TAQSIMLANGAN IOT TIZIMLARIDA KECHIKISHGA SEZGIR VAZIFALARNI CHEKKA HISOBLASH (MEC) TUGUNLARIGA OPTIMAL YO‘NALTIRISH USULLARI.
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22701312Abstract
Mazkur maqolada chekka hisoblash (MEC) arxitekturasiga asoslangan taqsimlangan narsalar interneti
tarmoqlarida hisoblash vazifalarini taqsimlash (task offloading) jarayonini optimallashtirish masalasi tadqiq etilgan. IoT
qurilmalarining hisoblash resurslari va energiya ta’minoti cheklanganligi, shuningdek, magistral kanallardagi kechikishlar
sharoitida vazifalarni markazlashtirilgan bulut va chekka serverlar o‘rtasida muvozanatlash zarurati asoslangan. Tadqiqot
doirasida umumiy tarmoq kechikishi va qurilmalarning energiya sarfini bir vaqtda minimallashtiruvchi aralash butun sonli
chiziqli bo‘lmagan dasturlash modeli ishlab chiqildi. Taklif etilgan koordinatsion yo‘naltirish algoritmining samaradorligi
geterogen tarmoq topologiyasida verifikatsiya qilindi. Tajriba natijalari ishlab chiqilgan yondashuv an’anaviy bulut infratuzilmasiga
nisbatan tarmoqdagi o‘rtacha kechikishni 34,6 foizga, qurilmalar energiya sarfini esa 28,2 foizga qisqartirishini
hamda vazifalarni ruxsat etilgan vaqt oralig‘ida muvaffaqiyatli bajarish darajasini 98,2 foizga yetkazishini ko‘rsatdi
Keywords
chekka hisoblash, narsalar interneti, hisoblash vazifalarini yo‘naltirish, kechikish, energiya samaradorligi, MINLP, koordinatsion boshqaruv, dasturiy boshqariladigan tarmoqlarReferences
Mach, P., & Becvar, Z. (2017). Mobile edge computing: A survey on architecture and computation offloading. IEEE
Communications Surveys & Tutorials, 19(3), 1628–1656.
Abbas, N., Zhang, Y., Taherkordi, A., & Skeie, T. (2018). Mobile edge computing: A survey. IEEE Internet of Things
Journal, 5(1), 450–465.
Chen, X., Jiao, L., Li, W., & Fu, X. (2016). Efficient multi-user computation offloading for mobile-edge cloud computing.
IEEE/ACM Transactions on Networking, 24(5), 2795–2808.
You, C., Huang, K., Chae, H., & Kim, B. H. (2017). Energy-efficient resource allocation for mobile-edge computation
offloading. IEEE Transactions on Wireless Communications, 16(3), 1397–1411.
Zaynalov, N. R., & Mamatov, N. S. (2021). Taqsimlangan axborot tizimlari va bulutli hisoblash texnologiyalari. Darslik.
Toshkent: «Fan va texnologiya», 284 b.
G‘aniyev, S. K., & Karimov, M. M. (2020). Kiberfizik tizimlar va narsalar interneti (IoT) xavfsizligi. O‘quv qo‘llanma.
Toshkent: TATU nashriyoti, 196 b.
Ismoilov, M. I., & To‘xtasinov, M. T. (2023). Sanoat narsalar interneti (IIoT) tizimlarida energetik tejamkor ma’lumot
uzatish protokollarini tahlil qilish. Texnika yulduzlari, № 1, 88–94-b.
Xalilov, A. A., & Saidov, B. X. (2023). Chekka hisoblash (Edge Computing) arxitekturasida hisoblash vazifalarini
taqsimlash algoritmlarini tadqiq etish. Muhammad al-Xorazmiy avlodlari, № 3(25), 68–74-b.
Mirzaev, A. T. (2020). Telekommunikatsiya tarmoqlarida xizmat sifati (QoS) ko‘rsatkichlarini boshqarish va monitoring
qilish tizimlari. Monografiya. Toshkent: «Navro‘z», 210 b.
Nazarov, F. M. (2022). 5G/6G simsiz aloqa tarmoqlarida radioresurslarni taqsimlash va Ultra-Reliable Low-Latency
(URLLC) talablarini ta’minlash modellari. Aloqa va axborotlashtirish sohasida ilmiy-texnik axborot bülleteni, № 4,
–39-b.
Qosimov, S. S., & Bobojonov, S. R. (2022). Geterogen simsiz tarmoqlarda yuklamani muvozanatlashtirish (Load
Balancing) algoritmlari. TATU xabarlari, № 3(63), 55–62-b.
Yusupov, O. K., & Beknazarov, Sh. X. (2021). Taqsimlangan ma’lumotlar bazalarida ko‘p mezonli optimallashtirish
masalalarining qo‘yilishi va yechish usullari. O‘zbekiston Amaliy matematika va informatika jurnali, 6(2), 112–119-b.
Raximov, B. N., & Aliyev, R. M. (2022). Dasturiy boshqariladigan telekommunikatsiya tarmoqlarida (SDN) trafik
oqimlarini dinamik marshrutlash usullari. Axborot texnologiyalari va telekommunikatsiya muammolari, № 2, 45–52-b.
Abdullayev, A. X. (2024). Korporativ telekommunikatsiya infratuzilmasida axborot almashinuvi ishonchliligini
koordinatsion boshqaruv asosida oshirish. Texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati,
Toshkent, 46 b.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
