SUV RESURSLARI CHEKLANGAN SHAROITDA HUDUDIY IXTISOSLASHUVNI TAKOMILLASHTIRISHNING USLUBIY ASOSLARI (BUXORO VILOYATI MISOLIDA)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22701520Abstract
Maqolada suv resurslari cheklangan va sug‘orma dehqonchilikka yuqori darajada bog‘liq hududlarda iqtisodiy
ixtisoslashuvni shakllantirishga resurs nuqtai nazaridan yondashish taklif etilgan. Buxoro viloyati misolida an’anaviy
ishlab chiqarish konsentratsiyasi ko‘rsatkichlarini suv mahsuldorligi, yerlarning agromeliorativ holati, iqtisodiy qaytim,
bozor va qayta ishlash infratuzilmasi hamda suv ta’minoti barqarorligi bilan birgalikda baholash zarurati asoslangan.
Hudud–tarmoq (ekin) kesimida “suv-resurs ixtisoslashuv indeksi” (SRII)ni hisoblashning bosqichma-bosqich uslubiyoti
ishlab chiqilgan. Uslubiyot lokalizatsiya koeffitsiyenti, 1 m³ suv hisobiga yaratilgan qiymat, normallashtirilgan agromeliorativ
va bozor ko‘rsatkichlari hamda entropiya usulida aniqlanadigan vaznlarni birlashtiradi. 2025-yilgi rasmiy statistik va suv
xo‘jaligi ma’lumotlari asosida Buxoro viloyatida ishlab chiqarish hajmi yuqori bo‘lgan tumanlarning mavjud ixtisoslashuvini
suv samaradorligi bilan qayta tekshirish zarurligi ko‘rsatildi. Taklif etilayotgan yondashuv suv limitlarini taqsimlash, subsidiya
va imtiyozli kreditlarni yo‘naltirish, ekinlar tarkibini diversifikatsiya qilish hamda suv tejovchi texnologiyalarni hududiy
ustuvorliklar bilan bog‘lash imkonini beradi.
Keywords
suv resurslari, hududiy ixtisoslashuv, Buxoro viloyati, suv mahsuldorligi, lokalizatsiya koeffitsiyenti, suv tejovchi texnologiyalar, agromeliorativ holat, integral indeks, diversifikatsiya, resurs samaradorligi.References
O‘zbekiston Respublikasining 2025-yil 30-iyuldagi O‘RQ–1076-son Qonuni bilan tasdiqlangan O‘zbekiston
Respublikasining Suv kodeksi // URL: https://lex.uz/uz/docs/-7655343
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-avgustdagi “Oʻzbekiston Respublikasida suv resurslarini
boshqarish va irrigatsiya sektorini rivojlantirishning 2025 — 2028-yillarga moʻljallangan dasturini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi
PQ–250-son qarori // URL: https://lex.uz/uz/docs/-7686130
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-iyuldagi “Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning
— 2030-yillarga moʻljallangan konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi PF–6024-son Farmoni // URL: https://lex.uz/
docs/-4892953
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha moʻljallangan
ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari
toʻgʻrisida”gi PF-21-son Farmoni // URL: https://www.lex.uz/uz/docs/-8050769
Buxoro viloyati statistika boshqarmasi. “Buxoro viloyatida qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligi mahsulotlari hajmi
qanchaga yetdi?” Rasmiy axborot, 06.02.2026.
Buxoro viloyati statistika boshqarmasi. “Buxoro viloyatida qaysi hudud qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish
bo‘yicha yetakchi?” Rasmiy axborot, 30.10.2025.
O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi. “2025-yil yozgi sug‘orish mavsumi yakunlari haqida”. Rasmiy axborot,
10.2025.
World Bank. Uzbekistan to Modernize Its Irrigation Infrastructure with World Bank Support. Press Release, May 21,
World Bank. Uzbekistan Country Climate and Development Report. Washington, D.C.: World Bank Group, 2023.
FAO. Agro-Ecological Zones and Land Quality: Uzbekistan country materials. Food and Agriculture Organization of the
United Nations.
Kulmatov R., Rasulov A., Kulmatova D., Rozilhodjaev B., Groll M. The Modern Problems of Sustainable Use and
Management of Irrigated Lands on the Example of the Bukhara Region (Uzbekistan) // Journal of Water Resource and Protection.
– 2015. – Vol. 7. – P. 956–971. DOI: 10.4236/jwarp.2015.712078.
Khamidov M., Inamov A., Islamov U., Mamatkulov Z., Inamov B. Determination of Irrigation Regimes Based on
Geospatial Technologies in Water Scarcity Areas // E3S Web of Conferences. – 2023. – Vol. 386. – 02001. DOI: 10.1051/
e3sconf/202338602001.
Ragettli S., Kreiner A., Yakovlev A., Anarbekov O., Al-Zu’bi M., Urazkeldiyev A., Siegfried T. Unraveling Agricultural Water
Use in Three Central Asian Irrigation Oases Using Remote Sensing // Journal of Hydrology: Regional Studies. – 2025. – Vol. 59. –
DOI: 10.1016/j.ejrh.2025.102414.
Kudratov T.U., Yakubov M.A., Mirkhasilova Z.K. Assessment of the Current State of Water-Salt Regime of Irrigated Land
in the Middle Stream of the Amudarya River (Using the Example of the Bukhara Region) // Melioration and Water Management.
– 2024. – No. 3. – P. 4–7. DOI: 10.32962/0235-2524-2024-3-4-7.
Bilal M., Umirbekov P., Djanibekov N., Tadjiev A., Mirkasimov B. Land Tenure, Autonomy and Crop Choice: Institutional
Drivers of Agricultural Diversification in Uzbekistan // Agricultural Systems. – 2026. – Vol. 233. – 104574. DOI: 10.1016/j.
agsy.2025.104574.
Krugman P. Geography and Trade. – Cambridge, MA: MIT Press, 1991.
Porter M.E. The Competitive Advantage of Nations. – New York: Free Press, 1990.
OECD, JRC – European Commission. Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide. –
Paris: OECD Publishing, 2008.
Saaty T.L., Vargas L.G. Models, Methods, Concepts and Applications of the Analytic Hierarchy Process. 2nd ed. – New
York: Springer, 2012.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
