ANTIBAKTERIAL FAOLLIKKA EGA BO‘LGAN YANGI ORGANIK ASOSLI, XONA HARORATIDA FOSFORLANUVCHI MATERIALLARNING FUNKSIONAL XOSSALARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20735652Keywords:
organik fosforlanish, xona harorati (RTP), rigid mikromuhit, vodorod bog‘lanishi, singlet-triplet konversiyasi, Staphylococcus aureus, Escherichia coli, faol kislorod shakllari (ROS), bakteritsid effekt, yashil kimyo.Abstract
Ushbu tadqiqot ishida yashil kimyo prinsiplari asosida, atrof-muhit uchun xavfsiz gidrotermal usul yordamida
ham xona haroratida uzoq muddatli fosforlanish (RTP), ham yuqori antibakterial faollik xususiyatiga ega bo‘lgan yangi
organik asosli gibrid kompozit materiallar sintez qilingan va ularning funksional xossalari tizimli ravishda tadqiq etilgan.
Fizik-kimyoviy tahlillar (FTIR, XRD, SEM, EDX) matritsa zanjirlari va mehmon molekulalari o‘rtasida zich molekulalararo
vodorod bog‘lanishlari tarmog‘i hosil bo‘lganligini va bu tizim triplet eksitonlarining issiqlik hamda kislorod hisobiga radiatsiyasiz
so‘nishini samarali to‘suvchi rigid “molekulyar qafas” vazifasini bajarganligini ko‘rsatdi. Optik o‘lchovlar natijasida
materialning atmosfera havo muhitida yuqori darajadagi [2,48 sekund] davom etuvchi yorqin fosforlanish xususiyatiga
ega ekanligi aniqlangan. Mikrobiologik sinovlar sintez qilingan gibrid material sirt zaryadlarining elektrostatik ta’siri va faol
kislorod shakllari (ROS) hisobiga Staphylococcus aureus va Escherichia coli patogen bakteriyalarining o‘sishini 24 soat
ichida mos ravishda 94,6% va 88,2% gacha sezilarli darajada ingibirlash imkoniyatiga ega bo‘lgan bakteritsid samaradorligini
namoyon etdi. Olingan natijalar ushbu materiallardan tibbiyotda o‘z-o‘zini sterillovchi “aqlli” qoplamalar va oziq-ovqat
xavfsizligida intellektual qadoqlash tizimlarini yaratishda foydalanishning keng amaliy imkoniyatlarini ochib beradi.
References
Zhao W., He Z., Tang B. Z. Room-temperature phosphorescence from organic aggregates // Nature Reviews Materials.
– 2020. – Vol. 5. – P. 869–885.
Zhang X., Zhang Y., Liu X. Multifunctional organic phosphorescent materials with antibacterial properties // Chemical
Engineering Journal. – 2022. – Vol. 430. – Article 132714. DOI: 10.1016/j.cej.2021.132714.
An Z., Zheng C., Tao Y., Chen R., Shi H., Chen T., Wang Z., Li H., Deng R., Liu X., Huang W. Stabilizing triplet excited
states for ultralong organic phosphorescence // Nature Materials. – 2015. – Vol. 14. – P. 685–690.
Su Y., Phua S. Z. F., Li Y., Zhou X., Jana D., Liu G., Lim W. Q., Ong W. K., Yang C., Zhao Y. Ultralong room temperature
phosphorescence from amorphous organic materials toward confidential information encryption and decryption //
Science Advances. – 2018. – Vol. 4. – No. 5. – Article eaas9732.
Gu L., Shi H., Gu M., Ling K., Ma H., Cai S., Song L., Ma C., Li H., Xing G., Hang X., Li J., Gao Y., Yao W., Shuai
Z., An Z., Liu X., Huang W. Dynamic ultralong organic phosphorescence by photoactivation // Angewandte Chemie
International Edition. – 2018. – Vol. 57. – No. 28. – P. 8425–8431.
Wang J., Gu X., Tang B. Z. Oxygen-insensitive organic room-temperature phosphorescence: mechanism and
applications // Materials Chemistry Frontiers. – 2021. – Vol. 5. – No. 8. – P. 3291–3305.
El-Sayed M. A. Spin–orbit coupling and the radiationless processes in nitrogen heterocyclics // The Journal of Chemical
Physics. – 1963. – Vol. 38. – No. 12. – P. 2834–2838.
Li D., Lu F., Polyakov A. Y. Green synthesis of carbon-based dots with aggregate-induced emission and long-lived
phosphorescence for antimicrobial coatings // ACS Applied Materials & Interfaces. – 2023. – Vol. 15. – No. 4. – P.
–5132.
Memetov R., Asrorov A. Gibrid polimer kompozit materiallarning optik va mikrobiologik xususiyatlarini tadqiq etish //
O‘zbekiston Kimyo Jurnali. – 2024. – № 2. – B. 45–52.
Tursunov M. S., Xoliqov I. Gidrotermal sintez usulida olingan lyuminoforlarning bakteritsid faolligi mexanizmlari //
O‘zbekiston Milliy universiteti xabarlari. – 2025. – № 3(1). – B. 112–119.
Karimov S. B. va boshq. Yashil kimyo prinsiplari asosida ekologik xavfsiz lyuminessent plyonkalar olish // Kompozitsion
materiallar jurnali. – 2024. – № 4. – B. 88–94.
Mitchell M., Harrison R. G. Antibacterial mechanisms of reactive oxygen species (ROS) induced by photodynamic
materials // Biomaterials. – 2021. – Vol. 275. – Article 120910.
Kenawy E. R., Worley S. D., Broughton R. The chemistry and applications of antimicrobial polymers: a state-of-the-art
review // Biomacromolecules. – 2007. – Vol. 8. – No. 5. – P. 1359–1384.
Zhou Q., Shi W. Hydrogen-bonded organic frameworks for long-lived room-temperature phosphorescence and
photodynamic therapy // Coordination Chemistry Reviews. – 2022. – Vol. 452. – Article 214302.
Yusupov A. X. Xona haroratida fosforlanuvchi organik tizimlar sintezi va fizik-kimyoviy tahlili: doktorlik dissertatsiyasi
avtoreferati. – Toshkent: O‘zR FA Umumiy va noorganik kimyo instituti, 2023.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.