KIMYO SANOATI KORXONALARIDA DIVERSIFIKATSIYA SAMARADORLIGINI INTEGRAL BAHOLASH VA 2032-YILGACHA PROGNOZLASH

KIMYO SANOATI KORXONALARIDA DIVERSIFIKATSIYA SAMARADORLIGINI INTEGRAL BAHOLASH VA 2032-YILGACHA PROGNOZLASH

Authors

  • Otabek Razikov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.21070392

Keywords:

kimyo sanoati, diversifikatsiya, iqtisodiy samaradorlik, entropiya indeksi, integral baholash, Harrington shkalasi, trend modeli, prognozlash.

Abstract

Mazkur maqolada kimyo sanoati korxonalarida ishlab chiqarishni diversifikatsiyalash darajasi va uning iqtisodiy natijadorligini
o‘zaro bog‘liq holda baholash masalalari tadqiq etilgan. Diversifikatsiyaning yuqori darajasi har doim ham korxonaning
moliyaviy-iqtisodiy samaradorligi yuqori bo‘lishini anglatmasligi asoslangan. Shu sababli normallashtirilgan entropiya asosida hisoblangan
integral diversifikatsiya indeksi va multiplikativ usulda aniqlangan iqtisodiy natija koeffitsiyentini birlashtiruvchi diversifikatsiya
samaradorligi integral indeksidan foydalanilgan. Tadqiqot obyekti sifatida “Farg‘onaazot” AJ, “MAXAM-Chirchiq” AJ va
“Navoiyazot” AJ tanlangan. Korxonalar faoliyati qiyosiy tahlil, normallashtirish, entropiya indeksi, multiplikativ o‘rtacha, integral
baholash, Harrington shkalasi, chiziqli regressiya va trend prognozlash usullari orqali baholangan. Natijalarga ko‘ra, “Navoiyazot”
AJda diversifikatsiyaning iqtisodiy natijalarga aylanish darajasi juda yaxshi, “Farg‘onaazot” AJda yaxshi, “MAXAM-Chirchiq” AJda
esa chegaraviy qoniqarli darajada shakllangan. Korxonalarning 2021–2025-yillardagi moliyaviy-iqtisodiy o‘sish indekslari asosida
2032-yilgacha trend prognozlari tahlil qilingan. Chiziqli prognoz natijalarining ayrim korxonalar bo‘yicha iqtisodiy indeksning tabiiy
chegaralaridan chiqishi modeldan ehtiyotkorlik bilan foydalanish zarurligini ko‘rsatgan. Tadqiqot yakunida diversifikatsiyani strategik
monitoring qilish, prognozlarni muntazam yangilash va ssenariyli modellashtirishni rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Author Biography

Otabek Razikov

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti mustaqil izlanuvchisi

References

Ansoff H. I. Corporate Strategy: An Analytic Approach to Business Policy for Growth and Expansion. — New York:

McGraw-Hill, 1965. — 241 p.

Ансофф И. Стратегическое управление / сокр. пер. с англ.; науч. ред. и авт. предисл. Л. И. Евенко. — М.:

Экономика, 1989. — 519 с.

Penrose E. T. The Theory of the Growth of the Firm. — 3rd ed. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — 304 p.

Rumelt R. P. Strategy, Structure, and Economic Performance. — Boston: Division of Research, Graduate School of

Business Administration, Harvard University, 1974. — 235 p.

Montgomery C. A. Corporate Diversification // Journal of Economic Perspectives. — 1994. — Vol. 8, No. 3. — P.

–178.

Hitt M. A., Hoskisson R. E., Kim H. International Diversification: Effects on Innovation and Firm Performance in Product-

Diversified Firms // Academy of Management Journal. — 1997. — Vol. 40, No. 4. — P. 767–798.

Berry C. H. Corporate Growth and Diversification // The Journal of Law and Economics. — 1971. — Vol. 14, No. 2. —

P. 371–384.

Pitts R. A., Hopkins H. D. Firm Diversity: Conceptualization and Measurement // Academy of Management Review. —

— Vol. 7, No. 4. — P. 620–629.

Booz, Allen and Hamilton. Diversification: A Survey of European Chief Executives. — New York: Booz, Allen and

Hamilton, Inc., 1985.

Аронов А. М., Петров А. Н. Диверсификация производства: теория и стратегия развития. — СПб.: Лениздат,

— 127 с.

Бухвалов А. В., Катькало В. С. Современные трактовки стратегий диверсификации // Российский журнал

менеджмента. — 2008. — Т. 6, №1. — С. 57–64.

Лузгина О. А. Управление диверсификацией деятельности промышленных предприятий: теория,

методология, практика: дис. … докт. экон. наук. — Пенза, 2006. — 338 с.

Кузьмина М. Г., Лузгина О. А. Диверсификация деятельности промышленных предприятий: проблемы и модели

управления // Модели, системы, сети в экономике, технике, природе и обществе. — 2019. — №3(31). — С.

–38.

Немченко Г., Донецкая С., Дьяконов К. Диверсификация производства: цели и направления деятельности //

Проблемы теории и практики управления. — 1998. — №1. — С. 107–113.

Pardayev M. Q., Mamasoatov T. X., Pardayev O. M. Modernizatsiya, diversifikatsiya va innovatsiya — iqtisodiy

o‘sishning muhim omillari. — Toshkent: Navro‘z, 2014.

Olimov M. K., Rustamov A. R. Main Aspects of Diversification Processes of Production in Industrial Enterprises //

Молодой исследователь: вызовы и перспективы: материалы CLXV Международной научно-практической

конференции. — М.: Интернаука, 2020. — №18(165).

Sharipova S. Kimyo sanoatining ishlab chiqarish hajmini modellashtirish hamda prognozlash tahlili // Ilg‘or iqtisodiyot

va pedagogik texnologiyalar. — 2025. — Vol. 2, Iss. 3. — B. 940–947. DOI: 10.60078/3060-4842-2025-vol2-

iss3-pp940-947.

UNIDO. DIVE Tool Manual: Diversifying Industries and Value Chains for Exports. — Vienna: United Nations Industrial

Development Organization.

UNIDO. The Future of Industrialization: Building Future-ready Industries to Turn Challenges into Sustainable Solutions.

— Vienna: United Nations Industrial Development Organization, 2024.

Razikov O. R. Kimyo sanoati korxonalarida ishlab chiqarish jarayonini diversifikatsiyalashning o‘ziga xos xususiyatlari:

iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. — Toshkent, 2026.

Downloads

Published

2026-06-01
Loading...