QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI HISOBLASH VA YIG‘ISH AMALIYOTINI RIVOJLANTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20966040Keywords:
qo‘shilgan qiymat solig‘i, QQS, soliq ma’murchiligi, soliq siyosati, elektron hisob-faktura, raqamli iqtisodiyot, soliq nazorati, davlat budjeti, soliq tushumlari, risk-tahlilAbstract
Mazkur maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘ini (QQS) hisoblash va undirish amaliyotining nazariy asoslari
hamda zamonaviy rivojlanish tendensiyalari kompleks ravishda tadqiq etilgan. Tadqiqotda QQSning davlat budjeti
daromadlarini shakllantirishdagi o‘rni, iqtisodiyotni tartibga solishdagi ahamiyati va soliq ma’murchiligi samaradorligini
oshirishdagi roli tahlil qilingan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan soliq islohotlari doirasida
QQS tizimida yuz berayotgan o‘zgarishlar, elektron hisob-fakturalar va raqamli nazorat mexanizmlarining joriy etilishi
natijalari baholangan.
Maqolada QQSni hisoblash va undirish amaliyotida uchrayotgan muammolar, jumladan, soliq bazasini to‘liq qamrab
olmaslik, noqonuniy soliq chegirmalari, ayrim xo‘jalik yurituvchi subyektlar tomonidan soliqlardan bo‘yin tovlash holatlari
hamda QQSni qaytarish jarayonidagi mavjud kamchiliklar tahlil qilingan. Tadqiqot davomida iqtisodiy-statistik tahlil, qiyosiy
tahlil, tizimli yondashuv va ilmiy umumlashtirish usullaridan foydalanilgan. Tahlil natijalari QQS tushumlarining so‘nggi
yillarda barqaror o‘sish tendensiyasiga ega ekanligini hamda davlat budjeti daromadlarining muhim qismini shakllantirayotganligini
ko‘rsatdi.
Xalqaro tajriba, xususan, rivojlangan davlatlarning QQS ma’murchiligini tashkil etish amaliyoti o‘rganilib, ularning ilg‘or
jihatlarini O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari baholandi. Tadqiqot natijasida QQSni hisoblash va undirish amaliyotini
takomillashtirish bo‘yicha elektron nazorat tizimlarini yanada rivojlantirish, sun’iy intellekt va risk-tahlil texnologiyalarini
qo‘llash, ma’lumotlar bazalarining integratsiyasini kuchaytirish hamda QQSni qaytarish jarayonlarini to‘liq avtomatlashtirishga
qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi. Mazkur takliflarning amaliyotga joriy etilishi QQS ma’murchiligi samaradorligini
oshirish, soliq tushumlari barqarorligini ta’minlash va davlat moliyaviy resurslarini mustahkamlashga xizmat
qiladi.
References
International Monetary Fund. (2023). The Modern VAT: Fiscal Policy and Administration. Washington, DC.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2024). Consumption Tax Trends 2024. Paris.
World Bank. (2023). Tax Policy and Administration Reports. Washington, DC.
Maurice Lauré. (1960). Value Added Tax: Theory and Practice. Paris.
Alan Tait. (1988). Value Added Tax: International Practice and Problems. IMF Publication.
Michael Keen, Jean-Paul Bodin, & Victoria Summers. (2001). The Modern VAT. IMF.
O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi. (2024). Toshkent: Adliya vazirligi nashri.
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2023–2024). Yillik budjet ijrosi hisobotlari.
O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasi. (2024). Soliq ma’murchiligi bo‘yicha statistik ma’lumotlar to‘plami.
Asian Development Bank. (2023). Tax Reforms in Developing Countries: Best Practices Report.
Keen, M., & Smith, S. (2013). VAT Fraud and Administration. Journal of Public Economics.
Bird, R. M. (2015). Taxation and Development. Cambridge University Press.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.