OLIY TA’LIM TASHKILOTLARIDA MAHSULOT (ISH, XIZMAT) ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI VA ULARNI SOTILISHI HISOBINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21538144Abstract
Maqolada oliy ta’lim tashkilotlarida mahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqarish xarajatlari va ularning sotilishi
hisobini takomillashtirish yo‘nalishlari asoslangan. Xarajatlar hisobi bo‘yicha 180 000-subschyotni uch faoliyat guruhi
bo‘yicha detallashtirish va uch o‘lchovli analitik tuzilma, ustama xarajatlarni xarajat drayverlariga asoslangan holda taqsimlashning
uch bosqichli modeli hamda mehnat haqini ish vaqti tabeliga asoslangan holda taqsimlash mexanizmi taklif
etilgan. Sotish hisobi bo‘yicha realizatsiyadan daromadni bajarilish majburiyatlarini ajratish asosida tan olishning besh
bosqichli modeli ishlab chiqilgan. Tadqiqotning asosiy natijasi sifatida xarajat va daromad subschyotlarining juftligiga
asoslangan integratsiyalashgan hisob modeli hamda faoliyat segmentlari kesimida ko‘p bosqichli marjinal daromadni
aniqlash uslubiyoti taklif etilgan. Ushbu takliflar oliy ta’lim tashkilotlarining moliyaviy mustaqilligi sharoitida boshqaruv
qarorlarining asoslanganligini oshirishga xizmat qiladi
Keywords
xarajatlar hisobi, tannarx kalkulyatsiyasi, ustama xarajatlarni taqsimlash, xarajat drayveri, daromadni tan olish, bajarilish majburiyati, integratsiyalashgan hisob modeli, faoliyat segmenti, marjinal daromadReferences
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 24-dekabrdagi “Davlat oliy ta’lim muassasalariga moliyaviy mustaqillik
berish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PQ-61-son qarori. https://lex.uz/uz/docs/-7386917
Kaplan R.S., Cooper R. Cost and Effect: Using Integrated Cost Systems to Drive Profitability and Performance. –
Boston: Harvard Business School Press, 1998. – 376 p.
Hansen D.R., Mowen M.M. Cost Management: Accounting and Control. – 6th ed. – South-Western: Cengage Learning,
– 832 p.
Horngren C.T., Datar S.M., Rajan M.V. Cost Accounting: A Managerial Emphasis. – 16th ed. – New York: Pearson
Education, 2021. – 976 p.
Drury C. Management and Cost Accounting. – 11th ed. – London: Cengage Learning, 2020. – 848 p.
International Accounting Standards Board (IASB). IFRS 15 Revenue from Contracts with Customers. – London: IFRS
Foundation, 2014.
International Public Sector Accounting Standards Board (IPSASB). IPSAS 47 Revenue. – New York: IFAC, 2023.
Соколов Я.В. Основы теории бухгалтерского учета. – Москва: Финансы и статистика, 2000. – 496 с.
Ostonokulov A. Budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari mablag‘lari hisobi va hisoboti metodologiyasini
takomillashtirish: monografiya. – Toshkent: VNESHINVESTPROM, 2021. – 208 b.
Urazov K.B., Ahmadjonov K.B. Boshqaruv hisobi: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: IQTISOD-MOLIYA, 2021. – 320 b.
Xodjayev A.S. Oliy ta’lim muassasalarining budjetdan tashqari mablag‘lari hisobi va ichki auditini
takomillashtirish: i.f.d. (DSc) diss. avtoreferati. – Toshkent: Bank-moliya akademiyasi, 2023. – 70 b.
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirining 2010-yil 22-dekabrdagi 2169-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan
“Budjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Yo‘riqnoma. – URL: https://lex.uz/docs/1714689
International Public Sector Accounting Standards Board (IPSASB). IPSAS 18 Segment Reporting // Handbook of
International Public Sector Accounting Pronouncements. – New York: IFAC, 2023.
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirining 2019-yil 14-yanvardagi 3120-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan 4-son Budjet
hisobi standarti (BHS) “Tovar-moddiy zaxiralar”. – URL: https://lex.uz/docs/-4160402
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 5-fevraldagi 54-son qarori bilan tasdiqlangan “Mahsulot
(ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish
tartibi to‘g‘risida”gi Nizom. – URL: https://lex.uz/docs/-264422
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
