O‘ZBEKISTONDA DAVLAT XARAJATLARINING IQTISODIY O‘SISHGA TA`SIRI

O‘ZBEKISTONDA DAVLAT XARAJATLARINING IQTISODIY O‘SISHGA TA`SIRI

Authors

  • Rabim Fayziyev
  • Zarifa Tohirova

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.19408056

Keywords:

Davlat xarajatlari, iqtisodiy o‘sish, Greynjer sababiyligi, fiskal siyosat.

Abstract

Ushbu tadqiqot O‘zbekistonda davlat xarajatlari va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi sababiy bog'liqlikni vaqt
qatori ekonometrik modeli doirasida o‘rganadi. Ma'lumotlar Xalqaro Valyuta Jamg'armasining (XVJ) Jahon iqtisodiy
istiqbollari (WEO) ma'lumotlar bazasidan to‘plangan 1992-2024 yillarni qamrab oladi. Taqqoslash maqsadida ikkala
o‘zgaruvchi ham joriy narxlarda o‘lchanadi va tabiiy logarifmga aylantiriladi. O‘zgaruvchilarning statsionar xususiyatlari
kengaytirilgan Dickey-Fuller (ADF) testi yordamida o‘rganiladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, ikkala vaqt qatori ham o‘z
darajalarida statsionar emas, lekin ularning farqlari olingandan so‘ng statsionar bo‘lib qoladi. Shunga ko‘ra, tahlilda davlat
xarajatlarining birinchi farqi va iqtisodiy o‘sishning ikkinchi farqi qo‘llaniladi. Optimal kechikish uzunligi axborot mezonlari
asosida aniqlanadi. Keyin sabab yo‘nalishini o‘rganish uchun Greynjer sababiylik testi qo‘llaniladi. Empirik natijalar shuni
ko‘rsatadiki, davlat xarajatlari va iqtisodiy o‘sish o‘rtasida ikki tomonlama sababiy bog'liqlikning kuchli dalillari mavjud.
Davlat xarajatlari iqtisodiy o‘sishga sezilarli ta'sir ko‘rsatadi, iqtisodiy o‘sish esa davlat xarajatlari darajasini aniqlashda
ham muhim rol o‘ynaydi. Bu natijalar fiskal siyosat va iqtisodiy o‘sish o‘rtasida teskari aloqa mexanizmi mavjudligini
ko‘rsatadi. Ushbu tadqiqot O‘zbekiston misolida yangi dalillarni taqdim etish orqali mavjud adabiyotlarga qo‘shimcha
bo‘lib, oqilona fiskal siyosat barqaror iqtisodiy o‘sishning uzoq muddatli jarayonida hal qiluvchi rol o‘ynashini qo‘llabquvvatlaydi.

Author Biographies

Rabim Fayziyev

Fizika-matematika fanlari nomzodi, professor
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
“Ekonometrika” kafedrasi professori,


Zarifa Tohirova

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti,
magistratura talabasi,

References

Abu-Bader, S., & Abu-Qarn, A. S. (2003). Government expenditures, military spending and economic growth: Causality

evidence from Egypt, Israel, and Syria. Journal of Policy Modeling, 25(6–7), 567–583.

Alesina, A., & Perotti, R. (1996). Fiscal discipline and the budget process. American Economic Review, 86(2), 401–

Aschauer, D. A. (1989). Is public expenditure productive? Journal of Monetary Economics, 23(2), 177–200.

Barro, R. J. (1990). Government spending in a simple model of endogenous growth. Journal of Political Economy,

(5), S103–S125.

Devarajan, S., Swaroop, V., & Zou, H. (1996). The composition of public expenditure and economic growth. Journal of

Monetary Economics, 37(2), 313–344.

Ghali, K. H. (1998). Government size and economic growth: Evidence from a multivariate cointegration analysis.

Applied Economics, 30(8), 975–987.

Granger, C. W. J. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods.

Econometrica, 37(3), 424–438.

Halicioglu, F. (2003). Testing Wagner’s law for Turkey, 1960–2000. Applied Economics Letters, 10(2), 129–131.

Keynes, J. M. (1936). The General theory of employment, interest and money. London: Macmillan.

Landau, D. (1983). Government expenditure and economic growth: A cross-country study. Southern Economic

Journal, 49(3), 783–792.

Loizides, J., & Vamvoukas, G. (2005). Government expenditure and economic growth: Evidence from trivariate

causality testing. Journal of Applied Economics, 8(1), 125–152.

Odhiambo, N. M. (2015). Government expenditure and economic growth in South Africa: An empirical investigation.

Atlantic Economic Journal, 43(3), 393–406.

Peacock, A. T., & Wiseman, J. (1979). Approaches to the analysis of government expenditure growth. London: Allen

& Unwin.

Ram, R. (1986). Government size and economic growth: A new framework and some evidence from cross-section and

time-series data. American Economic Review, 76(1), 191–203.

Tanzi, V., & Zee, H. H. (1997). Fiscal policy and long-run growth. IMF Staff Papers, 44(2), 179–209.

Wagner, A. (1883). Three extracts on public finance. In R. A. Musgrave & A. T. Peacock (Eds.), Classics in the theory

of public finance.

Downloads

Published

2026-03-01
Loading...