O‘ZBEKISTONDA ELEKTRON TIJORAT SUBYEKTLARINI SOLIQQA TORTISH TIZIMINI RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22489619Abstract
Mazkur maqolada O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi sharoitida elektron tijorat subyektlarini
soliqqa tortish tizimining amaldagi holati, uning institutsional va iqtisodiy xususiyatlari hamda soliq ma’muriyatchiligini
takomillashtirish imkoniyatlari tadqiq etilgan. Elektron savdo maydonchalari, marketpleyslar, ijtimoiy tarmoqlar
orqali amalga oshiriladigan savdo operatsiyalari, elektron to‘lovlar, transchegaraviy elektron xizmatlar hamda raqamli
platformalar faoliyatining kengayishi an’anaviy soliqqa tortish mexanizmlarini yangi iqtisodiy sharoitlarga moslashtirish
zaruratini yuzaga keltirayotgani asoslab berilgan. Elektron tijorat operatsiyalarini identifikatsiya qilish, soliq bazasini
to‘liq shakllantirish, xo‘jalik operatsiyalarini real vaqt rejimida kuzatish hamda elektron platformalar va soliq organlarining
axborot tizimlari o‘rtasida ma’lumotlar almashinuvini rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan.
Maqolada elektron tijoratni soliqqa tortish samaradorligini oshirish maqsadida “platforma – to‘lov tizimi – bank – soliq
organi” integratsion axborot modelini shakllantirish, soliq risklarini avtomatik baholash, elektron savdo operatsiyalarini
identifikatsiya qilish, platformalar orqali olingan daromadlarni avtomatik deklaratsiyalash hamda riskka asoslangan raqamli
soliq nazoratini kuchaytirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Mazkur mexanizmlar elektron tijorat sohasida yashirin
iqtisodiy faoliyatni qisqartirish, soliq bazasini kengaytirish, soliq majburiyatlarini bajarish bilan bog‘liq tranzaksiya xarajatlarini
kamaytirish hamda davlat budjeti daromadlarining barqarorligini ta’minlashga xizmat qilishi asoslab berilgan.
Keywords
elektron tijorat, raqamli iqtisodiyot, soliqqa tortish, soliq ma’muriyatchiligi, raqamli transformatsiya, marketpleys, elektron savdo platformasi, soliq bazasi, elektron to‘lov, QQS, raqamli soliq nazorati, risk tahlili, yashirin iqtisodiyot, transchegaraviy elektron xizmatlar.References
O‘zbekiston Respublikasining 2022-yil 29-sentabrdagi O‘RQ–792-son **“Elektron tijorat to‘g‘risida”**gi Qonuni //
Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – 30.09.2022. – 03/22/792/0870-son. – Elektron resurs. – Murojaat sanasi:
09.2026. – LexUZ — O‘RQ–792-son Qonun
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF–6079-son **“Raqamli O‘zbekiston – 2030”
strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”**gi Farmoni // Qonun hujjatlari
ma’lumotlari milliy bazasi. – 06.10.2020. – 06/20/6079/1349-son. – Elektron resurs. – Murojaat sanasi: 03.09.2026. –
LexUZ — PF–6079-son Farmon
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 26-dekabrdagi 885-son **“O‘zbekiston Respublikasida
elektron tijorat sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”**gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy
bazasi. – 28.12.2024. – 09/24/885/1077-son. – Elektron resurs. – Murojaat sanasi: 03.09.2026. – LexUZ — 885-son
qaror
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 13-apreldagi PQ–136-son **“O‘zbekiston Respublikasida elektron
tijorat sohasini yanada rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida”**gi qarori
// Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – 13.04.2026. – Elektron resurs. – Murojaat sanasi: 03.09.2026. – LexUZ —
PQ–136-son qaror
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Elektron tijorat savdo hajmi (yillik), 2016–2024-yillar // Statistik
ma’lumotlar axborot tizimi (SIAT). – Toshkent, 2025. – Elektron resurs. – Murojaat sanasi: 03.09.2026. – SIAT —
Elektron tijorat savdo hajmi
Aliyeva M.O. O‘zbekistonda elektron tijoratning davlat tomonidan huquqiy tartibga solinishini takomillashtirish va uning
dolzarbligi // Central Asian Journal of Education and Innovation. – 2023. – Vol. 2, No. 11, Part 3. – B. 37–42. – DOI:
5281/zenodo.10212046.
Pulatov A. Taxation in the Digital Economy in Uzbekistan // The Political Economy of Central Asian Law: A Law
and Society Analysis / ed. by R. Urinboyev. – Cham: Palgrave Macmillan, 2024. – P. 227–253. – DOI: 10.1007/978-
-031-55341-7_9.
Homidov B.R. Elektron tijoratni soliqqa tortish mexanizmini takomillashtirish yo‘llari // Innovatsion tadqiqotlar
zamonaviy dunyoda: nazariya va amaliyot. – 2025. – J. 4. – № 25. – B. 39–42. – DOI: 10.5281/zenodo.15860442.
Ergashev I.A. Soliq ma’muriyatchiligi va raqamli texnologiyalar: innovatsion rivojlanish istiqbollari // O‘zbekiston
qonunchiligi tahlili. – Toshkent, 2020. – № 2. – B. 5–9.
OECD. Addressing the Tax Challenges of the Digital Economy, Action 1 – 2015 Final Report. OECD/G20 Base
Erosion and Profit Shifting Project. – Paris: OECD Publishing, 2015. – 288 p. – DOI: 10.1787/9789264241046-en.
OECD. International VAT/GST Guidelines. – Paris: OECD Publishing, 2017. – 116 p. – DOI: 10.1787/9789264271401-
en.
OECD. The Role of Digital Platforms in the Collection of VAT/GST on Online Sales. – Paris: OECD Publishing,
– 85 p. – DOI: 10.1787/e0e2dd2d-en.
Bellon M., Chang J., Dabla-Norris E., Khalid S., Lima F., Rojas E., Villena P. Digitalization to Improve Tax Compliance:
Evidence from VAT e-Invoicing in Peru // IMF Working Papers. – Washington, D.C.: International Monetary Fund,
– No. 2019/231. – DOI: 10.5089/9781513513713.001.
OECD. Tax Administration 3.0: The Digital Transformation of Tax Administration. – Paris: OECD Publishing,
– 73 p. – DOI: 10.1787/ca274cc5-en.
Brondolo J.D. Administering the Value-Added Tax on Imported Digital Services and Low-Value Imported Goods
// IMF Technical Notes and Manuals. – Washington, D.C.: International Monetary Fund, 2021. – No. 2021/004. – 39
p. – DOI: 10.5089/9781513576480.005.
Dabla-Norris E., de Mooij R.A., Hodge A., Loeprick J., Prihardini D., Shah A., Beer S., Davidovic S., Modi A.M., Qi F.
Digitalization and Taxation in Asia // IMF Departmental Papers. – Washington, D.C.: International Monetary Fund,
– No. 2021/017. – 75 p. – DOI: 10.5089/9781513577425.087.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
