O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA JISMONIY SHAXSLARNI KREDITLASH AMALIYOTINING TAHLILI (2020–2025-YILLAR)

Authors

  • Azamat Jumayev

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.22644404

Abstract

2020–2025-yillar davomida O‘zbekiston tijorat banklarida jismoniy shaxslarni kreditlash amaliyoti kompleks
empirik jihatdan tahlil qilingan. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining rasmiy statistik ma’lumotlari, «Trastbank»
XAB va «Turonbank» ATBning moliyaviy hisobotlari asosida chakana kredit portfelining hajmi, tarkibi, hududiy va valyuta
tuzilishi, foiz stavkalari dinamikasi hamda portfel sifati ko‘rsatkichlari o‘rganilgan. Tahlil natijalariga ko‘ra, jismoniy shaxslarga
ajratilgan kreditlar hajmi 2020–2024-yillarda 3,76 marta oshib, 149,9 trln so‘mga yetgan, ularning jami kredit portfelidagi
ulushi esa 18,9 foizdan 31,9 foizgacha oshgan. Kredit skoring modellarining sifat ko‘rsatkichlari (AUC-ROC — 0,68
dan 0,85 gacha), IFRS 9 asosidagi kredit portfeli tasnifi, Bazel yondashuvi bo‘yicha PD, LGD, EAD va EL komponentlari,
shuningdek, kapital yetarliligi va likvidlik ko‘rsatkichlari (CAR — 17,4 foiz, LCR — 195 foiz) tahlil qilingan. Ikki xususiy
aksiyadorlik banki misolida chakana kreditlashning risk-daromadlilik profillari qiyosiy baholangan.

Keywords

O‘zbekiston bank tizimi, chakana kreditlash, jismoniy shaxslar krediti, NPL, kredit skoring, IFRS 9, Bazel III, PD, EAD, LGD, EL, Trastbank, Turonbank, moliyaviy inklyuziya.

Author Biography

Azamat Jumayev

Tashkent International University, doktorant (PhD)

References

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi “2020 — 2025-yillarga moʻljallangan Oʻzbekiston

Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi toʻgʻrisida”gi PF-5992-son Farmoni.: https://lex.uz/en/docs/-

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 28-sentabrdagi “Qarz oluvchi jismoniy shaxslarning

qarz yukini tartibga solish toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi 24/5-son qarori (2022-

yil tahriri).: https://lex.uz/ru/docs/-6809992

Basel Committee on Banking Supervision. Basel III: Finalising Post-Crisis Reforms. — Basel : Bank for International

Settlements, 2017.

International Accounting Standards Board. IFRS 9 Financial Instruments. — London : IFRS Foundation, 2014.

Stiglitz J. E., Weiss A. Credit Rationing in Markets with Imperfect Information // American Economic Review. — 1981.

— Vol. 71, No. 3. — P. 393–410.

Minsky H. P. Stabilizing an Unstable Economy. — New Haven : Yale University Press, 1986.

Butaru F. et al. Risk and Risk Management in the Credit Card Industry // Journal of Banking & Finance. — 2016. — Vol.

— P. 218–239.

Lessmann S., Baesens B., Seow H.-V., Thomas L. C. Benchmarking of Classification Algorithms for Credit Scoring: An

Update // European Journal of Operational Research. — 2015. — Vol. 247, No. 1. — P. 124–136.

Dastile X., Celik T., Potsane M. Statistical and Machine Learning Models in Credit Scoring // Applied Soft Computing.

— 2020. — Vol. 91. — Art. 106263.

Berg T., Burg V., Gombović A., Puri M. On the Rise of FinTechs: Credit Scoring Using Digital Footprints // The Review

of Financial Studies. — 2020. — Vol. 33, No. 7. — P. 2845–2897.

Frost J., Gambacorta L., Huang Y., Shin H. S., Zbinden P. BigTech and the Changing Structure of Financial Intermediation

// Economic Policy. — 2019. — Vol. 34, No. 100. — P. 761–799.

Demirgüç-Kunt A., Klapper L., Singer D., Ansar S. The Global Findex Database 2021. — Washington, DC : World

Bank, 2022.

Jordà Ò., Schularick M., Taylor A. M. The Great Mortgaging // Economic Policy. — 2016. — Vol. 31, No. 85. — P.

–152.

Mian A., Sufi A., Verner E. Household Debt and Business Cycles Worldwide // The Quarterly Journal of Economics. —

— Vol. 132, No. 4. — P. 1755–1817.

Chen T., Guestrin C. XGBoost: A Scalable Tree Boosting System // Proceedings of the 22nd ACM SIGKDD International

Conference on Knowledge Discovery and Data Mining. — 2016. — P. 785–794.

Djeundje V. B., Crook J., Calabrese R., Hamid M. Enhancing Credit Scoring with Alternative Data // Expert Systems

with Applications. — 2021. — Vol. 163. — Art. 113766.

Fuster A., Plosser M., Schnabl P., Vickery J. The Role of Technology in Mortgage Lending // The Review of Financial

Studies. — 2019. — Vol. 32, No. 5. — P. 1854–1899.

Abdullayeva Sh. Z. Bank risklari va ularni boshqarish. — Toshkent : MBTM, 2016.

Absalamov A. T. Tijorat banklari barqarorligining transmission mexanizm bank kredit kanaliga ta’siri // Moliya va bank

ishi. — 2024. — № 1. — B. 84–90.

Baxromovna S. L. Tijorat banklari kredit portfelining tahlili // Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting. —

— Vol. 5, No. 05. — P. 117–130.

Bank for International Settlements. Credit to the Non-Financial Sector: Household Debt Statistics. — Basel : BIS, 2024.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki : rasmiy sayt. — URL: www.cbu.uz.

XAB «Trastbank» : rasmiy sayt. — URL: www.trustbank.uz.

ATB «Turonbank» : rasmiy sayt. — URL: www.turonbank.uz.

Downloads

Published

2026-08-01
Vol. 4 No. 8 (2026): «Muhandislik va Iqtisodiyot» jurnali 8-son