O‘ZBEKISTONDA NORASMIY VA YASHIRIN IQTISODIYOT HAJMIGA SOLIQ OMILINING TA’SIRI: EKONOMETRIK TAHLIL
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22211123Abstract
Ushbu maqolada O‘zbekistonda jami norasmiy va yashirin iqtisodiyot hajmi bilan ishlab chiqarish va
importga sof soliqlarning YaIMdagi ulushi o‘rtasidagi statistik bog‘liqlik 2010–2024-yillar ma’lumotlari asosida tadqiq etilgan.
Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasining rasmiy statistik ma’lumotlari asosida shakllantirilgan
vaqtli qatorlar hamda muallif tomonidan amalga oshirilgan ekonometrik hisob-kitoblardan foydalanilgan. Bog‘liq
o‘zgaruvchi sifatida jami norasmiy va yashirin iqtisodiyot hajmining tabiiy logarifmi, asosiy tushuntiruvchi o‘zgaruvchi sifatida
esa ishlab chiqarish va importga sof soliqlarning YaIMdagi ulushi olingan. Breusch–Pagan testi modelda geteroskedastiklik
mavjudligiga doir statistik dalillarni aniqlamadi. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda norasmiy va yashirin iqtisodiyot
muammosini faqat soliq stavkalari nuqtayi nazaridan emas, balki institutsional muhit, tartibga solish shartlari hamda
rasmiy sektorda faoliyat yuritish bilan bog‘liq xarajatlar bilan birgalikda ko‘rib chiqish zarurligini ko‘rsatadi.
Keywords
norasmiy iqtisodiyot, yashirin iqtisodiyot, soliqqa tortish, sof soliqlar, YaIM, log-chiziqli model, OLS, ekonometrik tahlil, Breusch–Pagan testi, Durbin–Watson testi, O‘zbekiston.References
Ohnsorge F., Yu S. (eds.). The Long Shadow of Informality: Challenges and Policies. – Washington, DC: World Bank, 2021.
– URL: https://www.worldbank.org/en/research/publication/informal-economy (murojaat sanasi: 19.08.2026).
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Jami norasmiy va yashirin iqtisodiyotning YaIMdagi ulushi, foizda
[Elektron resurs] // Statistika integrallashgan axborot tizimi (SIAT). – Ma’lumotlar to‘plami kodi: 1.01.08.0006. – URL:
https://siat.stat.uz/data/3842/?lang=uz (murojaat sanasi: 19.08.2026).
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi PF–21-son “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha
mo‘ljallangan ustuvor yo‘nalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning
qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi – LexUZ. – URL: https://lex.
uz/docs/-8050769 (murojaat sanasi: 19.08.2026).
Schneider F., Enste D. H. Shadow Economies: Size, Causes, and Consequences // Journal of Economic Literature. –
– Vol. 38, No. 1. – P. 77–114. – DOI: 10.1257/jel.38.1.77. – URL: https://doi.org/10.1257/jel.38.1.77
Medina L., Schneider F. Shadow Economies Around the World: What Did We Learn Over the Last 20 Years? // IMF Working
Paper. – 2018. – No. 18/17. – Washington, DC: International Monetary Fund. – DOI: 10.5089/9781484338636.001. –
URL: https://doi.org/10.5089/9781484338636.001
Schneider F., Buehn A., Montenegro C. E. New Estimates for the Shadow Economies All over the World // International
Economic Journal. – 2010. – Vol. 24, No. 4. – P. 443–461. – DOI: 10.1080/10168737.2010.525974. – URL: https://doi.
org/10.1080/10168737.2010.525974
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Jami norasmiy va yashirin iqtisodiyot hajmi [Elektron resurs] // Statistika
integrallashgan axborot tizimi (SIAT). – Ma’lumotlar to‘plami kodi: 1.01.08.0003. – O‘lchov birligi: mlrd so‘m. – URL:
https://siat.stat.uz/data/3839/?lang=uz (murojaat sanasi: 19.08.2026).
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Ishlab chiqarish va importga sof soliqlarning YaIMdagi ulushi [Elektron
resurs] // Statistika integrallashgan axborot tizimi (SIAT). – Ma’lumotlar to‘plami kodi: 1.01.04.0002. – O‘lchov birligi:
foiz. – URL: https://siat.stat.uz/data/2758/ (murojaat sanasi: 19.08.2026).
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Ishlab chiqarish va importga sof soliqlar hajmi [Elektron resurs] //
Statistika integrallashgan axborot tizimi (SIAT). – Ma’lumotlar to‘plami kodi: 1.01.04.0005. – O‘lchov birligi: mlrd so‘m.
– URL: https://siat.stat.uz/data/3702/ (murojaat sanasi: 19.08.2026).
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
