DAVLAT XARIDLARI SAMARADORLIGINI BAHOLASHNING USLUBIY YONDASHUVLARINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22876512Abstract
Maqolada davlat xaridlari samaradorligini baholashning amaldagi nazariy va amaliy yondashuvlari tizimli tahlil qilinib, baholashni faqat narx tejamkorligi yoki protseduraviy muvofiqlik bilan cheklashning metodik kamchiliklari asoslangan. OECDning procurement performance konsepsiyasi, MAPS metodologiyasi va Open Contracting indikatorlari bilan qiyoslash asosida davlat xaridlarini tizim, davlat buyurtmachisi va alohida tranzaksiya darajasida baholashga imkon beruvchi uch darajali yondashuv taklif etilgan. Muallif tomonidan raqobat va bozorga kirish, qiymat uchun natija (value for money), jarayon samaradorligi, shartnoma ijrosi, halollik va risk, shuningdek strategik natijalarni qamrab oluvchi Davlat xaridlari samaradorligini baholash indeksi (DXSBI) ishlab chiqilgan. Indikatorlarni 0–100 shkala bo‘yicha normallashtirish, ijobiy va salbiy yo‘nalishdagi ko‘rsatkichlarni alohida hisoblash hamda o‘lchovlarni geometrik o‘rtacha orqali agregatsiya qilish taklif etiladi. Bunday usul kuchli ko‘rsatkichlar hisobiga shartnoma ijrosi yoki halollikdagi zaifliklarni yashirish imkonini kamaytiradi. PF-259-son Farmon monitoring rejasidagi 2025-yil bazaviy ko‘rsatkichlari misolida metodikaning indikativ aprobatsiyasi ko‘rsatilib, maqsadli boshqaruv uchun KPI, kritik o‘lchov filtri va ma’lumotlarga asoslangan qayta aloqa mexanizmi ishlab chiqilgan.
Keywords
public procurement, performance assessment, methodology, value for money, KPI, competition, contract performance, risk, MAPS, OECD, geometric index, contracting authorityReferences
O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 22-apreldagi O‘RQ-684-son “Davlat xaridlari to‘g‘risida”gi Qonuni. (2021). Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 23.04.2021-y., 03/21/684/0369-son.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-maydagi 276-son “Davlat xaridlarini amalga oshirish bilan bog‘liq tartib-taomillarni tashkil etish va o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori. (2022). Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.05.2022-yil, 09/22/276/0438-son.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 20-dekabrdagi 865-son “2025–2027-yillarda davlat xaridlari tizimini takomillashtirish va rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori. (2024). Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 23.12.2024-yil, 09/24/865/1070-son.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 26-dekabrdagi PF-259-son “Davlat xaridlari tizimida raqobat muhiti va shaffoflikni taʼminlash bo‘yicha navbatdagi chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni [Elektron resurs]. — URL: https:// gov.uz/oz/sherobod/sections/view/177699 (murojaat sanasi: 08.09.2026).
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 4-fevraldagi PF-17-son “Mahalliy ishlab chiqarish va sanoat kooperatsiyasini yangi tizim asosida rivojlantirish bo‘yicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 20-iyuldagi 393-son qarori. (2026). Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.07.2026-yil, 09/26/393/xxxx-son.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 18-iyundagi 371-son “Yashil davlat xaridlarini qo‘llabquvvatlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. (2025). Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 19.06.2025-yil, 09/25/371/xxxx-son.
Sanoat kooperatsiyasi va davlat xaridlari agentligi. 2026-yil I yarim yilligi faoliyati yakunlari bo‘yicha matbuot anjumani. — 2026. — 29 iyul. — URL: https://gov.uz/oz/icppa/news/view/199222 (murojaat sanasi: 08.09.2026).
OECD. Public Procurement Performance: A Framework for Measuring Efficiency, Compliance and Strategic Goals. (2023). OECD Public Governance Policy Papers, (36). https://doi.org/10.1787/0dde73f4-en
OECD. Recommendation of the Council on Public Procurement. — Paris: OECD Legal Instruments, 2015.
OECD. Implementing the OECD Recommendation on Public Procurement in OECD and Partner Countries. — Paris: OECD Publishing, 2025.
MAPS Initiative. Methodology for Assessing Procurement Systems (MAPS MAIN). 2025 Edition [Electronic resource]. — URL: https://www.mapsinitiative.org/en/methodology.html (murojaat sanasi: 08.09.2026).
Open Contracting Partnership. Indicators to Diagnose the Performance of a Procurement Market. — 2020.
Open Contracting Partnership. Which MAPS Indicators Can I Calculate with OCDS Data? Guidance. — 2024.
Open Contracting Partnership. Open Contracting Data Standard (OCDS): Data Standard and Implementation Guidance [Electronic resource]. — URL: https://standard.open-contracting.org/ (murojaat sanasi: 08.09.2026).
Bandiera, O., Prat, A., & Valletti, T. (2009). Active and Passive Waste in Government Spending: Evidence from a Policy Experiment. American Economic Review, 99(4), 1278–1308. https://doi.org/10.1257/aer.99.4.1278
Lewis-Faupel, S., Neggers, Y., Olken, B. A., & Pande, R. (2016). Can Electronic Procurement Improve Infrastructure Provision? Evidence from Public Works in India and Indonesia. American Economic Journal: Economic Policy, 8(3), 258–283. https://doi.org/10.1257/pol.20140258
Khorana, S., Caram, S., & Rana, N. P. (2024). Measuring Public Procurement Transparency with an Index: Exploring the Role of e-GP Systems and Institutions. Government Information Quarterly, 41(3).
Jiménez, A., Hanoteau, J., & Barkemeyer, R. (2022). E-procurement and Firm Corruption to Secure Public Contracts: The Moderating Role of Governance Institutions and Supranational Support. Journal of Business Research, 149, 640–650. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2022.03.045
UNCITRAL. Model Law on Public Procurement. — New York: United Nations, 2011.
European Commission. eForms — Digital Standard Forms for Public Procurement Notices. Directorate-General for Internal Market, Industry, Entrepreneurship and SMEs.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

