AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA MOLIYALASHTIRISH MANBALARI VA KAPITAL TUZILMASINING TRANSFORMATSIYASI (O‘ZBEKISTONNING UCHTA AKSIYADORLIK JAMIYATI MISOLIDA 2016–2025-YILLAR PANEL TAHLILI)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22727799Abstract
Qizilqumsement AJ, O‘zbektelekom AK va O‘zbekiston Respublika tovar-xomashyo birjasi (O‘zRTXB)
AJning 2016–2025-yillardagi moliyalashtirish manbalari 30 ta korxona-yil kuzatuvi asosida tahlil qilindi. Tadqiqotda xususiy
kapital, uzoq muddatli majburiyatlar va joriy majburiyatlarning balans passividagi ulushi, D/E koeffitsienti, doimiy
moliyalashtirish ulushi hamda muallif tomonidan taklif etilgan moliyalashtirish konsentratsiyasi indeksi (FCI) baholandi. R
muhitida takrorlanadigan ekonometrik spetsifikatsiya doirasida logarifmlangan D/E ko‘rsatkichi, korxonaning fiksirlangan
effektlari, vaqt trendi hamda firma × trend o‘zaro ta’sirlari qo‘llanildi. Kichik tanlama sharoitida heteroskedastiklikka chidamli
HC3 standart xatolaridan foydalanildi. Natijalar uch xil moliyalashtirish arxitekturasi mavjudligini ko‘rsatdi: Qizilqumsement
asosan xususiy kapitalga tayangan, O‘zbektelekom uzoq muddatli bank kreditlari va ularning joriy qismlari hisobiga
kapital sig‘imli rivojlanishni moliyalashtirgan, O‘zRTXBda esa yuqori balans leveraji bank kreditlari bilan emas, asosan
operatsion hisob-kitob majburiyatlari bilan izohlanadi. O‘zRTXBda log(D/E) trendining statistik jihatdan ahamiyatli pasayishi
aniqlandi (β = −0,0688; p = 0,009), O‘zbektelekom va Qizilqumsementda esa chiziqli trend statistik jihatdan ahamiyatli
emas. 2024–2025-yillardagi ko‘rsatkichlar Qizilqumsementda tashqi moliyalashtirishga yo‘nalish kuchayganini, O‘zbektelekomda
qarz yukining yuqoriligini hamda O‘zRTXBda xususiy kapital buferining nisbatan kengayganini ko‘rsatdi
Keywords
moliyalashtirish manbalari, kapital tuzilmasi, xususiy kapital, majburiyatlar, D/E koeffitsienti, panel tahlil, HC3 standart xatolari, R muhiti, aksiyadorlik jamiyati.References
Modigliani F., Miller M. H. The Cost of Capital, Corporation Finance and the Theory of Investment // American Economic
Review. – 1958. – Vol. 48, No. 3. – P. 261-297.
Modigliani F., Miller M. H. Corporate Income Taxes and the Cost of Capital: A Correction // American Economic Review.
– 1963. – Vol. 53, No. 3. – P. 433-443.
Jensen M. C., Meckling W. H. Theory of the Firm: Managerial Behavior, Agency Costs and Ownership Structure //
Journal of Financial Economics. – 1976. – Vol. 3, No. 4. – P. 305-360.
Myers S. C. The Capital Structure Puzzle // Journal of Finance. – 1984. – Vol. 39, No. 3. – P. 575-592.
Myers S. C., Majluf N. S. Corporate Financing and Investment Decisions When Firms Have Information That Investors
Do Not Have // Journal of Financial Economics. – 1984. – Vol. 13, No. 2. – P. 187-221.
Titman S., Wessels R. The Determinants of Capital Structure Choice // Journal of Finance. – 1988. – Vol. 43, No. 1.
– P. 1-19.
Rajan R. G., Zingales L. What Do We Know about Capital Structure? Some Evidence from International Data // Journal
of Finance. – 1995. – Vol. 50, No. 5. – P. 1421-1460.
Frank M. Z., Goyal V. K. Capital Structure Decisions: Which Factors Are Reliably Important? // Financial Management.
– 2009. – Vol. 38, No. 1. – P. 1-37.
Qurbonov N. R. Improving Capital Market-Based Financing of Investment Projects in Joint-Stock Companies //
Academic Journal of Digital Economics and Stability. – 2026. – Vol. 39, No. 4. – DOI: 10.51699/economics.v39i4.1509.
Mardieva R. Balancing Debt and Equity in Emerging Markets: The Case of Uzbekistan’s Joint-Stock Corporations //
American Journal of Education and Learning. – 2025.
OpenInfo. Yagona korporativ axborot portali: Qizilqumsement AJ – annual/5985; O‘zbektelekom AK – annual/6116;
O‘zRTXB AJ – annual/5860; shuningdek, 2016-2024-yillardagi yillik va choraklik tarixiy hisobotlar [Elektron resurs]. –
URL: https://openinfo.uz/.
Stockscope. Historical balance-sheet cross-check: QZSM va O‘zRTXB listinglari [Elektron resurs]. – URL: https://
stockscope.uz/.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

