотоводства. Продовольственная политика и безопасность, 11(4), 983–996. https://doi.org/10.18334/ppib.11.4.122120
Xasanova, D. (2025). O‘. Chorvachilikka ixtisoslashgan xo‘jalik va korxonalar faoliyatida ishlab chiqarish jarayonlarini ekonometrik modellashtirish. XXI asrda innovatsion texnologiyalar, fan va ta’lim taraqqiyotidagi dolzarb muammolar, (3).
Isaqov, A. T. (2026). Fermer xo‘jaliklarida agroresurslardan foydalanish samaradorligini oshirish yo‘llari: iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati: 08.00.04. TIQXMMI MTU.
Степанова, М. Н. (2009). Разработка сценариев развития кормопроизводства (на примере Челябинской области): автореф. дис. … канд. экон. наук: 08.00.05. ЧГАУ.
Farmonov, B. D., Sindorov, D. A., & Bozorov, A. X. (2026). Qashqadaryo viloyatida sigir sutini ishlab chiqarish samaradorligini ekonometrik tahlil qilish. 10.5281/zenodo.20953600. https://doi.org/10.5281/zenodo.20953600
Siegmund-Schultze, M., Rischkowsky, B., Yuldashev, I., Abdalniyazov, B., & Lamers, J. P. A. (2013). The emerging small-scale cattle farming sector in Uzbekistan: Highly integrated with crop production but suffering from low productivity. Journal of Arid Environments, 98, 93–104.
Robinson, S. (2020). Livestock in Central Asia: From rural subsistence to engine of growth?: IAMO Discussion Paper № 193. IAMO.
IFAD. Dairy Value Chains Development Project II: Project Design Report (Report № 6595-UZ). – Rome: IFAD, 2024.
Нормы и рационы кормления сельскохозяйственных животных / под ред. А.П. Калашникова, В.И. Фисинина, В.В. Щеглова, Н.И. Клейменова. – 3-е изд., перераб. и доп. – 2003. – 359 с.
Eshmatov, S. (2025). Feed Value Chain in Livestock Sector of Uzbekistan. «Atrof-muhit muhofazasi va ‘yashil’ iqtisodiyotning ilmiy asoslari» xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari. https://doi.org/10.5281/zenodo.15179976
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-yanvardagi «Chorvachilik va parrandachilikni qo‘llab-quvvatlash, sohada yuqori qo‘shilgan qiymat yaratish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi PQ-34-son qarori. https:// lex.uz/uz/docs/-7353670
Shoxujayeva, Z. S. (2020). Qishloq xo‘jaligida suvdan foydalanish iqtisodiy samaradorligini oshirishning ilmiy-uslubiy asoslari: iqtisodiyot fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi: 08.00.04. iqtisodiyot fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi: 08.00.04.
Nurullayev, U. U., & Urazov, J. S. (2024). Qoramolchilikda ozuqa ta’minotini yaxshilash yo‘llari. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, (2).
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 31-oktyabrdagi «Aholini oziq-ovqat mahsulotlari bilan barqaror ta’minlashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi PQ-322-son qarori. https://www.lex.uz/docs/7807664
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 5-apreldagi «2023-yilda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish, qayta ishlashni kengaytirish va qo‘llab-quvvatlashning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-113-son qarori.
Statistika agentligi. 2026-yilgi qishloq xo‘jaligi ro‘yxatining dastlabki natijalari (chorva mollari soni).
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
