TIJORAT BANKLARI KAPITALLASHUVI VA DAROMADLARINING PROGNOZI

Authors

  • Mustafo Tursunov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.22234597

Abstract

Maqolada O‘zbekiston tijorat banklarining kapitallashuv darajasi va daromadlari 2030-yilgacha uch ssenariy
— bazaviy, optimistik va pessimistik — doirasida prognoz qilingan. Prognoz sektor aktivlarining 90 foizdan ortig‘ini
qamrab oluvchi 20 ta tijorat bankining 2020–2024-yillardagi haqiqiy ko‘rsatkichlariga asoslangan bo‘lib, unda balans
o‘zaro bog‘liqliklariga tayanuvchi imitatsion model qo‘llanilgan. Model parametrlari (aktivlarning o‘sish sur’ati, aktivlar
rentabelligi, foydani kapitallashtirish koeffitsienti va tashqi kapital inyeksiyalari hajmi) retrospektiv trend baholari hamda
panel ma’lumotlar asosida baholangan regressiya tenglamasi yordamida asoslangan. Natijalarga ko‘ra, bazaviy ssenariyda
kapitallashuv darajasi 2030-yilga borib 14,54 foizdan 13,21 foizga pasayadi, optimistik ssenariyda 16,91 foizgacha
ko‘tariladi, pessimistik ssenariyda esa 10,79 foizga tushib, tartibga soluvchi eng kam darajadan past bo‘ladi. Kapitallashuv
darajasini 15 foiz atrofida saqlab qolish uchun 2030-yilga qadar bazaviy ssenariyda 29,7 trln so‘m, pessimistik ssenariyda
esa 63,8 trln so‘m qo‘shimcha kapital talab etiladi.

Keywords

bank kapitali, kapitallashuv darajasi, prognozlash, ssenariy tahlili, imitatsion model, aktivlar rentabelligi, foydani kapitallashtirish, kapital rejalashtirish, bank tizimi barqarorligi.

Author Biography

Mustafo Tursunov

Denov Tadbirkorlik va Pedagogika
instituti mustaqil izlanuvchisi

References

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF–5992-son Farmoni. “2020–2025-yillarga

mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida” [Elektron manba]. –

Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi (LexUZ). – URL: https://lex.uz/docs/-4811025 – Murojaat sanasi: 30.08.2026.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2015-yil 13-iyundagi 14/3-son qarori bilan tasdiqlangan

“Tijorat banklari kapitalining monandligiga qo‘yiladigan talablar to‘g‘risida”gi Nizom (O‘zbekiston Respublikasi Adliya

vazirligida 2015-yil 6-iyulda 2693-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan) [Elektron manba]. – Qonunchilik ma’lumotlari

milliy bazasi (LexUZ). – URL: https://lex.uz/docs/-2699536 – Murojaat sanasi: 30.08.2026.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2025-yil 2-oktabrdagi 21/6-son qarori. “Banklar kapitalining

monandligiga qo‘yiladigan talablar to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida” (O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida

-yil 28-oktabrda 3697-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan) [Elektron manba]. – Qonunchilik ma’lumotlari milliy

bazasi (LexUZ). – URL: https://lex.uz/docs/7793613 – Murojaat sanasi: 30.08.2026.

Basel Committee on Banking Supervision. Basel III: A Global Regulatory Framework for More Resilient Banks and

Banking Systems. – Basel: Bank for International Settlements, 2011. – 77 p.

Basel Committee on Banking Supervision. Stress Testing Principles. – Basel: Bank for International Settlements,

– 12 p.

Cohen B. H., Scatigna M. Banks and Capital Requirements: Channels of Adjustment // Journal of Banking & Finance.

– 2016. – Vol. 69, Suppl. 1. – P. S56–S69.

Flannery M. J., Rangan K. P. What Caused the Bank Capital Build-Up of the 1990s? // Review of Finance. – 2008. –

Vol. 12, No. 2. – P. 391–429.

Berger A. N., DeYoung R., Flannery M. J., Lee D., Oztekin O. How Do Large Banking Organizations Manage Their

Capital Ratios? // Journal of Financial Services Research. – 2008. – Vol. 34. – P. 123–149.

Gropp R., Heider F. The Determinants of Bank Capital Structure // Review of Finance. – 2010. – Vol. 14, No. 4. – P.

–622.

Čihák M. Introduction to Applied Stress Testing. IMF Working Paper WP/07/59. – Washington, DC: International

Monetary Fund, 2007. – 74 p.

Blaschke W., Jones M. T., Majnoni G., Peria S. M. Stress Testing of Financial Systems: An Overview of Issues,

Methodologies, and FSAP Experiences. IMF Working Paper WP/01/88. – Washington, DC: International Monetary

Fund, 2001. – 56 p.

Foglia A. Stress Testing Credit Risk: A Survey of Authorities’ Approaches // International Journal of Central Banking. –

– Vol. 5, No. 3. – P. 9–45.

Gambacorta L., Shin H. S. Why Bank Capital Matters for Monetary Policy // Journal of Financial Intermediation. – 2018.

– Vol. 35, Part B. – P. 17–29.

Hanson S. G., Kashyap A. K., Stein J. C. A Macroprudential Approach to Financial Regulation // Journal of Economic

Perspectives. – 2011. – Vol. 25, No. 1. – P. 3–28.

Admati A., Hellwig M. The Bankers’ New Clothes: What’s Wrong with Banking and What to Do about It. – Princeton:

Princeton University Press, 2013. – 398 p.

Diamond D. W., Rajan R. G. A Theory of Bank Capital // The Journal of Finance. – 2000. – Vol. 55, No. 6. – P. 2431–

Berger A. N., Herring R. J., Szegö G. P. The Role of Capital in Financial Institutions // Journal of Banking & Finance. –

– Vol. 19, No. 3–4. – P. 393–430.

Abdullayeva Sh. Z. Bank ishi: darslik. – Toshkent: Iqtisod-Moliya, 2017. – 732 b.

“Ahbor-Reyting” reyting agentligi. Bank sektorining analitik sharhi. – Toshkent, 2024–2025. – № 74; № 78.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Bank tizimi faoliyatining asosiy ko‘rsatkichlari [Elektron manba]. – O‘zbekiston

Respublikasi Markaziy bankining rasmiy veb-sayti. – URL: https://cbu.uz/uz/statistics/bankstats/ – Murojaat sanasi:

08.2026.

Downloads

Published

2026-08-01
Vol. 4 No. 8 (2026): «Muhandislik va Iqtisodiyot» jurnali 8-son