TABIRKORLIK BILAN SHUGʻULLANUVCHI JISMONIY SHAXSLARNI SOLIQQA TORTISH: NAZARIY ASOSLAR VA AMALIY YECHIMLAR
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21134344Keywords:
ta’birchilik, jismoniy shaxslar, daromad soligʻi, yashirin iqtisodiyot, soliqqa tortish, deklaratsiyalash, yakka tartibdagi tadbirkor, soliq islohotlari, folchilik faoliyati, ruhaniyat xizmatlari, norasmiy bandlikAbstract
Ushbu maqola ta’birchilik (folchilik, bashorat qilish, ruhaniyat xizmatlari) bilan shugʻullanuvchi jismoniy shaxslarni
soliqqa tortishning nazariy-asosiy muammolari va amaliy yechimlarini tahlil qiladi. Tadqiqot davomida Oʻzbekiston
Respublikasining soliq qonunchiligining ushbu sohadagi oʻziga xos xususiyatlari, yashirin iqtisodiyotning hajmi, shuningdek,
norasmiy bandlik bilan shugʻullanuvchi aholining soliq ma’muriyatiga integratsiya mexanizmlari oʻrganildi. Maqolada
oxirgi besh yillik (2020–2024) statistik ma’lumotlar tahlil qilinib, kelgusi besh yil (2025–2029) uchun ilmiy asoslangan prognozlar
taqdim etiladi. Tadqiqot natijalari soliq siyosatini takomillashtirish va yashirin iqtisodiyotni kamaytirish chora-tadbirlarini
ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega
References
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi (2025). “2024-yilda kuzatilmaydigan iqtisodiyotni
baholash natijalari”. Press-reliz, 2025-yil 10-iyun. (1-jadval va 1-chizmada yashirin iqtisodiyot hajmi, YaIM
ulushi va 2020-2024 yillik dinamika ma’lumotlari shu manbadan olingan).
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi (2025). “2024-yil yakunlari boʻyicha davlat byudjeti
daromadlari ijrosi toʻgʻrisidagi hisobot”. Toshkent. (1-jadval va 1-chizmada JShDOS tushumlari ma’lumotlari
shu manbadan olingan).
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi (2024). “Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad
soligʻi boʻyicha 2020-2024 yillarday tushumlar dinamikasi”. Rasmiy veb-sayt, statistika boʻlimi. (1-jadval va
-chizmada soliq tushumlari ma’lumotlari shu manbadan olingan).
Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi, 2019-yil 30-dekabr, OʻRQ-589-son. (308-modda: Jismoniy
shaxslarning daromadlarini deklaratsiyalash tartibi; 12% lik bir tekis soliq stavkasi haqidagi ma’lumotlar shu
manbadan olingan). https://lex.uz/docs/-4674902
Tilloyev T.A. (2025). “Oʻzbekiston iqtisodiyotida norasmiy va yashirin iqtisodiyot ulushi”. Samarqand
iqtisodiyot va servis instituti. (2024-yilda yashirin iqtisodiyot 8,4%, norasmiy iqtisodiyot 26,4% ekanligi haqidagi
ma’lumotlar shu ishidan olindi).
Schneider F., Enste D. (2013). The Shadow Economy: An International Survey. 2nd ed. Cambridge
University Press, 265 p. (Yashirin iqtisodiyotni aniqlash usullari — valyuta talab usuli, fizik kirish usuli va
modelirovanie usuli haqidagi nazariy asoslar shu manbadan olindi).
Feige E.L. (2016). “Reflections on the Meaning and Measurement of Unobserved Economies: What do
we really know about the Shadow Economy“. Journal of Tax Administration, Vol. 2, No. 1, pp. 5-22. (Yashirin
iqtisodiyot va norasmik bandlik oʻrtasidagi bogʻliqlik va soliq siyosati islohotlari orqali yashirin faoliyatni
rasmiyalashtirish nazariyasi shu maqoladan olindi).
Medina L., Schneider F. (2019). “Shadow Economies Around the World: New Evidence and New
Results”. IMF Working Paper, WP/19/46, International Monetary Fund, Washington DC. (Yevropa va Osiyo
mamlakatlarida yashirin iqtisodiyotni kamaytirish boʻyicha davlat siyosati samaradorligi va soliq islohotlari
natijalari haqidagi ma’lumotlar shu ishidan olindi).
Toshmatov Sh.A. (2020). Iqtisodiyotni rivojlantirish va liberallashtirishda davlat budjeti daromadlari
manbalarini kengaytirish yoʻnalishlari. Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti. (Byudjet daromadlarini oshirish
va soliq tizimini takomillashtirish boʻyicha ilmiy asoslash shu monografiyadan olindi).
Jahon banki (2024). World Development Indicators: Uzbekistan. World Bank Group, Washington DC.
https://databank.worldbank.org (Oʻzbekiston iqtisodiy oʻsish surʻatlari va YaIM dinamikasi ma’lumotlari shu
ma’lumotlar bazasidan olindi).
Xalqaro valyuta jamgʻarmasi (2024). World Economic Outlook Database, October 2024. International
Monetary Fund, Washington DC. https://www.imf.org/weo (Oʻzbekiston iqtisodiy prognozlari va makroiqtisodiy
koʻrsatkichlar shu ma’lumotlar bazasidan olindi).
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yashirin iqtisodiyotni qisqartirish va soliq organlari faoliyati
samaradorligini oshirish bo‘yicha tashkiliy chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-6098-son Farmoni. 2020-yil
-oktabr. – URL: https://lex.uz/docs/-5073459
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.